Niewiele czasu na podjęcie uchwał

Od 1 stycznia 2016 r. zaczną obowiązywać zmiany w ustawie o podatkach i opłatach lokalnych, które dotyczą m.in. opłat miejscowej, uzdrowiskowej i targowej. Podstawową nowością będzie wprowadzenie zasady fakultatywności poboru tych opłat przez gminy. Do końca 2015 roku gminy miały obowiązek ich poboru, co nie zawsze było racjonalne - zwłaszcza gdy koszty poboru przekraczały wpływy. Przyznało to również Ministerstwo Administracji i Cyfryzacji w uzasadnieniu do projektu zmiany ustawy o samorządzie gminnym. Ustawodawca zdecydował więc o zamianie obowiązku poboru opłat na możliwość. Takie rozwiązanie sprawdziło się bowiem w przypadku opłaty od posiadania psów. Pobierają je tylko te gminy i miasta, którym się to opłaca. Z takiego rozwiązania zadowolone są również te jednostki, dla których obowiązek generował jedynie dodatkowe koszty.

Decyzja ustawodawcy rodzi jednak obowiązki dla każdej gminy i miasta, które chcą pobierać opłaty lokalne. Jak wyjaśnia Ministerstwo Finansów w komunikacie opublikowanym na stronie internetowej, pobór opłat wymaga podjęcia uchwały przez radę gminy o poborze danej opłaty oraz określenia stawek.

Prowadzenie ewidencji do poboru opłaty miejscowej

Artykuł 19 ust. 2 ustawy o podatkach i opłatach lokalnych w brzmieniu obowiązującym do końca 2015 roku daje uprawnienie radom gmin do zarządzenia poboru opłat miejscowych w drodze inkasa oraz do określenia inkasentów i wysokości wynagrodzenia za inkaso. Rady gmin, które zdecydowały się na taki pobór opłat, regulowały to w stosownej uchwale. Nowelizacja ustawy o samorządzie gminnym zmieniła jednak powyższy przepis. Po zmianie art. 19 ust. 2 ustawy o podatkach i opłatach lokalnych daje radom gmin uprawnienie również do nałożenia na inkasentów obowiązku prowadzenia ewidencji osób zobowiązanych do uiszczenia opłaty miejscowej oraz określenia szczegółowego zakresu danych zawartych w tej ewidencji. Jednocześnie, jak wynika z art. 56 ustawy nowelizującej przepisy o samorządzie gminnym (Dz.U. z 2015 r. poz. 1045), uchwały podjęte na podstawie art. 19 pkt 2 ustawy o podatkach i opłatach lokalnych zachowują moc również po 1 stycznia 2016 r. - do dnia wejścia w życie uchwał wydanych na podstawie nowych, zmienionych przepisów. Ministerstwo Finansów zaleca jednak przed końcem 2015 roku podjąć uchwałę, która ureguluje zarówno kwestię poboru opłat przez inkasentów, jak i prowadzenia ewidencji i danych, które mają się w niej znaleźć.

Rady gmin powinny również podjąć uchwały dotyczące stawek podatków i opłat lokalnych na 2016 rok. Muszą one zostać przed końcem roku nie tylko uchwalone, lecz także opublikowane w dzienniku urzędowym.

Zmiany są wskazane w związku z obniżeniem górnych granic stawek podatków i opłat lokalnych na 2016 rok. W praktyce istnieje spór o to, czy każda rada gminy ma obowiązek obniżenia stawek i ustalenia ich na poziomie nie wyższym niż stawki maksymalne ustalone przez ministra finansów w obwieszczeniu z 5 sierpnia 2015 r. w sprawie górnych granic stawek kwotowych podatków i opłat lokalnych w 2016 r. (M.P. poz. 735). Wątpliwości wprowadza art. 20a ustawy o podatkach i opłatach lokalnych, zgodnie z którym w przypadku nieuchwalenia stawek podatków lub opłat lokalnych (o których mowa w art. 5 ust. 1, art. 10 ust. 1 oraz art. 19 pkt 1 lit. a-d, a więc dotyczących m.in. podatku od nieruchomości i opłat lokalnych) stosuje się stawki obowiązujące w roku poprzedzającym rok podatkowy. Problem polega na tym, czy gmina może nie zmienić stawek, w przypadku gdy w 2015 roku stosuje stawki na maksymalnym dopuszczalnym poziomie. Gdyby nie podjęła uchwały, to stawki w 2016 roku byłyby wyższe od górnych granic ustalonych przez ministra finansów w obwieszczeniu.

W tej sprawie wypowiedziało się już Ministerstwo Finansów. Wyjaśniło ono na swojej stronie internetowej, że art. 20a ustawy o podatkach i opłatach lokalnych może zostać zastosowany jedynie przez te gminy, w których stawki na 2015 roku, nie przekroczą górnych granic stawek opłat wynikających z obwieszczenia w sprawie górnych granic stawek kwotowych podatków i opłat lokalnych w 2016 r. Innymi słowy, uchwały nie muszą podejmować jedynie te gminy, które nie zastosowały w 2015 roku stawek maksymalnych i ich poziom nie przekroczy górnych granic ustalonych przez ministra finansów w obwieszczeniu.

Rady gmin i miast muszą również zwrócić uwagę, że od 1 stycznia 2016 r. zmieni się zakres niektórych stawek. Chodzi o dwie pozycje.

Pierwszą jest stawka podatku od nieruchomości, o której mowa w art. 5 ust. 1 pkt 1 lit. b ustawy o podatkach i opłatach lokalnych. Obejmie ona grunty pod wodami powierzchniowymi stojącymi lub wodami powierzchniowymi płynącymi jezior i zbiorników sztucznych.

Drugą jest stawka podatku od środków transportowych od autobusów. Chodzi o to, że nowelizacja ustawy o samorządzie gminnym wprowadziła podział na: autobusy z liczbą miejsc mniejszą niż 22 oraz autobusy z liczbą miejsc równą lub większą niż 22 - poza kierowcą.

Górne granice tych dwóch stawek na 2016 rok określone zostały wyłącznie w ustawie o zmianie ustawy o samorządzie gminnym oraz niektórych innych ustaw. W związku z tym, jak wskazuje Ministerstwo Finansów, rady gmin muszą podjąć nowe uchwały w sprawie określenia tych stawek na swoim terenie.

RAMKA 1

Jakie dane może zawierać ewidencja

Rada gminy lub miasta w uchwale w sprawie m.in. ewidencji osób zobowiązanych do uiszczenia opłaty miejscowej może ustalić wzór stanowiący załącznik do uchwały. Ewidencja może być prowadzona np. w formie tabeli, w której znajdą się takie dane jak: imię i nazwisko osoby zobowiązanej do uiszczenia opłaty, jej adres zamieszkania, liczba dni, za które pobierana jest opłata, stawka opłaty oraz łączna kwota uiszczonej opłaty.

Pobór opłat lokalnych - targowej, miejscowej, uzdrowiskowej - wymaga podjęcia uchwały przez radę gminy o poborze danej opłaty oraz określenia stawek.

Ministerstwo Finansów zaleca radom gmin podjąć uchwałę, która ureguluje zarówno kwestię poboru opłat przez inkasentów, jak i prowadzenia ewidencji i danych, które mają się w niej znaleźć.

Według Ministerstwa Finansów uchwały nie muszą podejmować jedynie te gminy, które nie zastosowały w 2015 roku stawek maksymalnych i stawki te nie przekroczą górnych granic ustalonych przez ministra finansów w obwieszczeniu.

WAŻNE Ze względu na zmianę przepisów gminy muszą podjąć nowe uchwały dotyczące autobusów oraz gruntów pod wodami powierzchniowymi.

Zmiana zasad zapłaty podatku

Nowelizacja ustawy o samorządzie gminnym oraz niektórych innych ustaw wprowadza od 1 stycznia 2016 r. wiele modyfikacji istotnych z punktu widzenia gmin przepisów. Jedną ze zmian, którą odczują gminy już w I kwartale 2016 r., jest zmiana sposobu płatności podatku. W praktyce chodzi o dwa elementy - obowiązek zapłaty daniny przez osoby fizyczne jednorazowo, gdy kwota podatku nie przekracza 100 zł, oraz brak obowiązku wszczynania postępowania przez gminę lub umorzenia już wszczętego w przypadku, gdy kwota zobowiązania podatkowego nie przekracza najniższych kosztów doręczenia w obrocie krajowym przesyłki poleconej za potwierdzeniem odbioru.

Powyższe zasady będą obowiązywały w trzech podatkach: od nieruchomości, rolnym i leśnym. Jest to zasadnicza zmiana przepisów.

Nieracjonalny obowiązek

Obecnie wójt, burmistrz lub prezydent miasta, czyli organ podatkowy w podatku od nieruchomos´ci, rolnym i leśnym, ma obowiązek poboru podatku bez względu na jego wysokość. W efekcie organ podatkowy ma obowiązek ustalić podatek i doręczyć osobom fizycznym decyzje ustalające wysokość daniny na dany rok, nawet gdy koszty poboru przekraczają wysokość podatku do zapłaty.

Co więcej, do końca 2015 roku podstawową zasadą płatności trzech podatków lokalnych jest płatność ratalna. Danina jest płatna w ratach proporcjonalnych do czasu trwania obowiązku podatkowego, w terminach do: 15 marca, 15 maja, 15 września i 15 listopada roku podatkowego. Nie ma tu żadnego limitu kwotowego, co oznacza, że wójt, burmistrz lub prezydent miasta mają obowiązek np. wydać i doręczyć decyzję ustalającą podatek w wysokości 6 zł i wyjaśnić, że należy ją uiścić w ratach po 1,50 zł. W efekcie gmina ponosi koszt przekraczający wysokość podatku związany z kosztami doręczenia decyzji (6,10 zł) oraz księguje 1,50 zł wpływu od podatnika.

Takie zasady generują więc niepotrzebne koszty związane z wymiarem i poborem podatków lokalnych od osób fizycznych (zmiany nie dotyczą osób prawnych). Ustawodawca postanowił więc zmienić regulacje niekorzystne dla gmin i wprowadzić zasady, które zmniejszą koszty wymiaru i poboru danin.

Kiedy bez zapłaty

Zgodnie z nowym art. 6 ust. 8a ustawy o podatkach i opłatach lokalnych (analogicznie - art. 6 ust. 3a ustawy o podatku leśnym oraz art. 6a ust. 6a ustawy o podatku rolnym), jeżeli kwota zobowiązania podatkowego za dany rok nie przekroczy kosztów doręczenia w obrocie krajowym przesyłki poleconej za potwierdzeniem odbioru przez pocztę (obecnie jest to 6,1 zł), to organ podatkowy nie będzie wszczynał postępowania, nie wyda decyzji i nie doręczy jej właścicielowi lub posiadaczowi nieruchomości. Jeśli jednak organ podatkowy wszczął już takie postępowanie, ale po porównaniu kwoty daniny i koszów doręczenia przesyłki okaże się, że danina jest niższa, to je umorzy. Gmina pozostawi jednak decyzję umarzającą postępowanie w aktach sprawy.

Podatnik, który dostawał co roku decyzję, może być zdziwiony taką sytuacją. Jeśli będzie się domagał wydania decyzji, to gmina będzie mogła odmówić jej wydania.

Ustawodawca przewidział, że okoliczności faktyczne, których dotyczy decyzja, mogą się zmienić, co może spowodować np. wzrost zobowiązania podatkowego właściciela nieruchomości. W przypadku takiego zdarzenia wójt, burmistrz lub prezydent miasta będzie mógł zmienić swoją wcześniejszą decyzję o umorzeniu postępowania. Jak wynika bowiem z art. 6 ust. 8a ustawy o podatkach i opłatach lokalnych (w ustawie o podatku rolnym i leśnym znajdują się analogiczne przepisy), do zmiany decyzji umarzającej postępowanie będzie miał zastosowanie art. 254 ordynacji podatkowej (t.j. Dz.U. z 2015 r. poz. 613 i 699). Zgodnie z nim decyzja ostateczna, ustalająca lub określająca wysokość zobowiązania podatkowego na dany okres, może być zmieniona przez organ podatkowy, który ją wydał, jeżeli po jej doręczeniu nastąpiła zmiana okoliczności faktycznych mających wpływ na ustalenie lub określenie wysokości zobowiązania, a skutki wystąpienia tych okoliczności zostały uregulowane w przepisach prawa podatkowego obowiązujących w dniu wydania decyzji.

Eksperci zwracają jednak uwagę, że zmiana decyzji ostatecznej może dotyczyć tylko okresu, za który ustalono lub określono wysokość zobowiązania podatkowego. A zatem, jeśli zmienią się okoliczności faktyczne, które były podstawą do wydania decyzji umarzającej postępowanie w sprawie ustalenia wysokości podatku od nieruchomości, organ, czyli wójt, burmistrz lub prezydent miasta, będzie mógł zmienić swoją wcześniejszą decyzję. Jeśli podatnik nie będzie zgadzał się z decyzją zmieniającą, to będzie mógł wnieść od niej odwołanie do samorządowego kolegium odwoławczego, a następnie zaskarżyć decyzję tego organu do sądu administracyjnego.

Zwróćmy też uwagę, że brak decyzji organu podatkowego oznacza, iż osoby fizyczne nie będą w ogóle musiały płacić kilkuzłotowego podatku. Można go zapłacić jedynie po otrzymaniu decyzji ustalającej jego wysokość od wójta, burmistrza lub prezydenta miasta. Jeśli decyzji nie będzie, to właściciel nieruchomości nie będzie musiał uiszczać daniny.

Płatność ratalna

Zmieni się również druga wspomniana zasada, dotycząca płatności. W dalszym ciągu zasadą podstawową będzie obowiązek zapłaty ratalnej, ale nowelizacja wprowadza od niej istotny wyjątek. Danina będzie płatna jednorazowo w przypadkach gdy jej kwota nie przekroczy 100 zł. W takiej sytuacji właściciel lub posiadacz nieruchomości będzie musiał zapłacić (podatek od nieruchomości, rolny, leśny) w terminie płatności pierwszej raty, czyli do 15 marca roku podatkowego (art. 6 ust. 11a ustawy o podatkach i opłatach lokalnych i analogiczne - art. 6 ust. 7a ustawy o podatku leśnym, art. 6a ust. 10a ustawy o podatku rolnym).

Dla gmin oznacza to, że będą wcześniej otrzymywały podatek należny za cały rok, co jest dla nich dobrą wiadomością.

Wójt, burmistrz lub prezydent miasta muszą pamiętać o wszystkich elementach, które powinny znaleźć się w decyzji, w tym o pouczeniu o trybie odwoławczym. Przypomnijmy, że elementy, które musi zawierać decyzja, zostały określone w art. 210 ordynacji podatkowej.

Zwróćmy też uwagę, że organy podatkowe w decyzji zwykle umieszczają termin zapłaty podatku. A więc w przypadku, gdy podatek nie przekracza 100 zł za dany rok, należy wskazać jeden termin. Co do zasady jest nim 15 marca roku podatkowego. Oznacza to, że decyzję należy wydać do 1 marca. Podatnik musi bowiem mieć 14 dni na zapłatę daniny. W praktyce jednak zdarzają się sytuacje, gdy organ doręcza decyzję po 1 marca. W takim przypadku powinien on poinformować podatnika, że na zapłatę daniny wynikającej z decyzji ma on 14 dni od doręczenia.

Jeśli kwota zobowiązania podatkowego na dany rok nie przekroczy kosztów doręczenia w obrocie krajowym przesyłki poleconej za potwierdzeniem odbioru przez pocztę (obecnie 6,1 zł), to organ nie będzie pobierał podatku.

PRZYKŁAD 1

Za kawalerkę jednorazowo

Pani Anna jest właścicielką mieszkania kawalerskiego o powierzchni 30 mkw. W mieście obowiązują stawki maksymalne podatku od nieruchomości. Stawka ogłoszona przez radę gminy na przyszły rok to 0,75 zł od 1 mkw. powierzchni użytkowej mieszkania. W efekcie podatek na 2016 r. wyniesie 22,5 zł. Wójt po Nowym Roku wyda więc decyzję ustalającą wysokość podatku i pouczy, że ma ona obowiązek uiścić należność jednorazowo w terminie do 15 marca 2016 r.

PRZYKŁAD 2

Zmiana okoliczności

Pan Józef, osoba fizyczna, po zakupie niewielkiego gruntu, złożył w gminie informację na podatek od nieruchomości. Wójt gminy, w 2016 r. doszedł do wniosku, że nie wyda decyzji ustalającej wysokość podatku, ponieważ podatek nie przekracza kosztów doręczenia przesyłki poleconej. Postanowił jednak wszcząć postępowanie w sprawie innego podatnika. Przy okazji okazało się, że pan Józef nabył również inny grunt, graniczący z działką, której dotyczyła złożona przez niego informacja. Nie włączył jej jednak do podstawy opodatkowania.

W wyniku tych zdarzeń wójt zmienił swoją pierwotną decyzję o umorzeniu postępowania dotyczącego ustalenia wysokos´ci podatku panu Józefowi. Po uwzględnieniu tej drugiej działki podatek znacznie przekroczył koszty przesyłki. W efekcie zasadne było wydanie decyzji ustalającej wysokość podatku na 2016 rok za obie działki.

RAMKA 2

Zasady płatności podatku przez osoby prawne

Zmiana dotycząca płatności danin dotyczy jedynie osób fizycznych. Osoby prawne, czyli np. spółki z o.o. czy akcyjne, w 2016 roku będą musiały rozliczać się na takich samych zasadach i uiszczać podatek, jak dotychczas. Oznacza to, że osoba prawna musi sama obliczyć podatek i składać deklarację.

RAMKA 3

O czym można pouczyć w decyzji

Zgodnie z art. 210 ordynacji podatkowej, gmina może poprzestać na pouczeniu o trybie odwoławczym. W przypadku gminy X może ono przyjąć następującą formę:

● "Od niniejszej decyzji służy prawo wniesienia odwołania do Samorządowego Kolegium Odwoławczego w miejscowości Y, za pośrednictwem Wójta Gminy X, w terminie 14 dni od dnia doręczenia niniejszej decyzji".

W praktyce gminy umieszczają również inne informacje, np.:

● podatek jest płatny do rąk sołtysa, przez pocztę lub bank na rachunek Urzędu Gminy X;

● od niewpłaconego w terminie podatku naliczone zostaną odsetki za zwłokę, począwszy od dnia następnego po upływie terminu płatności, zgodnie z obowiązującymi przepisami;

● o wszelkich zmianach mających wpływ na ustalenie podatku podatnik jest zobowiązany zawiadomić Referat Finansowy Urzędu Gminy X, w terminie 14 dni od zaistnienia zmiany.

Gminne kasy zasilą wyższe wpływy podatkowe

Ustawa zmieniająca ustawę o samorządzie gminnym oraz niektóre inne ustawy przewiduje również kilka istotnych zmian, które powinny rozwiać dotychczasowe wątpliwości podatników i gmin oraz zakończyć toczące się spory dotyczące rozliczeń. Dotyczy to zwłaszcza podatku od nieruchomości. W tym miejscu omawiamy te zmiany jedynie skrótowo (szczegółowo opisujemy w części - s. C2-C10) oraz wskazujemy skutki dla gmin.

Pierwsza zmiana, na jaką powinny zwrócić uwagę jednostki samorządu terytorialnego, dotyczy definicji gruntów, budynków i budowli związanych z prowadzeniem działalności gospodarczej. Ustawodawca zlikwidował bowiem przesłankę względów technicznych, których wystąpienie skutkowało dotychczas obniżeniem podatku od budynków firmowych lub wyeliminowaniem go - w przypadku budowli.

Zamiast niejasnej przesłanki względów technicznych, ustawodawca zdecydował się na wprowadzenie bardziej precyzyjnej. Kluczowy jest tu art. 1a ust. 1 pkt 2a ustawy o podatkach i opłatach lokalnych. Wynika z niego m.in., że do gruntów, budynków i budowli związanych z prowadzeniem działalnos´ci gospodarczej nie będą zaliczane te nieruchomości będące w posiadaniu firm, w odniesieniu do których została wydana ostateczna decyzja organu nadzoru budowlanego, o której mowa w art. 67 ust. 1 ustawy z 7 lipca 1994 r. - Prawo budowlane (t.j. Dz.U. z 2013 r. poz. 1409 ze zm.), lub decyzja ostateczna organu nadzoru górniczego, na podstawie której trwale wyłączono budynek, budowlę lub ich części z użytkowania.

Dla gmin oznacza to, że jedynie podatnicy posiadający jedną z dwóch powyższych decyzji są w stanie zmniejszyć swój podatek od budynków (z opodatkowanych stawką właściwą dla budynków lub ich części związanych z prowadzeniem działalności gospodarczej na stawkę dla budynków lub ich części pozostałych) lub wyeliminować budowlę z opodatkowania (wyłącznie budowle związane z działalnością są opodatkowane).

Powyższe zmiany wymuszą na właścicielach decyzje dotyczące np. zrujnowanych nieruchomości. Jeśli podatnik zdecyduje się zachować je bez remontu, to będzie musiał od nich płacić podatek według najwyższych stawek. Jedynie uzyskanie decyzji właściwego organu będzie skutkowało - w przypadku budynków - najpierw obniżeniem daniny (w okresie od otrzymania decyzji do jej realizacji), a następnie jej wyeliminowaniem (przestanie istnieć przedmiot opodatkowania).

Eksperci zwracają uwagę, że dla gmin powyższa zmiana oznacza zakończenie sporów dotyczących interpretacji pojęcia "względy techniczne" oraz zwiększenie wpływów z podatku od nieruchomości, zwłaszcza w pierwszym okresie po wejściu w życie nowelizacji, gdy podatnicy nie będą jeszcze dysponowali decyzjami organu nadzoru lub organu nadzoru górniczego.

Likwidacja optymalizacji

Kolejną ważną zmianą dla gmin jest doprecyzowanie przepisów, które przedsiębiorcy wykorzystywali dotychczas do optymalizacji podatku od nieruchomości. Możliwość stosowania takich optymalizacji potwierdzały sądy administracyjne. Szczegółowo ta kwestia została omówiona w pierwszej - podatkowej części Tygodnika Gazety Prawnej, wraz z przykładami. Wyjaśnijmy jedynie w tym miejscu, że optymalizacja polega na wyodrębnieniu co najmniej dwóch niewielkich lokali w budynku, co pozwala na zapłatę podatku jedynie od ułamka części wspólnej budynku. W praktyce na tym rozwiązaniu gminy traciły nawet setki tysięcy złotych od jednego dużego budynku. Zmiana polega na tym, że cała część wspólna pozostała po wyodrębnieniu lokali zostanie objęta podatkiem od nieruchomości, co przełoży się automatycznie na zwiększenie wpływów do gminnej kasy.

Właściciele budynków, w których wyodrębniono lokale, powinni więc w deklaracjach składanych w styczniu 2016 r. (trzeba je złożyć do 31 stycznia) wykazać wyższy podatek do zapłaty i uiścić go na konto urzędu gminy lub miasta. A zatem już od pierwszego miesiąca po zmianach jednostki samorządu terytorialnego, na terenie których firmy optymalizowały daninę, powinny odnotować wzrost wpływów z podatku od nieruchomości.

Opodatkowanie garaży

Nowelizacja ustawy o samorządzie gminnym uregulowała również kwestie związane z opodatkowaniem miejsc postojowych w garażach wielostanowiskowych budynków mieszkalnych. Dotychczas był to duży problem dla gmin oraz podatników. Część gmin korzystała bowiem na solidarnej odpowiedzialności współwłaścicieli hali garażowej. Nawet jeśli decyzje ustalające kwotę podatku od nieruchomości gmina doręczała wszystkim współwłaścicielom, to każdy z nim mógł dostać decyzję dotyczącą należności za całą powierzchnię użytkową hali garażowej. Pozwalały na to dotychczasowe przepisy. W efekcie podatnicy nie wiedzieli, jak mają postępować w takiej sytuacji, co doprowadzało do sporów z gminami. Z kolei samorządowe organy podatkowe, mimo że postępowały zgodnie z przepisami, musiały poświęcać czas i środki publiczne na toczenie sporów z podatnikami.

Od 1 stycznia 2016 r. sytuacja się zmieni. Zasada odpowiedzialności solidarnej za zobowiązanie podatkowe nie będzie stosowana przy współwłasności w częściach ułamkowych lokalu użytkowego - garażu wielostanowiskowego w budynku mieszkalnym wraz z gruntem stanowiących odrębny przedmiot własności. W takiej sytuacji obowiązek podatkowy będzie ciążył na współwłaścicielach w zakresie odpowiadającym ich udziałowi w prawie własności. W zmienionych przepisach zastrzeżono również, że nie stosuje się w takim przypadku art. 6 ust. 11 ustawy o podatkach i opłatach lokalnych. Nakazuje on osobom fizycznym, współwłaścicielom nieruchomości, składać deklaracje na podatek od nieruchomości oraz opłacać podatek na zasadach obowiązujących osoby prawne.

Innymi słowy, właściciele miejsc postojowych w garażach wielostanowiskowych budynków mieszkalnych będą musieli płacić podatek jedynie za część odpowiadającą ich udziałowi w prawie własności, a więc tylko za swoje miejsce postojowe.

Zmiany oznaczają, że gminy będą musiały wydać decyzje ustalające wysokość podatku od nieruchomości na dany rok każdemu ze współwłaścicieli, stosownie do jego udziału we własności. Może to oznaczać więcej pracy dla gminnych organów podatkowych. Wydaje się jednak, że ten efekt będzie ograniczony. W sytuacji gdy współwłaściciel hali garażowej posiada również mieszkanie w tym samym budynku oraz na miejsce i lokal ma ten sam akt notarialny, to wójt, burmistrz lub prezydent miasta będzie mógł wydać właścicielowi jedną decyzję ustalającą wysokość podatku za mieszkanie i udział w garażu. Ponieważ dotychczas organ i tak miał obowiązek doręczyć decyzję dotyczącą mieszkania, to wydaje się, że dodanie w niej kwoty podatku od garażu nie powinno stanowić problemu. Jednocześnie wygasną dotychczasowe spory z podatnikami.

Nieco więcej pracy będą miały jedynie te gminy, w których właściciele mają odrębny akt notarialny na mieszkanie i garaż. W takiej sytuacji wójt, burmistrz lub prezydent miasta będzie musiał wydać dwie decyzje ustalające wysokość podatku na dany rok - za mieszkanie i za miejsce postojowe.

Ograniczenie zwolnień

Na dochody gmin wpłyną również zmiany dotyczące zwolnień w podatku od nieruchomości. Chodzi o trzy rodzaje zwolnień:

1) dla gruntów, budynków lub ich części zajętych na potrzeby prowadzenia przez stowarzyszenia statutowej działalności wśród dzieci i młodzieży w zakresie oświaty, wychowania, nauki i techniki, kultury fizycznej i sportu,

2) dla gruntów, położonych na obszarach objętych ochroną ścisłą, czynną lub krajobrazową w parkach narodowych lub rezerwatach przyrody, a także budynków i budowli związanych z gruntem w tego typu parkach lub rezerwatach,

3) dla gruntów Skarbu Państwa: pod wodami powierzchniowymi jezior oraz zajętych pod sztuczne zbiorniki wodne.

We wszystkich tych przypadkach ustawodawca ograniczył zwolnienia, co powinno wpłynąć pozytywnie na dochody gmin, na terenie których działalność prowadzą stowarzyszenia, oraz gmin, na których terenie znajdują się jeziora, parki narodowe i rezerwaty.

Ponieważ zmiany w zwolnieniach zostały częściowo omówione w części pierwszej Tygodnika Gazety Prawnej, w tym miejscu skupiamy się wyłącznie na skrótowym ich omówieniu z punktu widzenia gmin.

Dotychczasowe przepisy były na tyle nieprecyzyjne, że gminy nie zawsze widziały, jaką stawką podatku od nieruchomości objąć grunty pod wodami stojącymi - właściwą dla jezior czy dla gruntów pozostałych. Zastosowanie tej ostatniej stawki powodowało istotny wzrost obciążeń podatkowych. Nowelizacja doprecyzowała, że nie należy stosować tak wysokiej stawki w przypadku gruntów pod wodami stojącymi. Od 1 stycznia 2016 r. gminy będą musiały objąć grunty pod wodami powierzchniowymi płynącymi jezior i zbiorników sztucznych oraz pod wodami powierzchniowymi stojącymi stawką 4,58 zł od 1 ha powierzchni. Jak zaznaczyliśmy wcześniej, stawka ta została określona wprost w ustawie nowelizującej. Rady gminy muszą ją wziąć pod uwagę przy uchwalaniu stawek na 2016 rok.

W tej części Tygodnika pominiemy omówienie skutków zmian dotyczących zwolnienia dla stowarzyszeń. Zaznaczmy tylko, że nowelizacja przewiduje, iż zwolnione z podatku będą jedynie grunty, budynki lub ich części, które są zajęte wyłącznie na prowadzenie działalności statutowej wśród dzieci i młodzieży w zakresie oświaty, wychowania, nauki i techniki, kultury fizycznej i sportu (z wyjątkiem wykorzystywanych do prowadzenia działalności gospodarczej) oraz grunty zajęte trwale na obozowiska i bazy wypoczynkowe dzieci i młodzieży.

Jeżeli zaś chodzi o zwolnienie dotyczące podmiotów, którym Skarb Państwa, będący właścicielem gruntów zajętych pod sztuczne zbiorniki wodne, przekazuje je w posiadanie zależne, chodzi o to, aby podmioty inne niż wymienione w art. 217 prawa wodnego (urzędy morskie, regionalne zarządy gospodarki wodnej, parki narodowe) zostały opodatkowane. Obecnie korzystają one ze zwolnienia. Dzięki temu do gmin wpłyną dodatkowe pieniądze z podatku.

Nowelizacja ustawy o podatkach i opłatach lokalnych zmniejszy liczbę przypadków, w których podatnik będzie mógł obniżyć stawkę podatku od majątku (budynku, budowli) nieużywanego ze względów technicznych, a więc np. zrujnowanych budynków.

Grunt, na którym posadowiony jest budynek objęty nakazem rozbiórki, będzie opodatkowany według najwyższych stawek właściwych dla gruntów związanych z prowadzeniem działalności gospodarczej, chociaż w praktyce zapewne do takiej działalności nie będzie wykorzystywany.

WAŻNE Nowelizacja eliminuje zasadę odpowiedzialności solidarnej za podatek od garaży wielostanowiskowych. Każdy ze współwłaścicieli będzie odpowiadał jedynie za swoje miejsce postojowe.

OPINIA EKSPERTA

@RY1@i02/2015/236/i02.2015.236.18300210c.101.gif@RY2@

dr Rafał Dowgier Katedra Prawa Podatkowego Uniwersytetu w Białymstoku

Niższe opodatkowanie będzie się wiązało głównie z sytuacją, w której podatnik będzie dysponował ostateczną decyzją nakazującą rozbiórkę danego budynku lub budowli. Zły stan techniczny budynku, który jednak nie wiąże się z nakazem jego rozbiórki, nie spowoduje obniżenia podatku lub wyłączenia z niego. Oznacza to, że podatnik, który w tym roku korzysta z niższych stawek podatku w odniesieniu do budynku, który jest ruiną, i organ podatkowy uznał, że ze względów technicznych nie jest on i nie może być wykorzystywany do prowadzenia działalności gospodarczej, od przyszłego roku będzie zobowiązany do jego opodatkowania według najwyższych stawek, chyba że w stosunku do budynku zostanie wydana decyzja o nakazie rozbiórki. Przez krótki okres budynek będzie więc niżej opodatkowany. Po rozbiórce przestanie zaś istnieć przedmiot opodatkowania.

W efekcie podatnicy będący osobami prawnymi powinni do 31 stycznia 2016 r. wykazać w deklaracjach składanych gminie do opodatkowania te budynki i budowle, które w tym roku objęte są wyłączeniem dotyczącym względów technicznych, a na które nie posiadają decyzji nakazujących ich rozbiórkę. Z kolei podatnicy będący osobami fizycznymi, którym podatek ustala wójt w decyzji, także powinni złożyć nowe informacje na podatek od nieruchomości i wykazać w nich budynki do opodatkowania według najwyższych stawek, chyba że posiadają wskazaną decyzję o nakazie rozbiórki.

Jednocześnie należy podkreślić, że nawet posiadanie decyzji o rozbiórce budynku nie będzie miało znaczenia dla gruntów, gdyż nowy przepis ich nie obejmuje. Grunt, na którym posadowiony jest budynek objęty nakazem rozbiórki, będzie więc opodatkowany według najwyższych stawek właściwych dla gruntów związanych z prowadzeniem działalności gospodarczej, chociaż w praktyce zapewne do takiej działalności nie będzie wykorzystywany.

OPINIA EKSPERTA

@RY1@i02/2015/236/i02.2015.236.18300210c.102.gif@RY2@

prof. Jadwiga Glumińska-Pawlic kierownik Katedry Prawa Finansowego Uniwersytetu Śląskiego

Opodatkowanie miejsc postojowych w garażach wielostanowiskowych stanowiło od lat istotny problem zarówno dla organów podatkowych, jak i podatników. Każdy ze współwłaścicieli był bowiem zobowiązany do zapłaty podatku od całej nieruchomości (a nie według swojego udziału), a zapłacenie podatku przez któregokolwiek ze współwłaścicieli zwalniało z tego obowiązku pozostałych. W praktyce stosowanie zasad odpowiedzialności solidarnej w każdym przypadku powoduje wiele konfliktów, ponieważ podatnicy generalnie nie akceptują tej zasady. Sytuacją, która budziła najwięcej kontrowersji, było stosowanie tej zasady do wyodrębnionych prawnie miejsc postojowych w garażach wielostanowiskowych w budynkach mieszkalnych, gdzie współwłaściciele nie są ze sobą powiązani żadnymi relacjami i nie mają wpływu na to, jak sąsiad wykorzystuje swoje miejsce - czy dla celów prywatnych, czy też w związku z prowadzeniem działalności gospodarczej. Stąd rodziła się wątpliwość, jaką stawkę podatkową - jedną dla wszystkich - powinien zastosować organ. Sytuacja komplikowała się jeszcze, gdy choćby jednym ze współwłaścicieli była osoba prawna. Wówczas każdy ze współwłaścicieli miał obowiązek składania deklaracji (od całości) i opłacania podatku na zasadach obowiązujących osoby prawne.

Wprowadzane od 1 stycznia 2016 r. rozwiązanie przynajmniej w części rozwiązuje ten problem. Obowiązek podatkowy będzie wreszcie ciążył na współwłaścicielach w zakresie odpowiadającym ich udziałowi w prawie własności.

Gminy przestaną płacić same sobie

Od Nowego Roku zacznie obowiązywać zmiana postulowana przez gminy od lat. Chodzi o nowe zwolnienie gruntów, budynków lub ich części stanowiących własność gminy. Ze zwolnienia wyłączono jednak grunty, budynki i ich części należące do gmin, ale zajęte na działalność gospodarczą lub przekazane w posiadanie innym podmiotom.

Dotychczas gminy miały obowiązek opodatkować np. drogi wewnętrzne, budynki zajmowane przez ośrodki pomocy społecznej czy infrastrukturę komunalną. Wójt, burmistrz lub prezydent miasta musiał też składać sam sobie deklaracje na podatek od nieruchomości, ponieważ jest on jednocześnie podatnikiem i organem podatkowym.

Od Nowego Roku się to zmieni. W życie wejdzie bowiem ustawa z 23 lipca 2015 r. o zmianie ustawy o podatkach i opłatach lokalnych (Dz.U. poz. 1283). Ministerstwo Finansów w specjalnym komunikacie wyjaśniło, że w efekcie od 1 stycznia 2016 r. zniesiony zostanie obowiązek płacenia podatku przez gminy od stanowiących ich własność gruntów i budynków lub ich części, nieprzekazanych w posiadanie innym podmiotom i niezajętych na działalność gospodarczą (np. zajętych pod drogi wewnętrzne). A zatem, jeśli lokal gminy zajmie samorządowy dom kultury, a gmina nie będzie pobierała z tego tytułu czynszu za najem, to nie będzie ona musiała sama sobie płacić daniny.

Jeśli natomiast gmina wynajmie budynek lub choćby jeden lokal przedsiębiorcy, to zostanie on opodatkowany od powierzchni użytkowej. Podatek trzeba będzie zapłacić według najwyższych stawek.

Eksperci zwracają uwagę, że uchwalona zmiana oznacza jednak, że gmina w dalszym ciągu będzie miała obowiązek składania sobie deklaracji na podatek od nieruchomości. Gdyby nowelizacja wprowadziła wyłączenie gminnych nieruchomości z opodatkowania, jednostka nie musiałaby składać deklaracji.

Od 1 stycznia 2016 r. zwalnia się od podatku od nieruchomości grunty i budynki lub ich części, stanowiące własność gminy, z wyjątkiem zajętych na działalność gospodarczą lub będących w posiadaniu innych niż gmina jednostek sektora finansów publicznych oraz pozostałych podmiotów.

Będą też zmiany w podatkach rolnym i leśnym

Gminy muszą również wziąć pod uwagę zmiany w podatku rolnym i leśnym, jakie wprowadziła ustawa o samorządzie gminnym oraz niektórych innych ustaw.

Podatek rolny

W pierwszej kolejności gminy powinny wziąć pod uwagę zmiany przeliczników podatku rolnego. Od nich m.in. zależy kwota podatku do zapłaty.

Przypomnijmy, że podstawą opodatkowania podatkiem rolnym dla gruntów gospodarstw rolnych jest powierzchnia wyrażona w hektarach przeliczeniowych ustalana na podstawie powierzchni, rodzajów i klas użytków rolnych wynikających z ewidencji gruntów i budynków oraz zaliczenia do jednego z okręgów podatkowych wymienionych w ustawie o podatku rolnym (t.j. Dz.U. z 2013 r. poz. 1381 ze zm.), a dla pozostałych gruntów - powierzchnia w hektarach rzeczywistych, wynikająca z ewidencji gruntów i budynków.

Zgodnie zaś z art. 4 ust. 7 ustawy grunty pod stawami zarybionymi bez względu na miejsce położenia przelicza się na hektary przeliczeniowe według określonych w tym przepisie przeliczników. Nowelizacja zmienia je od 1 stycznia 2016 r. W nowym brzmieniu art. 4 ust. 7 ustawodawca dodał przeliczniki dla gruntów, które często nie posiadają klasyfikacji gleboznawczej. W efekcie opodatkowanie tych gruntów jest trudne, ponieważ gminy mają problemy z ustaleniem liczby hektarów przeliczeniowych. Zgodnie z nowym brzmieniem art. 4 ust. 7 ustawy o podatku rolnym grunty pod stawami, grunty zadrzewione i zakrzewione na użytkach rolnych, grunty pod rowami oraz grunty rolne zabudowane - bez względu na zaliczenie do okręgu podatkowego - trzeba będzie przeliczać na hektary przeliczeniowe według poniższych przeliczników:

● 1 ha gruntów pod stawami zarybionymi łososiem, trocią, głowacicą, palią i pstrągiem oraz gruntów rolnych zabudowanych - 1 ha przeliczeniowy;

● 1 ha gruntów pod stawami zarybionymi innymi gatunkami ryb, gruntów pod stawami niezarybionymi, gruntów zadrzewionych i zakrzewionych na użytkach rolnych oraz gruntów pod rowami - 0,20 ha przeliczeniowego.

Ponieważ grunty pod stawami niezarybionymi będą przeliczane według przelicznika z art. 4 ust. 7, ustawodawca uchylił jednocześnie ust. 8.

Co więcej, w nowym ust. 9 ustawodawca zabezpieczył gminy, określając zasadę, zgodnie z którą w przypadku gdy nie można ustalić przelicznika powierzchni użytków rolnych na podstawie art. 4 ust. 5-7, należy przyjąć, że 1 ha fizyczny odpowiada 1 ha przeliczeniowemu. Ministerstwo Administracji i Cyfryzacji wyjaśniało w uzasadnieniu projektu tych zmian, że w ewidencji gruntów i budynków występują oznaczenia, które nie uwzględniają klasyfikacji gleboznawczej. Dlatego niezbędne było doprecyzowanie w ust. 9. Dotychczas bowiem się zdarzało, że błędy w ewidencji gruntów i budynków powodowały brak możliwości przeliczenia użytków rolnych i opodatkowania tych gruntów.

Kolejną zmianą, na którą gminy powinny zwrócić uwagę, jest ograniczenie zwolnienia dla uczelni. Do końca 2015 roku przepisy zwalniały uczelnie podmiotowo. W efekcie wszystkie grunty rolne, które do nich należą, były dotychczas nieopodatkowane. Nowelizacja natomiast przewiduje konieczność opodatkowania gruntów rolnych należących do uczelni, w przypadku gdy grunty zostaną przekazane innym podmiotom niż uczelnie. Gminy niewątpliwie skorzystają na tej zmianie, a także na likwidacji tzw. ulgi żołnierskiej. Nowelizacja uchyla bowiem art. 13a ustawy o podatku rolnym, który przewidywał taką ulgę.

Ustawodawca sprecyzował również zakres stosowania innej ulgi w podatku rolnym, stosowanej w przypadku wystąpienia klęsk żywiołowych. Dopowiedział m.in., że to organ podatkowy może udzielić ulgi. Jak wynika z art. 13c ustawy o podatku rolnym w nowym brzmieniu, wójt, burmistrz lub prezydent miasta w przypadku klęski żywiołowej będzie mógł zaniechać poboru podatku w całości lub części, ale jednocześnie będzie musiał wziąć pod uwagę rozmiar strat spowodowanych klęską w gospodarstwie rolnym.

Podatek leśny

Gminy muszą uwzględnić przede wszystkim zmianę polegającą na zniesieniu preferencyjnej stawki podatku dla lasów ochronnych. Utrzymana zostanie jednak preferencyjna stawka (będzie obniżona o 50 proc. w stosunku do stawki podstawowej) podatku leśnego dla lasów wchodzących w skład rezerwatów przyrody i parków narodowych.

Nowelizacja rozszerza również na podatek leśny zasadę znaną dotychczas z podatku rolnego. Zgodnie z nią, w przypadku osób fizycznych, na których ciąży obowiązek podatkowy w zakresie podatku leśnego oraz jednocześnie w zakresie podatku od nieruchomości lub podatku rolnego, organ podatkowy będzie mógł wydać decyzję w formie łącznego zobowiązania pieniężnego (nakazu płatniczego). Dzięki temu gmina nie będzie musiała wydawać odrębnie dwóch lub trzech decyzji, oddzielnie dla każdego podatku, ale będzie mogła wydać jeden nakaz płatniczy. Zaoszczędzi więc także na kosztach przesyłki.

Od 1 stycznia 2016 r. opodatkowane zostaną grunty rolne należące do uczelni w przypadku, gdy zostaną one przekazane innym podmiotom.

WAŻNE Dla osób fizycznych, na których ciąży obowiązek w zakresie podatku leśnego oraz jednocześnie w zakresie podatku od nieruchomości lub rolnego, organ będzie mógł wydać decyzję łączną.