CZY SAMORZĄDY WYKORZYSTAJĄ SWOJĄ SZANSĘ?

Resort finansów opublikował już dane sektora JST po IV kwartale 2014. Jak na tej podstawie ocenia pan możliwości finansowe samorządów w kontekście nowej perspektywy finansowej?

Ocena możliwości finansowych JST rozumianych jako zdolność do zaciągania i obsługi nowych zobowiązań finansowych nie wygląda najlepiej. Z danych przedstawionych przez resort finansów wynika, że około 300-400 jednostek (czyli około 15-20% z ogólnej liczby samorządów) będzie miało problemy z wykorzystaniem środków unijnych ze względu na brak możliwości wniesienia wkładu własnego.

To dość pesymistyczny scenariusz...

Powiedziałbym, że dość realny, a nie pesymistyczny. Nie mówimy tu przecież o szacunkach, tylko o twardych danych. Proszę zauważyć, że około 107 samorządów ma przekroczony stary wskaźnik zadłużenia (relacja długu do dochodów ogółem powyżej 60%). Kolejnych 177 samorządów nie ma praktycznie przestrzeni wskaźnikowej (relacja obsługi długu do dochodów ogółem z art. 243 u.o.f.p. na poziomie 0,1% i mniej). Kolejnych 56 samorządów nie posiada nadwyżki operacyjnej (poziom zero i poniżej). Dodatkowo około 56 samorządów planuje sprzedaż mienia na poziomie min. 10% w relacji do dochodów ogółem. Biorąc pod uwagę niski procent realizacji planów sprzedażowych (50-60%), te samorządy również mogą mieć podobne problemy. Dodatkowo po raz kolejny wzrosło zadłużenie całego sektora, tym razem o 3,3 mld zł, a znacznego przyrostu długu należy spodziewać się w latach 2017-2020, czyli w okresie największego wykorzystania nowych środków unijnych.

Skąd wynikają wspomniane przez pana problemy?

Powodów jest kilka. Samorządy podczas ostatniej perspektywy unijnej bardzo dużo inwestowały w nową infrastrukturę, co spowodowało istotny wzrost zadłużenia. Infrastrukturę tę trzeba teraz utrzymać, więc wydatki bieżące rosną. Dodatkowo od lat na samorządy nakłada się nowe zadania, za którymi nie zawsze idą wystarczające środki. Istotne znaczenie ma również nowy wskaźnik zadłużenia z art. 243 u.o.f.p., którego konstrukcja zmuszała wiele samorządów do rolowania swoich zobowiązań mimo dysponowania środkami na ich obsługę. Kondycji finansowej samorządów nie sprzyja też sytuacja gospodarcza Polski, w konsekwencji trudności z utrzymaniem wysokich dochodów przez jednostki.

Czy rynek finansowy przygotował instrumenty mogące pomóc wspomnianym samorządom?

Rynek ma to do siebie, że prędzej czy później dostosowuje się do oczekiwań i możliwości klientów. Moim zdaniem rynek finansowy w Polsce wręcz wyprzedza realne potrzeby samorządów. Natomiast jak mówimy o nowych możliwościach, to trzeba tu podkreślić ważne zadanie, które stoi przed organami nadzorczymi w procesie budowania świadomości i upowszechnienia nowych rozwiązań finansowych.

Na czym konkretnie powinna pana zdaniem polegać rola regionalnych izb obrachunkowych?

Moim zdaniem Regionalne Izby powinny dążyć do wypracowania jednolitego podejścia do tego typu rozwiązań. Obecnie opinie poszczególnych Izb Obrachunkowych zbyt często różnią się między sobą. Wiemy z doświadczenia, że zdarzają się przypadki różnych od siebie opinii w ramach tej samej izby. RIO powinny częściej wykorzystywać możliwość zaciągnięcia opinii bezpośrednio w resorcie finansów i tu dobrym przykładem jest leasing zwrotny nieruchomości. W rezultacie tego typu działań podjętych przez prezesa jednej z Izb, Ministerstwo Finansów przygotowało oficjalną opinię, w której porządkuje i wyjaśnia podstawowe kwestie i wątpliwości związane z możliwością zastosowania podobnych rozwiązań przez JST.

W ten sposób przechodzimy do dostępnych rozwiązań. Na czym w skrócie polega leasing zwrotny nieruchomości?

W ramach transakcji leasingu zwrotnego nieruchomości instytucja finansowa nabywa określony składnik majątku JST, po czym przekazuje jednostce do użytkowania, pobierając z tego tytułu opłaty leasingowe. Transakcja leasingu zwrotnego pozwala na uwolnienie środków finansowych zainwestowanych uprzednio w dany składnik majątkowy. Umowa leasingu zwrotnego służy poprawie płynności jednostki, gdyż uwolnione środki przeznaczyć można na potrzeby bieżące bądź inwestycyjne (np. wkład własny przy projektach unijnych). Z punktu widzenia wpływu na relację z art. 243 u.o.f.p., zgodnie z opinią MF, leasing operacyjny nie jest brany pod uwagę do wyliczenia lewej strony wskaźnika (ujmowany jest jako wydatek, a nie rozchód). Natomiast leasing finansowy powinno się ewidencjonować podobnie jak kredyt, pożyczkę czy emisję obligacji (rozchód).

Z jakich innowacyjnych rozwiązań mogą jeszcze korzystać samorządy?

Oferta rynku jest dość bogata. Coraz lepiej, jednak znacznie poniżej oczekiwań, rozwija się PPP, kilka banków ma już w swojej ofercie emisję obligacji przychodowych i to jest naprawdę dobre rozwiązanie. Dobrze funkcjonuje również wykup wierzytelności. Paradoksalnie jedno z najlepszych moim zdaniem rozwiązań dla realizacji inwestycji samorządowych, czyli finansowanie kapitałowe (dokapitalizowanie spółki komunalnej lub celowej), nie jest w chwili obecnej stosowane ze względu na dość skomplikowaną na pierwszy rzut oka strukturę transakcji. W rzeczywistości to bardzo proste rozwiązanie, w którym z jednej strony instytucja finansująca obejmuje część udziałów w spółce i w zamian przekazuje kapitał, z drugiej zaś samorząd zobowiązuje się do odkupienia udziałów w określonym czasie. Z art. 236 u.o.f.p. wynika, że wykup udziałów przez jednostkę samorządową w całości jest wydatkiem majątkowym. Finansowanie kapitałowe to doskonałe rozwiązanie, które może być wykorzystane do pozyskania środków na inwestycje oraz do zmiany struktury wydatków z bieżących na majątkowe (np. zamiast dopłaty za wodę na dopłatę do kapitału).

Czy nie ma ryzyka, że te rozwiązania sprzyjać będą niekontrolowanemu wzrostowi zadłużenia?

Moim zdaniem nie ma takiego ryzyka ze względu na fakt, że w przypadku zastosowania powyższych rozwiązań z prawej strony wskaźnika pojawiają się wydatki bieżące, które zmniejszają nadwyżkę operacyjną, tym samym zmniejszają możliwość zaciągania i spłaty kolejnych zobowiązań. To skutecznie ogranicza tego typu ryzyka. Podobne stanowisko w tej sprawie zajmują w swoich opiniach zarówno Ministerstwo Finansów (leasing zwrotny), jak i RIO (wykup wierzytelności). Dodatkowo funkcję narzędzia do zarządzania długiem doskonale spełnia złota reguła budżetowa z art. 242 u.o.f.p., z której wynika konieczność zagwarantowania na kolejne lata środków na spłatę już zaciągniętych zobowiązań.

@RY1@i02/2015/101/i02.2015.101.0880015at.803.jpg@RY2@

Adrian Kozłowski

 dyrektor ds. finansowania jednostek samorządu terytorialnego w Magellan S.A.

@RY1@i02/2015/101/i02.2015.101.0880015at.804.jpg@RY2@