Przyszłość nieodpłatnej pomocy prawnej pod znakiem zapytania

Prowadzenie punktów nieodpłatnych porad prawnych i nieodpłatnego poradnictwa obywatelskiego (NPP/NPO) to zadanie zlecone z zakresu administracji rządowej, za którego realizację odpowiadają powiaty. Te od lat alarmują, że przy szalejącej inflacji, ale i rosnących wynagrodzeniach, kwota bazowa, która stanowi podstawę dotacji na ten cel, jest niedoszacowana. Od 2019 r. pozostaje ona na poziomie 5,5 tys. zł miesięcznie na każdy punkt NPP/NPO. Co roku kwota jest ustalana w rozporządzeniu Ministerstwa Sprawiedliwości. Na przyszły rok MS zaproponowało początkowo wzrost stawki bazowej do 6342 zł, jednak – po interwencji Ministerstwa Finansów – w najnowszej wersji dokumentu, datowanego na 24 sierpnia br. i przekazanego samorządom do konsultacji, obniżyło ją do 5863 zł. Związek Powiatów Polskich (ZPP) wylicza, że przy uwzględnieniu inflacji od 2016 r. – kiedy kwota bazowa wynosiła 5150 zł – już w tym roku powinna ona sięgnąć ponad 7,3 tys. zł. Z kolei samo MS w ocenie skutków regulacji projektu rozporządzenia ministra sprawiedliwości w sprawie wysokości kwoty bazowej w 2024 r. wskazuje, że gdyby odnieść ją do wzrostu minimalnego wynagrodzenia w ostatnich latach, to stawka powinna sięgnąć aż 10,8 tys. zł.

MF niezadowolone z liczby porad

Zgodnie z art. 8 ust. 3 ustawy z 5 sierpnia 2015 r. o nieodpłatnej pomocy prawnej, nieodpłatnym poradnictwie obywatelskim oraz edukacji prawnej (t.j. Dz.U. z 2021 r. poz. 945, dalej: ustawa), powiat jest zobowiązany do organizacji porad w każdym punkcie w przeciętnym wymiarze pięciu dni w tygodniu podczas dyżuru trwającego co najmniej 4 godz. dziennie, z wyłączeniem dni wolnych od pracy (mnożnik dotacji jest uzależniony od liczby mieszkańców). Dane MS pokazują, że w 2022 r. łącznie w Polsce udzielono prawie 460 tys. porad (patrz: infografika). Większość porad prawnych (37,05 proc.) trwała od 15 do 30 min. Porady powyżej 1 godz. stanowiły 6,51 proc. W przypadku NPO najwięcej porad (30,47 proc.) trwało od 30 do 45 min, a te powyżej 1 godz. stanowiły 9,06 proc. Te liczby nie przekonały MF do propozycji resortu sprawiedliwości. W ocenie Ministerstwa Finansów dane w zakresie dziennej liczby porad oraz czasu poświęconego na udzielenie nieodpłatnej pomocy prawnej oraz nieodpłatnego poradnictwa obywatelskiego uzasadniają wzrost kwoty bazowej w 2024 r. jedynie w wysokości 106,6 proc.