Przyszli rodzice muszą mieć świadectwo ukończenia kursu

Od stycznia tego roku powiaty mają powoływać organizatorów rodzinnej pieczy zastępczej. Są to jednostki, które będą odpowiadać za zadania związane z poszukiwaniem i szkoleniem osób zainteresowanych pełnieniem roli rodziny zastępczej. Jest to jedna ze zmian, którą wobec potencjalnych rodziców zastępczych wprowadziła ustawa z 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej (Dz.U. nr 149, poz. 887 z późn. zm.). Spowodowało to też konieczność wydania przez ministra pracy i polityki społecznej nowych rozporządzeń, które regulują tematykę szkoleń i sposób ich przeprowadzania oraz określają wzór zaświadczenia kwalifikacyjnego, potwierdzającego pozytywne ich ukończenie.

Szkolenie podstawowe

Przepisy ustawy o pieczy zastępczej nakładają obowiązek odbycia szkoleń na osoby, które chcą zostać:

● rodziną zastępczą niezawodową,

● rodziną zastępczą zawodową,

● prowadzącym rodzinny dom dziecka,

● dyrektorem placówki opiekuńczo-wychowawczej typu rodzinnego.

Zakres programowy szkolenia dla kandydatów zawiera kilka bloków zagadnień. Pierwszy z nich dotyczy tematyki prawnej. Obejmuje m.in. elementy prawa rodzinnego i zagadnienia z zakresu praw dziecka, zadania i kompetencje organizatora rodzinnej pieczy zastępczej, koordynatora rodzinnej pieczy zastępczej, powiatowego centrum pomocy rodzinie. Kandydaci mają też poznać nowe zasady finansowania pieczy zastępczej, w tym np. rodzaje i wysokość przysługujących im świadczeń.

Następnym elementem szkoleń jest wiedza z zakresu pedagogiki, psychologii rozwojowej i wychowawczej. Powinna ona uwzględniać problemy związane z rozwojem dziecka wychowywanego poza rodziną naturalną, wpływem sytuacji kryzysowych na dziecko i rodzinę, występowaniem przemocy w rodzinie oraz zasadami efektywnej komunikacji z podopiecznym. W zakres tego bloku wchodzą też informacje o potrzebach edukacyjnych dzieci i sposobach ich wspierania, zwłaszcza w przypadkach opóźnień edukacyjnych.

Kolejna istotna część szkolenia dotyczy podstaw wiedzy o rozwoju fizjologicznym i zdrowotnym dziecka, objawach sygnalizujących choroby oraz o uzależnieniach - ich rodzajach oraz sposobie rozpoznawania.

Wprowadzane regulacje mają spowodować, że umieszczenie dziecka w rodzinie sprawującej pieczę zastępczą powinno być przejściowe i w możliwych przypadkach kończyć się jego powrotem do rodziców biologicznych. Kandydaci będą więc na kursie uzyskiwać informacje o znaczeniu rodziny biologicznej oraz o tym, jak mają wyglądać pośrednie i bezpośrednie kontakty z nią (w ramach ich udziału w planie pracy z rodziną biologiczną).

Ostatnim, ale jednym z najważniejszych elementów szkolenia jest zapoznanie się z doświadczeniami wychowawczymi osób, które sprawują pieczę zastępczą. Kandydaci odbędą więc praktyki w rodzinie zastępczej zawodowej, rodzinnym domu dziecka lub placówce opiekuńczo-wychowawczej. Mają one trwać 10 godzin, a pozostałe elementy szkolenia już w formie zajęć dydaktycznych będą obejmować minimum 50 godzin (łącznie daje to 60 godzin).

Zajęcia dodatkowe

W niektórych przypadkach szkolenie podstawowe będzie poszerzone o dodatkowe elementy. Pierwszy z nich dotyczy wszystkich wymienionych wyżej rodzajów pieczy. Kandydaci są zobowiązani do odbycia kursu, poza rodziną zastępczą niezawodową. Dla nich szkolenie jest dłuższe o 15 godzin. W jego ramach m.in. kursanci doskonalą umiejętności opiekuńcze, pokonywania trudności wychowawczych oraz poznają metody przeciwdziałania wypaleniu zawodowemu.

Kandydaci na rodziców muszą też liczyć się z rozszerzonym szkoleniem w zależności od tego, jakie dziecko będzie znajdować się pod ich opieką. Jeśli będzie to dziecko niepełnosprawne, kurs będzie zawierał dodatkowy zakres programowy realizowany w trakcie 20 godzin. Będzie on obejmował wiedzę z zakresu specjalnych potrzeb takich podopiecznych oraz wczesnej diagnostyki, w tym wczesnego rozpoznawania zaburzeń rozwojowych, metody rewalidacji i rehabilitacji. Rodzice powinni też otrzymać informacje o organizacjach i instytucjach, które wspierają lub udzielają pomocy osoby wychowujące dzieci z różnego rodzaju dysfunkcjami.

Kandydaci na rodziców mają uczestniczyć w dodatkowych zajęciach, również gdy będą sprawować opiekę nad dziećmi, które skieruje do nich sąd na podstawie przepisów o postępowaniu w sprawach nieletnich. Wyniosą one 20 godzin i będą dotyczyć:

● metod i zasad oddziaływań resocjalizacyjnych, terapeutycznych oraz profilaktyczno-wychowawczych,

● zagadnień z zakresu zachowań wykraczających poza normy społeczne i prawne,

● podstawowej wiedzy o zasadach odpowiedzialności nieletnich, postępowaniu przed sądem rodzinnym oraz przepisach dotyczących kuratorów rodzinnych.

Z kolei osoby chcące zostać rodziną zastępczą zawodową o specjalizacji pogotowia rodzinnego wezmą udział w 10 godzinach dodatkowych zajęć, przygotowujących zarówno ich, jak i dziecko do krótkiego pobytu w opiece zastępczej oraz adaptacji psychospołecznej do nowej sytuacji.

Zaświadczenie kwalifikacyjne

Osoby, które chcą odbyć szkolenie umożliwiające im zostanie rodziną zastępczą, muszą się zgłosić do organizatora rodzinnej pieczy zastępczej w swoim powiecie. W zależności od wyboru dokonanego przez starostę będzie to odrębna jednostka organizacyjna, zespół w ramach powiatowego centrum pomocy rodzinie lub wykonujący to zadanie na jego zlecenie inny podmiot, np. organizacja pozarządowa. Niezależnie od wybranej formuły działania to organizator będzie odpowiadał za przeprowadzenie szkolenia. Jego program musi zostać najpierw zweryfikowany pod względem zgodności z rozporządzeniem i zatwierdzony przez ministra pracy i polityki społecznej. Wyda on w tej sprawie decyzję. Gdy będzie ona pozytywna, na tej podstawie program kursu będzie ważny przez 5 lat.

Po zakończeniu szkolenia potencjalni rodzice zastępczy otrzymają świadectwo ukończenia kursu oraz zaświadczenie kwalifikacyjne. Ten drugi dokument ma określony wzór. Muszą się w nim znaleźć informacje m.in. o rodzaju ukończonego szkolenia, nazwie programu, według którego był realizowany, terminie oraz liczbie jego godzin. Jest w nim też miejsce na krótką opinię organizatora, poświadczającą spełnienie warunków do wykonywania jednej z form pieczy zastępczej, a także predyspozycje i motywacje kandydatów.

Ważne

Do pełnienia roli rodziny zastępczej będzie uprawniać ukończenie tylko takiego szkolenia, którego program zostanie wcześniej zatwierdzony przez ministra pracy i polityki społecznej

Ważne

W szkoleniach nie muszą uczestniczyć osoby, które spełniają kryteria bycia rodziną zastępczą spokrewnioną z dzieckiem. Chodzi o jego dziadków oraz rodzeństwo

Ważne

Rodzinę zastępczą oraz rodzinny dom dziecka mogą stworzyć (i przystąpić do szkolenia) małżonkowie lub osoby niepozostające w związku małżeńskim

Wymagania wobec kandydatów

● dawać rękojmię należytego sprawowania pieczy zastępczej,

● nie być obecnie i w przeszłości pozbawionym władzy rodzicielskiej, takie prawo nie może mu być ograniczone ani zawieszone,

● wypełniać obowiązek alimentacyjny (gdy jest do tego zobowiązany),

● mieć nieograniczoną zdolność do dokonywania czynności prawnych,

● przedstawić zaświadczenie lekarskie o braku przeciwwskazań zdrowotnych do pełnienia tej roli,

● zapewniać odpowiednie warunki bytowe i mieszkaniowe, umożliwiające dziecku zaspokajanie jego indywidualnych potrzeb.

Michalina Topolewska

michalina.topolewska@infor.pl

Podstawa prawna

Par. 1 - 7 rozporządzenia ministra pracy i polityki społecznej z 9 grudnia 2011 r. w sprawie szkoleń dla kandydatów do sprawowania rodzinnej pieczy zastępczej (Dz.U. nr 274, poz. 1620).

Par. 1 rozporządzenia ministra pracy i polityki społecznej z 9 grudnia 2011 r. w sprawie wzoru zaświadczenia kwalifikacyjnego (Dz.U. nr 272, poz. 1609).