Dla kogo świadczenia opiekuńcze

Do świadczeń rodzinnych obok zasiłku rodzinnego i siedmiu dodatków do niego (pisaliśmy o nich wczoraj) zaliczane są też świadczenia opiekuńcze. Są to zasiłek pielęgnacyjny oraz świadczenie pielęgnacyjne. W wyniku przeprowadzonej weryfikacji kwot świadczeń rodzinnych podniesiona została tylko wysokość świadczenia pielęgnacyjnego.

Rezygnacja z pracy

Świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z 25 lutego 1964 roku - Kodeks rodzinny i opiekuńczy (Dz.U. nr 9, poz. 59 z późn. zm.) ciąży obowiązek alimentacyjny oraz opiekunowi faktycznemu dziecka (jest to osoba faktycznie opiekującą się dzieckiem, jeżeli wystąpiła z wnioskiem do sądu rodzinnego o przysposobienie dziecka).

Wyniesie ono od 1 listopada 520 zł miesięcznie (obecnie 420 zł). Warunkiem otrzymania świadczenia jest to, aby osoba nie podejmowała lub zrezygnowała z pracy w celu sprawowania opieki nad dzieckiem posiadającym orzeczenie o znacznym stopniu niepełnosprawności lub orzeczeniem o niepełnosprawności. To drugie orzeczenie powinno dodatkowo zawierać wskazania o konieczności stałej oraz długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz koniecznością stałego współudziału opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji.

Jaki dochód

Aby ubiegać się o świadczenie pielęgnacyjne, miesięczny dochód rodziny w przeliczeniu na osobę w rodzinie nie może być wyższy niż 583 zł netto. W przypadku kiedy o świadczenie ubiega się ojciec, matka lub opiekun faktyczny dziecka, ustalając prawo do niego, uwzględnia się dochód rodziny osoby sprawującej opiekę. Jeżeli o świadczenie ubiega się krewny w linii prostej inny niż matka lub ojciec albo rodzeństwo, aby ustalić, czy świadczenie się należy, pod uwagę brany jest łącznie dochód rodziny osoby sprawującej opiekę oraz dochód rodziny osoby wymagającej opieki. W przypadku, gdy o świadczenie ubiega się rodzina zastępcza spokrewniona z dzieckiem, na której zgodnie z kodeksem rodzinnym i opiekuńczym ciąży obowiązek alimentacji, brany jest pod uwagę dochód rodziny zastępczej oraz dochód niepełnosprawnego dziecka wymagającego opieki.

Córka chce zrezygnować z pracy i otrzymywać świadczenie pielęgnacyjne na swoją matkę. Ma ona męża i dwójkę dzieci. W celu ustalenia sytuacji dochodowej rodziny gmina bierze pod uwagę dochody jej rodziny oraz rentę matki. Dochody są sumowane i dzielone przez liczbę członków rodziny. Nie przekraczają one ustawowego kryterium dochodowego, które wynosi 583 zł na osobę w rodzinie i świadczenie może być przyznane.

Świadczenie pielęgnacyjne jest świadczeniem podzielnym i przysługuje za niepełne miesiące kalendarzowe w wysokości 1/30 świadczenia pielęgnacyjnego za każdy dzień.

Kiedy nie będzie świadczenia

Ustawa uzależnia przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego od szczegółowej sytuacji osoby ubiegającej się. Nie będzie ono przysługiwać, jeżeli:

● osoba sprawująca opiekę ma ustalone prawo do emerytury, renty, renty socjalnej, zasiłku stałego, zasiłku przedemerytalnego lub świadczenia przedemerytalnego oraz nauczycielskiego świadczenia kompensacyjnego.

● osoba wymagająca opieki:

- pozostaje w związku małżeńskim,

- została umieszczona w rodzinie zastępczej z wyjątkiem rodziny zastępczej spokrewnionej, albo w związku z koniecznością kształcenia, rewalidacji lub rehabilitacji w placówce zapewniającej całodobową opiekę, w tym specjalnym ośrodku szkolno-wychowawczym i korzysta w niej z całodobowej opieki przez więcej niż 5 dni w tygodniu, za wyjątkiem zakładów opieki zdrowotnej,

- osoba w rodzinie ma ustalone prawo do wcześniejszej emerytury na dziecko, którym ma się opiekować,

- osoba w rodzinie ma ustalone prawo do dodatku do zasiłku rodzinnego z tytułu opieki nad dzieckiem w okresie korzystania z urlopu wychowawczego,

- na osobę wymagającą opieki członek rodziny jest uprawniony za granicą do świadczenia na pokrycie wydatków związanych z opieką.

Możliwość nabycia uprawnienia do świadczenia pielęgnacyjnego na innego niż dziecko członka rodziny np. pełnoletnią siostrę lub małżonka umożliwiły dwa wyroki Trybunału Konstytucyjnego z sygn. akt P 27/07 oraz P 41/07. Jednak znowelizowana po wyrokach TK ustawa o świadczeniach rodzinnych w dalszym ciągu odmawia przyznania świadczenia pielęgnacyjnego współmałżonkowi. Jest to spowodowane tym, że nie był przedmiotem orzeczeń TK i zachował moc art. 17 ust. 5 pkt 2 ustawy, który wyklucza pozostawanie w związku małżeńskim osoby, nad którą jest sprawowana opieka. Od tej decyzji gminy można się odwołać do Samorządowego Kolegium Odwoławczego.

Zasiłek pielęgnacyjny

Drugie ze świadczeń opiekuńczych - zasiłek pielęgnacyjny, przyznaje się w celu częściowego pokrycia kosztów wydatków wynikających z konieczności zapewnienia opieki i pomocy innej osoby w związku z niezdolnością do samodzielnej egzystencji. Wynosi on 153 zł miesięcznie. Zasiłek przysługuje niepełnosprawnemu dziecku, osobie niepełnosprawnej, która skończyła 16 lat, ale posiada orzeczenie o znacznym stopniu niepełnosprawności oraz osobie, która ma 75 lat.

Ponadto zasiłek pielęgnacyjny może otrzymać osoba niepełnosprawna, która ma powyżej 16 lat i ma orzeczenie o umiarkowanym stopniu niepełnosprawności, jeśli niepełnosprawność powstała do 21 roku życia.

Zasiłek pielęgnacyjny nie przysługuje, gdy:

● osoba wymagająca opieki przebywa w instytucji zapewniającej całodobowe utrzymanie,

● osoba uprawniona ma przyznany dodatek pielęgnacyjny,

● członkowi rodziny osoby uprawnionej przysługuje za granicą świadczenie na pokrycie wydatków związanych z pielęgnacją tej osoby.

Instytucjami zapewniającymi całodobowe utrzymanie są:

● dom pomocy społecznej,

● placówka opiekuńczo-wychowawcza,

● zakład opiekuńczo-leczniczy i pielęgnacyjno-opiekuńczy,

● młodzieżowy ośrodek wychowawczy i schronisko dla nieletnich,

● zakład poprawczy, areszt śledczy, zakład karny.

Placówka, aby była określana jako zapewniająca całodobowe utrzymanie, musi zapewniać opiekę w sposób pełny i nieodpłatnie. Jeżeli osoba tam przebywająca ponosi częściowe lub całkowite koszty pobytu, będzie jej przysługiwać zasiłek pielęgnacyjny.

Decyduje data wniosku

W przypadku ustalania prawa do świadczeń rodzinnych uzależnionych od niepełnosprawności osoby, w tym świadczenia pielęgnacyjnego, prawo do tych świadczeń ustala się na okres zasiłkowy (trwa od tego roku od początku listopada do końca października roku następnego), chyba że orzeczenie o niepełnosprawności lub orzeczenie o stopniu niepełnosprawności zostało wydane na czas określony. W przypadku, gdy okres ważności orzeczenia upływa w trakcie danego okresu zasiłkowego, prawo do świadczeń uzależnionych od niepełnosprawności ustala się do ostatniego dnia miesiąca, w którym upływa termin ważności orzeczenia.

W przypadkach kiedy któreś z orzeczeń o niepełnosprawności traci swoją ważność, a osoba chce kontynuować pobieranie świadczeń rodzinnych, będzie mogła je otrzymywać począwszy od pierwszego dnia miesiąca, po którym wygasło orzeczenie. Musi jednak w tym celu złożyć ponowny wniosek o ustalenie niepełnosprawności - ma na to miesiąc od dnia wygaśnięcia orzeczenia oraz drugi wniosek o ustalenie prawa do świadczeń rodzinnych - ma na to trzy miesiące od dnia wydania kolejnego orzeczenia.

Nieco odmiennie wygląda nabywanie uprawnień do zasiłku pielęgnacyjnego. Aby nabyć prawo do niego od miesiąca złożenia wniosku w powiatowym zespole ds. orzekania o niepełnosprawności, należy złożyć wniosek w gminie w ciągu trzech miesięcy od wydania orzeczenia o niepełnosprawności lub stopnia niepełnosprawności.

Matka ubiega się o zasiłek pielęgnacyjny na niepełnosprawne dziecko, które ma 13 lat. Wniosek w tej sprawie składa w gminie w czerwcu. Wśród dokumentów jest m.in. wydane w czerwcu przez powiatowy zespół ds. orzekania o niepełnosprawności orzeczenie o niepełnosprawności. Wniosek o wydanie orzeczenia wpłynął w kwietniu. Zasiłek może być przyznany, bo rodzina spełnia pozostałe warunki. W związku z tym gmina wyda decyzję o przyznaniu tego świadczenia począwszy od kwietnia, a nie od czerwca, bo został zachowany ustawowy termin trzech miesięcy.

Potrzebne dokumenty

Aby otrzymać świadczenia opiekuńcze, trzeba w gminie złożyć wymagane dokumenty. W przypadku ubiegania się o świadczenie pielęgnacyjne potrzebne są w szczególności:

● wniosek o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego,

● orzeczenie o niepełnosprawności lub znacznym stopniu niepełnosprawności osoby wymagającej opieki,

● zaświadczenia z urzędu skarbowego i oświadczenia o dochodach,

● uwierzytelnioną kopię dokumentu potwierdzającego tożsamość osoby ubiegającej się o świadczenie pielęgnacyjne,

● zaświadczenie placówki zapewniającej całodobową opiekę, w przypadku umieszczenia w niej dziecka, o liczbie dni w tygodniu, w których korzysta z tej opieki.

Natomiast aby mieć wypłacany zasiłek pielęgnacyjny, trzeba złożyć w gminie:

● wniosek o ustalenie prawa do zasiłku,

● orzeczenie o niepełnosprawności albo orzeczenie o umiarkowanym stopniu niepełnosprawności ze wskazaniem daty powstania niepełnosprawności albo orzeczenie o znacznym stopniu niepełnosprawności,

● uwierzytelnioną kopię dokumentu potwierdzającego tożsamość osoby ubiegającej się o zasiłek pielęgnacyjny.

Orzeczenia o niepełnosprawności i stopniach niepełnosprawności można otrzymać w Powiatowym Zespole ds. Orzekania o Niepełnosprawności. Większość z nich działa przy Powiatowych Centrach Pomocy Rodzinie lub Miejskich Ośrodkach Pomocy Społecznej. Zespół wyda decyzję w oparciu o następujące dokumenty, które trzeba złożyć w urzędzie:

● wniosek o wydanie orzeczenia,

● zaświadczenie lekarskie o stanie zdrowia wydane dla potrzeb zespołu ds. orzekania - musi być wystawione nie później niż na 30 dni przed złożeniem wniosku w zespole,

● dokumentację medyczną: np. badania diagnostyczne, konsultacje specjalistyczne, karty informacyjne z pobytów w szpitalu.

Osobie otrzymującej rentę lub emeryturę, która ukończyła 75 lat, przysługuje dodatek pielęgnacyjny przyznawany przez ZUS. Wynosi on 173,10 zł i podlega corocznej waloryzacji. Nie można pobierać jednocześnie jednego i drugiego świadczenia, osoba otrzymująca dodatek pielęgnacyjny nie może otrzymywać zasiłku pielęgnacyjnego. Dokładne warunki dotyczące dodatku pielęgnacyjnego reguluje ustawa z 17 grudnia 1988 r. o rentach i emeryturach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (Dz.U. 2004 nr 39, poz. 353 z późn. zm.)

Michalina Topolewska

michalina.topolewska@infor.pl

Podstawa prawna

Ustawa z 28 listopada 2003 roku o świadczeniach rodzinnych (Dz.U. nr 139, poz. 992 z późn. zm.).

Rozporządzenie ministra polityki społecznej z 2 czerwca 2005 roku w sprawie sposobu i trybu postępowania w sprawach o świadczenia rodzinne (Dz.U. nr 105, poz. 881 z późn. zm.).