Jaka pomoc, gdy mąż nie płaci alimentów

Świadczenia z Funduszu Alimentacyjnego (FA) przysługujące rodzicom mającym problem z egzekucją alimentów są przyznawane na tzw. okres świadczeniowy. Rozpoczyna się on 1 października, a kończy 30 września następnego roku kalendarzowego. Jednak wnioski o przyznanie pomocy można składać od 1 sierpnia. Data jego złożenia jest ważna, bo decyduje o wypłacie świadczeń. Jeżeli wniosek i wymagana dokumentacja zostaną złożone do końca sierpnia, to wypłata świadczeń za październik, czyli pierwszy miesiąc okresu świadczeniowego na pewno nastąpi do końca tego miesiąca. Natomiast złożenie wniosku od 1 września do 31 października oznacza, że wsparcie za październik będzie wypłacone do końca listopada razem ze świadczeniem za ten miesiąc. Wniosek można też złożyć w dowolnym momencie okresu świadczeniowego, wsparcie jest wtedy wypłacane począwszy od miesiąca, w którym wpłynął wniosek, do końca okresu świadczeniowego.

Otrzymywanie pomocy z funduszu jest uzależnione od spełniania określonych przez przepisy warunków. Do najważniejszych należy dochód na osobę w rodzinie, który nie może być wyższy niż 725 zł, oraz odpowiedni wiek osoby uprawnionej. Spełnienie tych wymagań trzeba potwierdzić odpowiednimi dokumentami.

Wniosek o przyznanie świadczeń z Funduszu Alimentacyjnego musi być złożony w gminie właściwej ze względu na miejsce zamieszkania osoby uprawnionej. Powinien on zawierać następujące informacje:

● dane dotyczące członków rodziny, w tym: imię, nazwisko, datę urodzenia, NIP, PESEL,

● oświadczenie wnioskodawcy o przekazaniu organowi egzekucyjnemu wszelkich znanych mu informacji niezbędnych do prowadzenia postępowania egzekucyjnego przeciwko dłużnikowi alimentacyjnemu,

● oświadczenie wnioskodawcy o miejscu zamieszkania, wieku, zatrudnieniu i sytuacji ekonomicznej osób zobowiązanych względem osoby uprawnionej do alimentacji.

● zaświadczenie organu prowadzącego postępowanie egzekucyjne o bezskuteczności egzekucji, zawierające informacje o stanie egzekucji, przyczynach jej bezskuteczności oraz działaniach podjętych w celu wyegzekwowania zasądzonych alimentów,

● zaświadczenie o dochodzie podlegającym opodatkowaniu podatkiem dochodowym od osób fizycznych na zasadach ogólnych,

● oświadczenie o dochodach rodziny niepodlegajacych opodatkowaniu,

● oświadczenie osób rozliczających się na podstawie przepisów o zryczałtowanym podatku dochodowym.

W przypadku złożenia wniosku, który nie zawiera wszystkich wymaganych dokumentów, gmina przyjmuje wniosek i pisemnie wzywa osobę ubiegającą się o wsparcie o uzupełnienie i dostarczenie brakującego zaświadczenia. Termin na jego dostarczenie wynosi od 14 do 30 dni. Jeżeli rodzic w tym czasie nie zastosuje się do wezwania, gmina wyda decyzję o pozostawieniu wniosku bez rozpatrzenia. Gdyby przyczyną niedostarczenia dokumentu było niewydanie go przez właściwą instytucję i rodzic może to udowodnić, świadczenia z FA będą przyznane od miesiąca złożenia wniosku. Przepisy przewidują też, że jeżeli to wniosek został nieprawidłowo wypełniony, to rodzic również będzie wezwany do jego poprawienia lub uzupełnienia w terminie 14 dni od otrzymania wezwania.

Wzory wniosku oraz tych czterech zaświadczeń są określone przez przepisy. Ich druki mają obowiązek udostępniać gminy lub ośrodki pomocy społecznej ,można je też znaleźć na stronie internetowej Ministerstwa Pracy i Polityki Społecznej (www.mpips. gov.pl). Ponadto potrzebne są też inne zaświadczenia, oświadczenia oraz dowody niezbędne do ustalenia prawa do świadczenia, w tym:

● dokument stwierdzający wiek osoby uprawnionej,

● orzeczenie o znacznym stopniu niepełnosprawności,

● odpis prawomocnego orzeczenia sądu zasądzającego alimenty, odpis postanowienia sądu zabezpieczającego powództwo o alimenty,

● informację właściwego sądu lub właściwej instytucji o podjęciu przez osobę uprawnioną czynności związanych z egzekucją tytułu wykonawczego za granicą albo o niepodjęciu tych czynności w związku z brakiem podstawy prawnej do jej podjęcia lub niemożnością wskazania przez osobę uprawnioną miejsca pobytu dłużnika za granicą,

● orzeczenie sądu rodzinnego o ustanowieniu opiekuna prawnego dla osoby uprawnionej,

● zaświadczenie o uczęszczaniu osoby uprawnionej do szkoły lub szkoły wyższej.

Te dodatkowe dokumenty mogą mieć formę kopii.

W przypadku osób legitymujących się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności prawo do świadczeń jest ustalane bezterminowo, chyba że orzeczenie o znacznym stopniu niepełnosprawności zostało wydane na czas określony. Wtedy pomoc przysługuje do ostatniego dnia miesiąca, w którym upływa jego ważność. W opisanej sytuacji gmina wyda decyzję, która będzie obowiązywać do końca grudnia. Przepisy przewidują jednak, że prawo do pomocy z FA może być przyznane od pierwszego dnia miesiąca przypadającego po miesiącu, w którym upłynął termin ważności orzeczenia. Taka osoba musi spełnić dodatkowy warunek, mówiący, że wniosek o przyznanie świadczeń z funduszu złoży w ciągu trzech miesięcy od dnia ponownego wydania orzeczenia o niepełnosprawności.

Osoba uprawniona do alimentów, która chce ubiegać się o świadczenia z FA, musi udowodnić, że podjęta egzekucja alimentów okazała się bezskuteczna. Ma ona miejsce też w sytuacji, gdy nie można wszcząć lub prowadzić egzekucji alimentów przeciwko dłużnikowi, który przebywa poza Polską, zwłaszcza jeżeli brak jest podstawy prawnej do podjęcia czynności zmierzających do wykonania tytułu wykonawczego w miejscu zamieszkania dłużnika lub braku możliwości wskazania przez osobę uprawnioną miejsca pobytu dłużnika za granicą. Rodzic musi wówczas dołączyć do wniosku informację z sądu, że czynności związane z egzekucją tytułu wykonawczego za granicą nie zostały podjęte z powodu nieznanego miejsca pobytu dłużnika.

Osoba otrzymująca świadczenia z FA powinna zawiadomić gminę o zmianie liczby członków rodziny, utracie lub uzyskaniu dochodu oraz każdej innej zmianie, która może mieć wpływ na prawo do pomocy z funduszu. Inaczej gmina będzie miała prawo wstrzymać wypłatę świadczeń lub żądać ich zwrotu.

Wstrzymanie świadczeń ma w szczególności miejsce, gdy osoba je otrzymująca:

● odmówiła udzielenia lub nie udzieliła w wyznaczonym terminie wyjaśnień mających wpływ na prawo do świadczeń,

● odmówiła podania organowi prowadzącemu postępowanie egzekucyjne informacji mających wpływ na skuteczność egzekucji lub udzieliła informacji nieprawdziwych,

● nie podjęła świadczeń przez trzy kolejne miesiące kalendarzowe.

Jeżeli osoba udzieli wyjaśnień, świadczenia z FA będą jej dalej wypłacane, rozpoczynając od miesiąca, w którym wpłynęły wyjaśnienia do końca okresu świadczeniowego. Będzie to miało miejsce, pod warunkiem że dalej spełnia warunki do ich otrzymywania. Jeżeli rodzic zgłosi się do gminy po trzech miesiącach, w których świadczeń nie pobierał, wypłaca się je za cały okres wstrzymania, o ile dalej wypełnia ustawowe przesłanki do ich otrzymywania.

Osoba, która jest uprawniona do świadczeń z FA, nie może w tym samym czasie otrzymywać alimentów bezpośrednio, zarówno od zobowiązanego do alimentacji rodzica, jak i od komornika, jeżeli wyegzekwuje on od dłużnika całość lub część jego należności. Każda taka kwota powinna w pierwszej kolejności trafiać do gminy.

W trakcie otrzymywania świadczeń z FA rodzic nie może pobierać alimentów bezpośrednio od drugiego z rodziców. Te pieniądze powinny być przekazane prowadzącemu egzekucję alimentów komornikowi, które przekaże je dalej gminie. Jeżeli tak się nie stanie, wsparcie z funduszu jest traktowane jako świadczenia nienależnie pobrane i musi być zwrócone. Rodzic nie musi jednak zwracać całości świadczeń za okres świadczeniowy, jeżeli były one wyższe niż uzyskane alimenty. Ponadto kwota ta może być przez gminę potrącana z bieżąco wypłacanych świadczeń.

Nieprzestrzeganie tej zasady powoduje, że osoba uprawniona musi oddać gminie wypłacone świadczenia, bo są one traktowane jako świadczenia nienależnie pobrane. Ponadto świadczenia są uznawane za nienależnie pobrany, gdy były:

● wypłacane mimo zaistnienia okoliczności, które powodują ustanie lub wstrzymanie świadczeń w całości lub części,

● przyznane lub wypłacone w przypadku świadomego wprowadzenia w błąd przez osobę uprawnioną,

● wypłacone bez podstawy prawnej lub z rażącym naruszeniem prawa, jeżeli stwierdzono nieważność decyzji przyznającej świadczenie.

Rodzic, który pobierał w tych sytuacjach świadczenia, jest zobowiązany do ich zwrotu wraz z ustawowymi odsetkami. Należności z tego tytułu ulegają przedawnieniu z upływem trzech lat od daty, kiedy decyzja stała się ostateczna.

Bieg przedawnienia przerywa: odroczenie terminu płatności, rozłożenie spłaty na raty oraz każda inna czynność zmierzająca do ściągnięcia należności, jeżeli o czynności tej została powiadomiona osoba zobowiązana do zwrotu świadczeń.

Jeżeli osoba zobowiązana odmawia ich zwrotu, świadczenia te podlegają egzekucji w trybie przepisów o postępowaniu egzekucyjnym w administracji. Należności te mogą być też potrącane z bieżąco wypłacanych świadczeń. Ponadto gmina na wniosek osoby uprawnionej może podjąć decyzję o umorzeniu kwoty świadczeń nienależnie pobranych w całości lub części, odroczyć termin płatności lub rozłożyć na raty, jeżeli przemawia za tym np. trudna sytuacja materialna rodziny.

Wniosek o świadczenie z funduszu może złożyć osoba uprawniona do alimentów. Jeżeli jest niepełnoletnia, składa go jej przedstawiciel ustawowy, czyli rodzic

Michalina Topolewska

michalina.topolewska@infor.pl

Ustawa z 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów (tj. Dz.U. z 2009 r. nr 1, poz. 7 z późn. zm.).

Rozporządzenie ministra pracy i polityki społecznej z 7 lipca 2010 r. w sprawie sposobu i trybu postępowania, sposobu ustalania dochodu oraz wzorów wniosku, zaświadczeń i oświadczeń o ustalenie prawa do świadczeń z Funduszu Alimentacyjnego (Dz.U. nr 123, poz. 836).