Kiedy rodzic otrzyma alimenty z gminy

Pierwszeństwo w dostarczaniu środków utrzymania osobom, które nie mogą samodzielnie zaspokoić swoich potrzeb, a takimi osobami są m.in. dzieci, mają członkowie rodziny, na których ciąży obowiązek alimentacyjny. W sytuacji gdy rodzic nie wywiązuje się z orzeczonego przez sąd obowiązku alimentacji, osoby do nich uprawnione mogą ubiegać się o pomoc z Funduszu Alimentacyjnego (FA). Aby ją otrzymać, trzeba spełnić określone w przepisach wymagania.

Pierwszym warunkiem, który musi spełnić rodzic, jest posiadanie tytułu wykonawczego, czyli tytułu egzekucyjnego, któremu sąd nadał klauzulę wykonalności, do egzekucji alimentów. Bezskuteczność egzekucji alimentów zgodnie z przepisami oznacza, że w okresie ostatnich dwóch miesięcy nie wyegzekwowano pełnej należności z tytułu zaległych lub bieżących zobowiązań alimentacyjnych. Dodatkowo za bezskuteczną egzekucję uważa się też niemożność wszczęcia lub prowadzenia egzekucji alimentów przeciwko dłużnikowi, który przebywa poza Polską, zwłaszcza jeżeli brak jest podstawy prawnej do podjęcia czynności zmierzających do wykonania tytułu wykonawczego w miejscu zamieszkania dłużnika lub osoba uprawniona nie może wskazać miejsca pobytu dłużnika za granicą.

W tej sytuacji świadczenia z FA nie może być przyznane, bo nie jest spełniony warunek mówiący, że rodzic ma zasądzone przez sąd alimenty, których egzekucja okazała się bezskuteczna. Zamiast pomocy z funduszu rodzic może ubiegać się o dodatek do zasiłku rodzinnego z tytułu samotnego wychowywania dziecka. Wynosi on 170 zł miesięcznie na dziecko i jest przyznawany w sytuacji, gdy drugi z rodziców dziecka nie żyje, ojciec dziecka jest nieznany lub gdy powództwo o ustalenie świadczenia alimentacyjnego zostało oddalone. Tu jednak musi być spełnione inne kryterium dochodowe, które obowiązuje przy świadczeniach rodzinnych. Wynosi ono 504 zł na osobę w rodzinie. Rodzic musi też być uprawniony do zasiłku na dziecko.

Świadczenia z FA są wypłacane w wysokości bieżąco zasądzonych alimentów, ale nie może to być więcej niż 500 zł na dziecko. Wsparcie z funduszu będzie przysługiwać do osiągnięcia przez dziecko określonego wieku. Pomoc może być wypłacana, dopóki osoba uprawniona nie skończy 18 lat. Okres ten może być wydłużony, jeżeli dziecko kontynuuje naukę w szkole wyższej, ale nie dłużej niż do 25 lat. Jednak świadczenie może być przyznane bezterminowo, jeżeli osoba uprawniona do alimentów legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności.

Od tych zasad są też wyjątki, gdy świadczenia z funduszu nie będą przysługiwać. Nie otrzyma ich osoba uprawniona, która:

● jest pełnoletnia i posiada własne dziecko,

● zawarła związek małżeński,

● przebywa w rodzinie zastępczej lub instytucji zapewniającej całodobowe utrzymanie.

Do instytucji zapewniających całodobowe utrzymanie zalicza się: dom pomocy społecznej, placówkę opiekuńczo-wychowawczą, zakład pielęgnacyjno-opiekuńczy, zakład opiekuńczo-leczniczy, młodzieżowy ośrodek wychowawczy, schronisko dla nieletnich, zakład poprawczy, areszt śledczy, zakład karny, szkołę wojskową lub inną szkołę. Muszą one zapewniać pełne nieodpłatne utrzymanie.

Świadczenie przysługuje w wysokości bieżąco zasądzonych alimentów więc zarówno ich podwyższenie jak i obniżenie ma wpływ na jego wysokość. Zanim nastąpi taka zmiana, najpierw jednak do komornika musi wpłynąć tytuł wykonawczy, na podstawie którego będzie prowadzona egzekucja alimentów w wyższej wysokości. Od kiedy będzie wypłacane wyższe świadczenie z FA, decyduje też data wskazana na postanowieniu sądu. Jeżeli nie jest to pełny miesiąc gmina ustali wysokość świadczenia biorąc pod liczbę dni w miesiącu, w którym obowiązywało niższe oraz wyższe świadczenie, i wyliczy na tej podstawie średnią. Od następnego miesiąca, tj października, świadczenie będzie już wypłacane w całości w wyższej wysokości. Jeżeli osoba w okresie od podwyższenia alimentów do wpływu tytułu wykonawczego otrzymywała pomoc z funduszu w niższej wysokości, gmina wyrówna jej wysokość za ten czas.

Następnym warunkiem, od którego jest uzależnione wsparcie z funduszu, jest osiąganie przez członków rodziny dochodów nieprzekraczających kryterium dochodowego. Wynosi ono 725 zł miesięcznie w przeliczeniu na członka rodziny. W skład rodziny wchodzą następujące osoby: osoba uprawniona, rodzic osoby uprawnionej, małżonek rodzica osoby uprawnionej, osoba, z którą rodzic osoby uprawnionej wychowuje dziecko, pozostające na ich utrzymaniu dzieci w wieku do ukończenia 25 lat, dziecko, które ukończyło 25 lat i otrzymuje świadczenia z funduszu, lub jego opiekun jest uprawniony na niego do świadczenia pielęgnacyjnego.

Przepisy ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów nie uzależniają przyznania świadczenia od stanu cywilnego osoby uprawnionej. Taka zasada dotyczyła obowiązującej do października 2008 r. zaliczki alimentacyjnej. Zawarcie małżeństwa wpłynie natomiast na liczbę członków rodziny, bo będzie do niej wliczony mąż rodzica otrzymującego pomoc. Gmina doliczy do dochodu rodziny dochody tej osoby. Wtedy może się okazać, że dochód będzie przewyższał kryterium dochodowe i to może spowodować utratę prawa do świadczeń z funduszu.

Natomiast do rodziny nie wlicza się:

● dziecka pozostającego pod opieką opiekuna prawnego,

● dziecka pozostającego w związku małżeńskim,

● pełnoletniego dziecka posiadającego dziecko,

● rodzica osoby uprawnionej zobowiązanego przez sąd do alimentacji na jej rzecz.

Na potrzeby ustawy o funduszu alimentacyjnym przyjęte zostały te same zasady obliczania dochodu jak w przypadku ustawy o świadczeniach rodzinnych. Pod uwagę brane są więc dochody osiągane przez członków rodziny w roku kalendarzowym poprzedzającym okres świadczeniowy. W tym roku osoba uprawniona składająca wniosek o przyznanie świadczeń podaje więc dochody osiągnięte w 2009 r.

Za dochód po odliczeniu kwot alimentów świadczonych na rzecz innych osób uznawane są:

● przychody opodatkowane na zasadach ogólnych na podstawie przepisów o podatku dochodowym od osób fizycznych,

● deklarowany w oświadczeniu dochód z działalności podlegającej opodatkowaniu na podstawie przepisów o zryczałtowanym podatku dochodowym,

● inne dochody niepodlegające opodatkowaniu na podstawie przepisów o podatku dochodowym, m. in. zasiłki chorobowe, alimenty na rzecz dzieci, stypendia przyznawane uczniom, dodatek kombatancki, renty inwalidzkie, diety dla osób wykonujących czynności związane z pełnieniem obowiązków społecznych i obywatelskich.

Natomiast w przypadku osób posiadających gospodarstwo rolne przyjmuje się, że z 1 ha przeliczeniowego uzyskuje się dochód miesięczny w wysokości 1/12 dochodu ogłaszanego corocznie w drodze obwieszczenia przez prezesa GUS (dochód z 1 ha za rok 2008 wyniósł 2056 zł, czyli 171,33 zł miesięcznie, natomiast informacja za rok 2009 będzie ogłoszona do 23 września). Jeżeli rodzina osiąga dochody z gospodarstwa rolnego, i dochody pozarolnicze są one sumowane.

Ponadto, gdy prawo do świadczeń ustala się dla osoby uprawnionej pozostającej pod opieką opiekuna prawnego, ustalając ten dochód, uwzględniane są tylko dochody osoby uprawnionej.

W sytuacji gdy dochody rodziny z roku kalendarzowego, który jest brany pod uwagę przy ustalaniu prawa do świadczeń z FA uległy zmianie, gmina uaktualni sytuację dochodową rodziny. Do tego celu podobnie jak w świadczeniach rodzinnych służy definicja dochodu utraconego i uzyskanego. W przypadku utraty dochodu przez członka rodziny od dochodu rodziny odejmuje się przeciętną miesięczną kwotę utraconego dochodu. Z kolei, gdy członek rodziny uzyskał nowy dochód po roku bazowym, jest on uznawany za dochód uzyskany i dodawany do miesięcznej kwoty dochodu rodziny.

Uzyskanie prawa do urlopu wychowawczego należy do zamkniętego katalogu dochodów utraconych. Ponieważ w czasie korzystania z urlopu wychowawczego pracownik nie otrzymuje wynagrodzenia zmniejsza się jego dochód. Mimo że, rokiem bazowym, z którego dochody obojga małżonków są uwzględniane przy obliczaniu dochodu rodziny jest rok 2009, w którym matka pracowała i osiągała dochód, gmina uwzględni, że w czasie, który minął między tym okresem, a dniem składania wniosku, zmniejszyły się dochody rodziny. Zastosowana będzie tu procedura dochodu utraconego, tzn. gmina od dochodu rodziny odejmuje kwotę przeciętnego miesięcznego dochodu utraconego. Jeżeli będzie niższy niż 725 zł, świadczenie z FA będzie przyznane.

Do katalogu dochodów utraconych zalicza się tylko następujące sytuacje:

● uzyskanie prawa do urlopu wychowawczego,

● utrata prawa do zasiłku lub stypendium dla bezrobotnych,

● utrata zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, z wyłączeniem pracy wykonywanej na podstawie umowy o dzieło,

● utrata zasiłku przedemerytalnego lub świadczenia przedemerytalnego, nauczycielskiego świadczenia kompensacyjnego, a także emerytury, renty, renty rodzinnej lub renty socjalnej z wyjątkiem rent przyznanych rolnikom w związku z przekazaniem lub dzierżawą gospodarstwa rolnego,

● wyrejestrowanie działalności gospodarczej.

Te same dochody są też traktowane jako dochód uzyskany.

Świadczenia z FA są przyznawane na tzw. okres świadczeniowy. Rozpoczyna się on 1 października i kończy 30 września następnego roku kalendarzowego

Rząd może podwyższyć w rozporządzeniu wysokość kryterium dochodowego oraz świadczenia z FA, kierując się wysokością wyegzekwowanych świadczeń alimentacyjnych

Michalina Topolewska

michalina.topolewska@infor.pl

Ustawa z 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów (tj. Dz. U. z 2009 r. nr 1, poz. 7 z późn. zm.).