Kiedy rodzic otrzyma świadczenia

Od 1 września gminy rozpoczną przyjmowanie wniosków o świadczenia rodzinne na nowy okres zasiłkowy. Rozpocznie się od 1 listopada, ale aby mieć pewność, że wsparcie będzie wypłacone jeszcze w listopadzie, wniosek trzeba złożyć właśnie we wrześniu. Osoby, które zrobią to w październiku lub listopadzie, zasiłek dostaną do końca grudnia.

Ponieważ świadczenia rodzinne (z wyjątkiem świadczeń opiekuńczych i becikowego) w większości są uzależnione od osiąganych przez członków rodziny dochodów, podstawowym warunkiem ich przyznania jest spełnianie kryterium dochodowego. Wynosi ono 504 zł w przeliczeniu na członka rodziny. Miesięczny dochód może być wyższy, gdy w rodzinie wychowuje się dziecko posiadające orzeczenie o niepełnosprawności lub orzeczenie o umiarkowanym lub znacznym stopniu niepełnosprawności. Wtedy kryterium wynosi 583 zł.

W niektórych jednak sytuacjach niewielkie przekroczenie kryterium nie oznacza, że świadczenia przestaną przysługiwać. Jest to możliwe tylko wtedy, gdy dochód rodziny w przeliczeniu na liczbę jej członków lub dochód osoby uczącej się przekracza kwotę kryterium o kwotę niższą lub równą najniższemu zasiłkowi przysługującemu w okresie zasiłkowym, na który ubiega się o pomoc rodzina. Zasiłek rodziny będzie wtedy przysługiwał, pod warunkiem że rodzina jest do niego uprawniona w kończącym się właśnie okresie zasiłkowym. Takie prawo nie będzie już przysługiwać, jeżeli w następnym roku dochód będzie znowu przekroczony.

Ponadto jeżeli członek rodziny przebywa w instytucji zapewniającej całodobowe utrzymanie, to gmina ustalając dochód w przeliczeniu na członka rodziny, nie będzie uwzględniać tej osoby. Instytucją zapewniającą całodobowe utrzymanie jest m.in. dom pomocy społecznej, placówka opiekuńczo-wychowawcza i szkoła, o ile zapewniają nieodpłatne pełne utrzymanie.

Dochodem rodziny jest przeciętny miesięczny dochód osiągany przez członków rodziny w roku kalendarzowym poprzedzającym okres zasiłkowy, na które są przyznawane świadczenia. Oznacza to, że gmina przy ustalaniu dochodu rodziny na okres zasiłkowy rozpoczynający się 1 listopada tego roku weźmie pod uwagę dochody z 2009 roku.

Ponieważ sytuacja dochodowa rodziny od tego czasu mogła się zmienić, gmina dokona jej aktualizacji, stosując procedurę dochodu utraconego i uzyskanego. Zarówno utrata, jak i uzyskanie dochodu muszą być odniesione do dochodu, na podstawie którego ustala się prawo do świadczeń rodzinnych. Dlatego w przypadku utraty przez członka rodziny dochodu od dochodu rodziny odejmuje się przeciętną miesięczną kwotę utraconego dochodu.

Prawo do świadczeń rodzinnych ustala się od pierwszego pełnego miesiąca, po którym nastąpiła utrata dochodu, ale nie wcześniej niż od miesiąca złożenia wniosku. Natomiast jeżeli członek rodziny uzyskał nowy dochód po roku, z którego dochody stanowią podstawę do ustalenia prawa do świadczeń rodzinnych, jest dodawany do miesięcznej kwoty.

Przepisy wskazują też, w jakich sytuacjach dochód może być traktowany jako utracony. Jest to:

● uzyskanie prawa do urlopu wychowawczego,

● utrata prawa do zasiłku lub stypendium dla bezrobotnych,

● utrata zatrudnienia lub pracy zarobkowej (z wyjątkiem pracy na podstawie umowy o dzieło),

● utrata zasiłku lub świadczenia przedemerytalnego, utrata emerytury lub renty, renty rodzinnej i socjalnej, wyrejestrowanie pozarolniczej działalności gospodarczej.

Natomiast w sytuacji gdy rodzic traci prawo do urlopu wychowawczego, uzyskuje jedno z wymienionych wyżej świadczeń lub rejestruje działalność gospodarczą, gmina potraktuje to jako dochód uzyskany.

Ustawa o świadczeniach rodzinnych precyzuje też, jakie dochody są brane pod uwagę przez gminę przy obliczaniu dochodu rodziny. Są to:

● przychody podlegające opodatkowaniu na podstawie przepisów o podatku dochodowym od osób fizycznych,

● deklarowany w oświadczeniu dochód podlegający opodatkowaniu na podstawie przepisów o zryczałtowanym podatku dochodowym,

● inne dochody niepodlegające opodatkowaniu, m.in. renty inwalidzkie, zasiłki chorobowe, alimenty na rzecz dzieci, stypendia szkolne i studenckie, świadczenie z Funduszu Alimentacyjnego.

W przypadku ustalania dochodu z gospodarstwa rolnego, przyjmuje się, że z 1 ha przeliczeniowego otrzymuje się dochód miesięczny w wysokości 1/12 dochodu ogłaszanego corocznie przez prezesa GUS (dochód z 1 ha w 2008 roku wyniósł 2056 zł, tj. 171,33 miesięcznie, dochód za 2009 r. będzie podany do 23 września 2010 r.).

Gmina, licząc dochód rodziny, podzieli go przez liczbę miesięcy w roku oraz przez liczbę członków rodziny. Do rodziny zgodnie z przepisami zaliczane się następujące osoby: małżonkowie, rodzice dziecka, opiekun faktyczny dziecka, pozostające na ich utrzymaniu dzieci do ukończenia 25 lat, dziecko, które ukończyło 25 lat, ale orzeczono wobec niego niepełnosprawność w stopniu znacznym i w związku z tym na tę osobę przysługuje świadczenie pielęgnacyjne. Do członków rodziny nie zalicza się natomiast dziecka pozostającego pod opieką opiekuna prawnego, dziecka pozostającego w związku małżeńskim oraz pełnoletniego dziecka posiadającego własne dziecko.

Ustalenie prawa do zasiłku rodzinnego oraz dodatków następuje na wniosek rodzica, opiekuna prawnego, opiekuna faktycznego dziecka (jest to osoba, która faktycznie opiekuje się dzieckiem i wystąpiła do sądu o jego przysposobienie) lub osoby uczącej się (to pełnoletnia osoba ucząca się, która nie pozostaje na otrzymaniu rodziców. Z wnioskiem może wystąpić tylko jedna uprawniona osoba. W przypadku zbiegu prawa rodziców, opiekunów prawnych lub faktycznych dziecka świadczenia będą przyznane temu rodzicowi opiekunowi prawnemu lub faktycznemu dziecka, który pierwszy złoży wniosek. Jednak w sytuacji, gdy dziecko jest wychowywane tylko przez jednego rodzica, zasiłek wypłaca się temu rodzicowi, pod którego opieką pozostaje dziecko.

Przyznanie zasiłku i dodatków do niego jest też uzależnione od charakteru danego świadczenia, o czym szerzej pisaliśmy w poniedziałek. Szczególny tryb przyznawania dotyczy zwłaszcza dodatku do zasiłku rodzinnego z tytułu opieki nad dzieckiem w okresie urlopu wychowawczego. Rodzic, aby go otrzymywać, musiał pozostawać w stosunku pracy przez okres nie krótszy niż sześć miesięcy przed uzyskaniem prawa do urlopu wychowawczego. Nie może też otrzymywać zasiłku macierzyńskiego wypłacanego przez ZUS, podejmować lub kontynuować zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, jeżeli uniemożliwia to sprawowanie osobistej opieki nad dzieckiem. Ponadto dodatek nie będzie przyznany, gdy dziecko zostało umieszczone w placówce zapewniającej całodobową opiekę oraz korzysta w niej z całodobowej opieki przez więcej niż pięć dni w tygodniu. Ten warunek nie dotyczy umieszczenia w zakładzie opieki zdrowotnej.

Kryteria dochodowe podlegają weryfikacji co trzy lata w oparciu o badania progu wsparcia dochodowego rodzin. Ostatnia miała miejsce w ubiegłym roku i pozostawiła progi bez zmiany ich wysokości. Kolejna weryfikacja przypada w 2012 roku

Rodzina z trójką dzieci ubiega się o świadczenia rodzinne na nowy okres zasiłkowy. Dochody rodziców za rok 2009 po podzieleniu przez liczbę osób w rodzinie wynosiły 550 zł. Kryterium dochodowe zostało więc przekroczone o 46 zł. Rodzina będzie miała przyznany zasiłek i dodatki na dzieci, bo spełnia pierwszy warunek dotyczący przekroczenia dochodu, który mówi, że przekroczenie dochodu musi być niższe lub równe wysokości najniższego zasiłku. Wynosi on 68 zł, a zatem wysokość dochodu, która nie może być przekroczona, wynosi 572 zł (504 zł + 68 zł). Spełnia też drugi warunek, bo w ubiegłym okresie zasiłkowym rodzina była uprawniona do zasiłku na dzieci.

Rodzina z dwójką dzieci składa wniosek o przyznanie zasiłku na dzieci. Przeciętny miesięczny dochód rodziny w ubiegłym roku wyniósł 700 zł w przeliczeniu na członka rodziny. Taki dochód, który jest wyższy niż kryterium dochodowe, oznacza, że rodzicom nie przysługuje prawo do świadczeń. Jednak w lipcu tego roku jeden z rodziców stracił pracę. Gmina traktuje to jako dochód utracony i od kwoty miesięcznego dochodu odejmuje tę kwotę. Obniżony dochód rodziny wynosi teraz 500 zł. Rodzina będzie więc miała przyznane wsparcie od sierpnia i może też złożyć wniosek o przyznanie zasiłków na dzieci na nowy okres zasiłkowy.

Michalina Topolewska

michalina.topolewska@infor.pl

Ustawa z 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (t.j. Dz.U. z 2006 r. nr 139, poz. 992 z późn. zm.).

Rozporządzenie ministra polityki społecznej z 2 czerwca 2005 r. w sprawie trybu i sposobu postępowania o świadczenia rodzinne (Dz.U. nr 105, poz. 881 z późn. zm.).