Gmina miejsca zamieszkania powinna ponosić koszty opieki w domu pomocy społecznej

Czy za osoby przebywające w domach pomocy społecznej odpłatność powinna ponosić gmina, w której są one zameldowane, czy ta, w której znajduje się ośrodek?

Zgodnie z przepisami ustawy z 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz.U. z 2008 r. nr 115, poz. 728 z późn. zm.) osobie wymagającej całodobowej opieki z powodu wieku, choroby lub niepełnosprawności, niemogącej samodzielnie funkcjonować w codziennym życiu, której nie można zapewnić niezbędnej pomocy w formie usług opiekuńczych, przysługuje prawo do umieszczenia w domu pomocy społecznej. Dom pomocy społecznej świadczy usługi bytowe, opiekuńcze, wspomagające i edukacyjne na poziomie obowiązującego standardu, w zakresie i formach wynikających z indywidualnych potrzeb osób w nim przebywających. Właściwość miejscową gminy do przyznania świadczenia ustala się według miejsca zamieszkania osoby ubiegającej się o świadczenie (art. 101 ww. ustawy). W przypadku osoby bezdomnej właściwa miejscowo jest gmina ostatniego miejsca zameldowania tej osoby na pobyt stały. Odnosząc się do osób umieszczonych w domu pomocy społecznej, właściwa jest co do zasady gmina, która skierowała mieszkańca do domu pomocy społecznej. Pojęcie miejsca zamieszkania definiuje art. 25 ustawa z 23 kwietnia 1964 r. - Kodeks cywilny (Dz.U. nr 16, poz. 93 z późn. zm.). Zgodnie z tym przepisem miejscem zamieszkania osoby fizycznej jest miejscowość, w której osoba ta przebywa z zamiarem stałego pobytu. Pojęcie miejsca zamieszkania nawiązuje do miejscowości, w której osoba przebywa, a nie konkretnego lokalu mieszkalnego. Fakt zameldowania może służyć pomocniczo w ustaleniu miejsca przebywania, nie powinien zaś mieć znaczenia rozstrzygającego przy ustalaniu miejsca zamieszkania.

Z kolei obowiązek meldunkowy wynikający z ustawy z 10 kwietnia 1974 r. o ewidencji ludności i dowodach osobistych (t.j. Dz.U. z 2006 r. nr 139, poz. 993 z późn. zm.) ma na celu rejestrację faktu pobytu określonej osoby w danej miejscowości, a nie nadanie pobytowi statusu miejsca zamieszkania. Zgodnie z tą ustawą osoby posiadające obywatelstwo polskie i przebywające stale na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej są obowiązane zameldować się w miejscu pobytu stałego. Pobytem stałym jest zamieszkanie w określonej miejscowości pod oznaczonym adresem z zamiarem stałego przebywania. Biorąc pod uwagę treść przepisów mówiących o zameldowaniu na pobyt stały i czasowy (art. 6-8 ww. ustawy), należy wnioskować, że mieszkańcy domu pomocy społecznej skierowani do domu na czas nieokreślony i przebywający w nim przez okres przewidywalnie dłuższy niż trzy miesiące powinni zostać zameldowani na pobyt stały.

Uwzględniając powyższe, właściwa dla mieszkańca domu pomocy społecznej będzie gmina, która skierowała go do tego typu placówki (czyli najczęściej gmina właściwa ze względu na miejsce zamieszkania w momencie kierowania do placówki). Charakter pobytu w danej gminie ustala samodzielnie w każdej sprawie ośrodek pomocy społecznej, posiłkując się wyżej wskazanymi przepisami. W konsekwencji miejsce zamieszkania rozumiane jako miejscowość, w której to osoba przebywa z zamiarem stałego pobytu, oraz w której najczęściej skoncentrowane są wszystkie jej podstawowe czynności życiowe, wydaje się być najlepszym rozwiązaniem dotyczącym wskazania właściwości gminy zobowiązanej do przyznania świadczenia i ponoszenia jego kosztów (na podstawie interpelacji nr 10385).