Od 15 października mniejsza elastyczność w łączeniu jednostek pomocy społecznej

Zawiera je czekająca tylko na podpis prezydenta ustawa z 5 września 2016 r. o zmianie ustawy o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej oraz ustawy o pomocy społecznej (wejdzie w życie po 14 dniach od ogłoszenia w Dzienniku Ustaw). Przewiduje ona odejście od wielu rozwiązań, które zostały wprowadzone z początkiem br. przez ustawę z 25 czerwca 2015 r. o zmianie ustawy o samorządzie gminnym oraz niektórych innych ustaw (Dz.U. poz. 1045).

Posłowie, którzy przygotowali projekt, uznali, że swoboda łączenia jednostek pomocy społecznej jest zbyt daleko idąca, bo świadczą one usługi adresowane do różnych grup osób i są zobowiązane do spełniania różnych standardów.

Zgodnie z obowiązującym jeszcze brzmieniem art. 111a, 112a i 113a ustawy z 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (t.j. Dz.U. z 2015 r. poz. 163 ze zm.) gminy, powiaty oraz samorządy wojewódzkie mogą utworzyć jednostkę organizacyjną pomocy społecznej przez połączenie innych instytucji bez względu na ich rodzaj. To się jednak zmieni, bo na poziomie gminy będzie możliwe połączenie ośrodka pomocy społecznej z ośrodkiem wsparcia i to pod warunkiem że nie będzie on przeznaczony dla osób z zaburzeniami psychicznymi. To oznacza, że w strukturze OPS będzie mógł działać np. dzienny dom pobytu, ale już nie środowiskowy dom samopomocy. Gmina będzie też mogła połączyć dom pomocy społecznej (wyłącznie o profilu dla osób w podeszłym wieku lub przewlekle somatycznie chorych) z ośrodkiem wsparcia dla osób starszych. Z kolei na szczeblu powiatowym dopuszczalne będzie wspólne funkcjonowanie powiatowego centrum pomocy rodzinie z ośrodkiem interwencji kryzysowej. Nie będzie więc można połączyć np. domu pomocy społecznej (DPS) z dziennym domem pobytu. Natomiast w ogóle zostanie uchylony art. 113a, który pozwalał na scalanie jednostek samorządom wojewódzkim.

Co więcej, jako nowy zostanie dodany do przepisów art. 113c wprowadzający zakaz sytuowania w jednym budynku jednostki pomocy społecznej zapewniającej całodobowe usługi (do takich należy np. DPS) z wymienionymi w nim instytucjami. Wśród nich jest m.in. jednostka organizacyjna wymiaru sprawiedliwości, izba wytrzeźwień, zakład aktywności zawodowej oraz placówka opiekuńczo-wychowawcza. Jednocześnie ustawa z 5 września 2016 r. wprowadza trwający do 31 grudnia 2019 r. okres przejściowy, w którym połączone na dotychczasowych zasadach jednostki będą mogły dalej działać. Po tym terminie nie będzie to już możliwe.

Oprócz łączenia jednostek samej pomocy społecznej przepisy pozwalają też na łączenie ich w ramach dwóch systemów: pomocy społecznej i pieczy zastępczej. Podstawę do tego daje im ustawa z 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej (t.j. Dz.U. z 2015 r. poz. 332 ze zm.). W tym zakresie uchwalona nowelizacja nie wprowadza zmian. Tak jak dotychczas gmina i powiat będą mogły połączyć placówkę wsparcia dziennego, czyli tzw. świetlicę środowiskową z jednostką pomocy społecznej. Dodatkowo powiat oraz samorząd województwa mogą scalać swoje jednostki instytucjonalnej pieczy zastępczej - placówki opiekuńczo-wychowawcze, regionalne placówki opiekuńczo-terapeutyczne i interwencyjne ośrodki preadopcyjne z tymi należącymi do pomocy społecznej.

Nowelizacja wprowadza jednak ograniczenia związane z lokalizacją na terenie jednego budynku oraz nieruchomości gruntowej placówek opiekuńczo-wychowawczych i instytucji wskazanych w art. 2a ustawy z 9 czerwca 2011 r. Należą do nich izby wytrzeźwień oraz zapewniające całodobową opiekę inne jednostki, w tym m.in. pomocy społecznej, pieczy zastępczej, oświaty (młodzieżowe ośrodki socjoterapii i wychowawcze), przeciwdziałania przemocy w rodzinie (specjalistyczne ośrodki wsparcia dla ofiar przemocy w rodzinie), lecznicze (hospicja, zakłady opiekuńczo-lecznicze). Samorządy, które obecnie mają w tym samym miejscu jednostki, które będą objęte zakazem wspólnego funkcjonowania, będą miały czas do 31 grudnia 2019 r. na dostosowanie się do nowych przepisów. Od tego zakazu będzie jeden wyjątek - za zgodą wojewody w jednym budynku lub na jednej nieruchomości gruntowej samorząd będzie mógł prowadzić więcej niż jedną placówkę opiekuńczo-wychowawczą.

Michalina Topolewska

michalina.topolewska@infor.pl