Jak zostać dyrektorem w urzędzie

Trzeba jednak od razu zaznaczyć, że stanowiska urzędnicze mogą być powierzane cudzoziemcom w ograniczonym zakresie. O pracę w urzędzie może się ubiegać obywatel Unii Europejskiej lub innego państwa, któremu na podstawie umów międzynarodowych lub przepisów prawa wspólnotowego przysługuje prawo do podjęcia zatrudnienia w Polsce. Cudzoziemiec nie może być zatrudniony na stanowisku związanym z bezpośrednim lub pośrednim udziałem w wykonywaniu władzy publicznej. W efekcie oznacza to, że nie może zajmować większości stanowisk urzędniczych. Czyli obcokrajowiec może głównie pracować na stanowiskach pomocniczych lub usługowych, a nie merytorycznych. Nie jest jednak wykluczone, aby objął on stanowisko dyrektora. Ostatecznie musi o tym zdecydować dyrektor generalny, który zatrudnia na podstawie przepisów o służbie cywilnej, lub kierownik urzędu samorządowego.

Art. 5 ustawy z 21 listopada 2008 r. o służbie cywilnej (Dz.U. nr 227, poz. 1505 z późn. zm.). Art. 11 ust. 2 i 3 ustawy z 21 listopada 2008 r. o pracownikach samorządowych (Dz.U. nr 223, poz. 1458 z późn. zm.).

Na stanowiskach kierowniczych w samorządach mogą być zatrudniane osoby bez doświadczenia w administracji. Dzięki temu do pracy w gminach mogą trafić np. osoby z doświadczeniem menedżerskim lub biznesowym. Poprzednio obowiązujące przepisy wymagały od osób ubiegających się o stanowisko kierownicze w gminie co najmniej dwuletniego doświadczenia w administracji. Można było zdobyć taki staż, pracując w samorządzie terytorialnym, służbie cywilnej, służbie zagranicznej lub w innych urzędach państwowych. Od 1 stycznia 2009 r. nowa ustawa o pracownikach samorządowych wprowadziła wymóg posiadania przez kandydatów co najmniej trzyletniego stażu pracy (ale niekoniecznie w administracji) lub wykonywania przez co najmniej trzy lata działalności gospodarczej. Osoba ubiegająca się o takie stanowisko powinna mieć wykształcenie wyższe (co najmniej licencjat lub tytuł inżyniera) i kwalifikacje zawodowe wymagane do wykonywania określonej pracy. Kandydat nie może być skazany prawomocnym wyrokiem sądu za umyślne przestępstwo lub umyślne przestępstwo skarbowe. Powinien także cieszyć się nieposzlakowaną opinią.

Art. 6 ust. 4 ustawy z 21 listopada 2008 r. o pracownikach samorządowych (Dz.U. nr 223, poz. 1458 z późn. zm.).

Sekretarzem urzędu gminy może zostać osoba z wyższym wykształceniem (licencjat lub magisterium), ponadto powinien mieć co najmniej czteroletni staż pracy na stanowisku urzędniczym w jednostkach samorządowych, w tym co najmniej dwuletni na kierowniczym stanowisku urzędniczym lub czteroletni staż i dodatkowo co najmniej dwuletni na kierowniczym stanowisku urzędniczym w innych jednostkach sektora finansów publicznych. Osoby, które w dniu wejścia w życie nowej ustawy o pracownikach samorządowych zajmowały już stanowisko sekretarza i nie spełniały tych wymagań, mogą nadal pełnić tę funkcję. Dlatego w niektórych gminach wciąż są sekretarze, którzy pełnili tę funkcję przed 1 stycznia 2009 r. i nie mają np. wyższego wykształcenia. Co więcej, byli oni wtedy zatrudniani na podstawie powołania, a nie jak obecnie na podstawie umowy o pracę. Jedyny wymóg, który dotyczy wszystkich sekretarzy, to bezpartyjność. Ci sekretarze, którzy należeli do partii, aby utrzymać się na stanowisku, musieli oddać legitymacje partyjne.

Art. 5 ust. 1 i 2 oraz art. 53 ust. 4 ustawy z 21 listopada 2008 r. o pracownikach samorządowych (Dz.U. nr 223, poz. 1458 z późn. zm.).

Obowiązująca od 1 stycznia 2009 r. ustawa z 21 listopada 2008 r. o pracownikach samorządowych wprowadziła możliwość tzw. awansu wewnętrznego bez konieczności przeprowadzania konkursu. Pracownik samorządowy, który wykazuje inicjatywę w pracy i sumiennie wykonuje swoje obowiązki, może zostać przeniesiony na wyższe stanowisko. Sekretarz lub kierownik gminy ma prawo zdecydować, czy na wyższe stanowisko, które się zwolniło, rozpisać konkurs i zatrudnić nowego pracownika, czy też awansować osobę już zatrudnioną. Musi jednak pamiętać, że na stanowisko naczelnika nie może awansować pracownika, który ma tylko średnie wykształcenie. Przepisy ściśle określają bowiem, na jakich stanowiskach urzędniczych wymagane są wykształcenie i staż pracy.

Art. 20 ustawy z 21 listopada 2008 r. o pracownikach samorządowych (Dz.U. nr 223, poz. 1458 z późn. zm.). Rozporządzenie Rady Ministrów z 18 marca 2009 r. w sprawie wynagradzania pracowników samorządowych (Dz.U. nr 50, poz. 398 z późn. zm.).

Najczęściej kierownicze stanowiska zajmują osoby, które wcześniej zdały egzamin państwowy i otrzymały akt mianowania. Do tej grupy zaliczają się też absolwenci Krajowej Szkoły Administracji Publicznej. Pracownik służby cywilnej, który zostanie urzędnikiem mianowanym, ma możliwość ubiegania się nawet o stanowisko szefa służby cywilnej. W tym przypadku mianowanie to wymóg konieczny. Co więcej, istnieje też możliwość ponownego zatrudnienia osoby w administracji rządowej, która otrzymała wcześniej mianowanie w służbie cywilnej. Wtedy zatrudnienia dokonuje się na podstawie mianowania, z zachowaniem dotychczasowego stopnia służbowego urzędnika służby cywilnej (stopni jest łącznie dziewięć). Pracownicy, którzy zaliczą pozytywnie sprawdzian na urzędnika służby cywilnej i zmieszczą się w limicie mianowań określonym w ustawie budżetowej, otrzymują akt mianowania. Urzędnik w tym czasie musi złożyć ślubowanie i potwierdzić je pisemnie. W terminie siedmiu dni od złożenia ślubowania dyrektor generalny przyznaje pracownikowi najniższy spośród dziewięciu stopni służbowych. W odniesieniu do dyrektora generalnego, który został urzędnikiem mianowanym, stopień ten nadaje szef służby cywilnej.

Art. 10 ust. 3 i 48 - 51 ustawy z 21 listopada 2008 r. o służbie cywilnej (Dz.U. nr 227, poz. 1505 z późn. zm.). Par. 3 rozporządzenia prezesa Rady Ministrów z 16 grudnia 2009 r. w sprawie sposobu przeprowadzania postępowania kwalifikacyjnego w służbie cywilnej (Dz.U. nr 218, poz. 1695).

Kandydaci, którzy chcą się ubiegać o wyższe stanowiska kierownicze, muszą się wykazać co najmniej rocznym doświadczeniem na stanowisku kierowniczym i trzyletnim doświadczeniem. W przypadku stanowiska dyrektora generalnego urzędu ma to być trzyletnie doświadczenie na stanowisku kierowniczym i sześcioletni staż. Poza tym kandydat na wyższe stanowisko w służbie cywilnej musi mieć wykształcenie wyższe magisterskie. Nie może też być karany zakazem zajmowania stanowisk kierowniczych w urzędach organów władzy publicznej lub pełnienia funkcji związanych z dysponowaniem środkami publicznymi. Od osób ubiegających się o kierownicze funkcje w administracji rządowej wymaga się posiadania kompetencji kierowniczych. Ponadto w zależności od rodzajów stanowisk określane są dodatkowe wymagania.

Art. 53 ustawy z 21 listopada 2008 r. o służbie cywilnej (Dz.U. nr 227, poz. 1505 z późn. zm.).

Możliwość taka istnieje w tych urzędach, w których pracownicy zatrudniani są na podstawie przepisów ustawy o urzędach państwowych. Do zatrudnienia takiej osoby wystarczy często zwykła rozmowa kwalifikacyjna. Jedynymi warunkami koniecznymi, które są wymagane od takiego kandydata, są: posiadanie obywatelstwa polskiego, ukończenie 18 lat i posiadanie pełnych praw do czynności prawnych oraz korzystanie z praw publicznych. Do tego też wskazane są nieskazitelny charakter oraz dobry stan zdrowia, pozwalające na zatrudnienie na określonym stanowisku. Osoba aplikująca powinna mieć odpowiednie wykształcenie zgodne z wymaganym na to stanowisko i odbyć aplikację administracyjną, na którą jest kierowana przez urząd (przed zatrudnieniem na stałe).

Art. 3 ustawy z 16 września 1982 r. o pracownikach urzędów państwowych (t.j. Dz.U. z 2001 r. nr 86, poz. 953 z późn. zm.).

Artur Radwan

artur.radwan@infor.pl