O zwolnieniach w urzędach zdecyduje liczba etatów

Ustawa o racjonalizacji zatrudnienia w państwowych jednostkach budżetowych i niektórych innych jednostkach sektora finansów publicznych w latach 2011 - 2013 oczekuje na podpis prezydenta i publikację w Dzienniku Ustaw.

Zanim w urzędach rozpoczną się redukcje zatrudnienia, ich szefowie powinni sprawdzić, czy są objęci ustawą o racjonalizacji zatrudnienia. Jeśli tak, mogą wnioskować do premiera o ograniczenie skali redukcji z minimalnych 10 proc. lub też jego całkowitego wyłączenia.

Zwolnień nie muszą się obawiać m.in. funkcjonariusze i żołnierze, prokuratorzy i sędziowie. Dodatkowo z działania tej ustawy wyłączeni są też pracownicy cywilni większości służb mundurowych.

Z ograniczenia redukcji lub wyłączenia zwolnień mogą skorzystać, ale nie muszą, szefowie państwowych urzędów centralnych, takich jak np. kancelarie Sejmu, Senatu czy też prezydenta. Przepisów ustawy nie będą też stosowały szkoły i placówki oświatowe. Zwolnień nie muszą się też obawiać (z pewnymi wyjątkami) urzędy zatrudniające poniżej 20 pracowników w przeliczeniu na pełne etaty.

Racjonalizacja zatrudnienia ma polegać na zmniejszeniu zatrudnienia pracowników w urzędach o co najmniej o 10 proc. liczby ich etatów. W tym celu kierownik jednostki, (najczęściej zadania te wykonuje dyrektor generalny urzędu) ustala średnią liczbę etatów pracowników w urzędzie, biorąc za podstawę liczbę etatów na dzień 30 czerwca 2010 r. i liczbę etatów na dzień wejścia w życie ustawy (tj. 1 lutego 2011 r.). Na przykład jeśli 30 czerwca 2010 r. roku w urzędzie było 400 etatów, a już 1 lutego przybyło dodatkowo 100, to urząd będzie musiał zredukować zatrudnienie o co najmniej 50 pełnych etatów. W tym przypadku szef urzędu może zmniejszyć zatrudnienie tylko o 10 proc. Jest to minimum, z jakiego musi się wywiązać urząd. Może się też okazać, że pracę straci więcej niż 50 urzędników, jeśli były to niepełne etaty. Może też zdecydować się na większą redukcje zatrudnienia. Wtedy jednak obowiązkiem szefa jest utrzymanie tylko pomniejszonego o 10 proc. stanu zatrudnienia. Dlatego jeśli urząd z 500 etatami zlikwidował 100 z nich, to będzie mógł zwiększyć zatrudnienie w urzędzie o 50 etatów. Tak więc od 1 stycznia 2012 r. przez dwa lata nie może zwiększać zatrudnienia powyżej 90 proc. stanu zatrudnienia przewidzianego na 1 lutego 2011 r.

Natomiast jeśli w urzędzie do końca przyszłego roku stan zatrudnienia będzie zmniejszony do 80 proc., to szef urzędu w tych dwóch latach zamrożenia zatrudnienia może go zwiększyć maksymalnie o 10 proc.

Dyrektor generalny ma jednak możliwość zmniejszenia ogólnego stanu zatrudnienia, a w efekcie też liczby urzędników przeznaczonych do zwolnienia. Średnią liczbę etatów pomniejsza się o etat lub część etatu osoby zajmującej kierownicze stanowisko państwowe.

Do stanu zatrudnienia nie będą też uwzględniane stanowiska głównego księgowego, audytora wewnętrznego, pełnomocnika do spraw ochrony informacji niejawnych, pracownika służby bezpieczeństwa i higieny pracy. Nie trzeba też ujmować pracowników objętych szczególną ochroną przed wypowiedzeniem lub rozwiązaniem stosunku pracy wynikającą z art. 39 kodeksu pracy. Dotyczy to osób, którym do osiągnięcia wieku emerytalnego brakuje czterech lat.

Przy wyliczaniu stanu zatrudnienia trzeba też odjąć etatowych działaczy związkowych i społecznych inspektorów pracy. Dlatego jeśli na 100 etatów 20 z nich będą stanowiły wspomniane stanowiska, to szef urzędu zamiast zlikwidować 10 etatów pomniejszy jej o dwa. W efekcie w takim urzędzie będzie o 8 etatów mniej, bo rzeczywisty stan zatrudnienia będzie pomniejszony o część wspomnianych stanowisk. Na pomniejszenie stanu zatrudnienia może wpływać też liczba kobiet w ciąży lub pracowników przebywających na urlopach macierzyńskich lub wychowawczych. Stan zatrudnienia jest też pomniejszony o pracowników, którzy w dniu wejścia w życie przebywają na urlopie ojcowskim.

Wyłączenie wymienionych stanowisk z ogólnego stanu zatrudnienia nie oznacza, że zajmujące je osoby zachowają etat. Szef urzędu może zdecydować o zwolnieniu np. dwóch dyrektorów departamentu, mimo że te stanowiska nie są uwzględniany przy ogólnym stanie zatrudnienia. Wraz z obniżeniem liczby etatów zwalniani nie mogą być pracownicy w wieku przedemerytalnym, kobiety w ciąży lub przebywające na urlopie macierzyńskim lub wychowawczym. Z kolei zwolnienia może nie uniknąć pracownik, który w dniu wejścia w życie ustawy przebywał na urlopie ojcowskim. Urlop ten pozwala pracodawcy na obniżenie stanu zatrudnienia, ale nie oznacza, że młody ojciec ma w ten sposób zapewnioną gwarancję zatrudnienia.

Poza tymi wyjątkami szefowie urzędów przy wypowiadaniu pracownikom stosunków pracy w ramach racjonalizacji zatrudnienia nie muszą stosować przepisów odrębnych dotyczących szczególnej ochrony pracowników przed wypowiedzeniem lub rozwiązaniem stosunku pracy oraz ustalających szczególne przesłanki lub warunki nawiązywania lub rozwiązywania stosunku pracy. Trzeba jednak zaznaczyć, że taka swoboda przy zwalnianiu nie ma też zastosowania do pracowników, o których mowa w art. 32 ust. 1 pkt 1 ustawy z 23 maja 1991 r. o związkach zawodowych oraz pracowników będących społecznymi inspektorami pracy, w okresie objęcia szczególną ochroną przed wypowiedzeniem lub rozwiązaniem stosunku pracy.

Dyrektorzy generalni mogą zdecydować o zachowaniu takiego samego stanu osobowego w urzędzie przed redukcją i po jej zakończeniu. Urzędnicy muszą jednak się zgodzić na obniżenie wymiaru czasu pracy i wynagrodzenia

Artur Radwan

artur.radwan@infor.pl

Ustawa z 3 grudnia 2010 r. o racjonalizacji zatrudnienia w państwowych jednostkach budżetowych i niektórych innych jednostkach sektora finansów publicznych w latach 2011 - 2013.