Wiek emerytalny urzędniczki nie zadecyduje o jej zwolnieniu

Obowiązująca od 1 stycznia 2009 roku ustawa o pracownikach samorządowych wykluczyła możliwość uzyskiwania przez pracowników statutu urzędnika mianowanego. Z kolei ci, którzy taki statut posiadają, mogą go zachować do 1 stycznia 2012 roku.

Po tym czasie taka forma zatrudnienia zostanie przekształcona w stosunek pracy na podstawie umowy o pracę na czas nieokreślony. Dlatego przez kolejne 14 miesięcy rozwiązanie stosunku pracy z pracownikiem samorządowym mianowanym może nastąpić w ściśle określonych przypadkach. Może to mieć miejsce jednocześnie z zachowaniem trzymiesięcznego okresu wypowiedzenia.

Pracownik mianowany zatrudniony w samorządzie może być zwolniony po nabyciu prawa do emerytury. Takie stanowisko zakwestionował jednak w wyroku z 5 grudnia 2000 r. Trybunał Konstytucyjny (sygn. akt K 35/99). Orzekł, że wypowiadanie przez pracodawcę umowy z powodu nabycia prawa do emerytury jest niezgodne z art. 32 i 33 konstytucji. Zgodnie z tymi przepisami wszyscy są równi wobec prawa, a zwłaszcza kobiety i mężczyźni mają równe prawa m.in. w życiu społecznym i gospodarczym.

Taką możliwość wypowiadania umów obecnie przewidują przepisy o pracownikach samorządowych i urzędów państwowych.

W przypadku samorządów wykonanie tego wyroku Trybunału Konstytucyjnego mogło nastąpić w 2008 roku, gdy trwały prace nad nową ustawą. Jednak w art. 55 ust. 1 pkt 4 ustawy z 21 listopada 2008 r. o pracownikach samorządowych wciąż jest wskazane, że rozwiązanie stosunku pracy z pracownikiem samorządowym mianowanym z zachowaniem trzymiesięcznego wypowiedzenia może nastąpić w przypadku nabycia prawa do emerytury.

Zmieniła to w końcu uchwalona właśnie przez Sejm nowelizacja dwóch ustaw: o pracownikach samorządowych i urzędów państwowych.

Po zmianach wszyscy pracownicy mianowani zatrudnieni w samorządach będą mogli zostać zwolnieni z pracy po ukończeniu 65 lat. Do tej pory decydował o tym wiek emerytalny - 60 lat dla kobiet i 65 dla mężczyzn. Podobne rozwiązanie Sejm wprowadził też dla urzędników mianowanych pracujących w urzędach państwowych.

Nowelizacja nie uwzględnia uchwały siedmioosobowego składu Izby Pracy Ubezpieczeń Społecznych i Spraw Publicznych Sądu Najwyższego z 21 stycznia 2009 r., II PZP 13/08. Zgodnie z nią pracodawcy nie mogą uzasadniać zwolnienia pracownika wyłącznie tym, że przekroczył on określony wiek i nabył prawo do świadczeń. Sąd w uchwale podkreślał też, że rozwiązywanie stosunku pracy wyłącznie z powodu przekroczenia przez pracownika wieku emerytalnego i nabycia prawa do emerytury jest przejawem dyskryminacji.

Zdaniem ekspertów szef urzędu przy zwalnianiu musi przede wszystkim respektować przepisy. Jeżeli ustawa pozwala zwalniać po osiągnięciu przez pracowników mianowanych wieku emerytalnego, to pracodawca nie musi kierować się wyłącznie tym orzeczeniem.

Dodatkowo zwalnianie pracowników po osiągnięciu przez nich wieku emerytalnego na podstawie ustawy o pracownikach samorządowych czy pracownikach urzędów państwowych trzeba traktować jako przepisy szczególne do kodeksu pracy.

Do rozwiązania umowy może dojść w trakcie likwidacji lub reorganizacji. Warunkiem jest brak możliwości przeniesienia zwalnianego pracownika na inne stanowisko. Kolejnym przypadkiem jest niezawiniona utrata uprawnień do wykonywania pracy na zajmowanym stanowisku.

Jeśli zatrudnienie ustało w tych dwóch przypadkach, to pracownikowi samorządowemu mianowanemu w okresie między ustaniem zatrudnienia a podjęciem pracy lub działalności gospodarczej przysługuje świadczenie pieniężne przez okres nie dłuższy niż 6 miesięcy. Jest ono obliczane według zasad obowiązujących przy ustalaniu ekwiwalentu pieniężnego za urlop wypoczynkowy. Świadczenie to nie przysługuje pracownikowi samorządowemu mianowanemu, który nabył prawo do emerytury. Z kolei jeśli w tym okresie pracownik pobiera zasiłek chorobowy albo macierzyński, wysokość świadczenia pieniężnego ulega odpowiedniemu obniżeniu. Ponadto okres pobierania świadczenia pieniężnego wlicza się do okresów pracy wymaganych do nabycia lub zachowania uprawnień pracowniczych. Od świadczenia pieniężnego pracodawca samorządowy odprowadza składki na ubezpieczenia społeczne na zasadach przewidzianych dla wynagrodzenia wypłacanego w czasie trwania stosunku pracy.

Również stwierdzenie lekarza orzecznika ZUS o trwałej niezdolności do pracy na zajmowanym stanowisku może być przyczyną utraty pracy.

W tym przypadku też musi jednocześnie wystąpić brak możliwości przeniesienie pracownika na inne stanowisko. Stan zdrowia urzędnika mianowanego może zostać zbadany przez lekarza orzecznika na prośbę pracownika lub na wniosek przełożonego. Najmniej przejrzystą przyczyną zwolnienia jest utrata nieposzlakowanej opinii.

Ustawodawca ściśle określił też przypadki, kiedy pracodawca może rozwiązać stosunek pracy z pracownikiem samorządowym mianowanym bez wypowiedzenia z winy pracownika.

Może nastąpić w przypadku popełnienia przez pracownika w czasie trwania stosunku pracy przestępstwa, które uniemożliwia dalsze zatrudnianie, jeżeli przestępstwo jest oczywiste lub zostało stwierdzone prawomocnym wyrokiem.

Kolejną przyczyną zwolnienia dyscyplinarnego pracownika samorządowego mianowanego jest utrata uprawnień koniecznych do wykonywania pracy na zajmowanym stanowisku.

Tak jak w przypadku innych pracowników zwolnienie dyscyplinarne może nastąpić w przypadku ciężkiego naruszenia podstawowych obowiązków pracowniczych.

Stosunek pracy z pracownikiem samorządowym mianowanym ulega z mocy prawa rozwiązaniu bez wypowiedzenia w przypadku utraty obywatelstwa polskiego. Trzeba tu też wspomnieć, że po wejściu w życie nowej ustawy o pracownikach samorządowych nie ma już obowiązku zatrudniania wyłącznie osób z obywatelstwem polskim.

W samorządach mogą pracować obywatele UE i innych państw, którzy na podstawie umów międzynarodowych lub przepisów prawa wspólnotowego mają możliwość zatrudnienia w Polsce. Dla cudzoziemców przewidziane jest zatrudnienie tylko na stanowiskach, które nie są związane z bezpośrednim lub pośrednim udziałem wykonywania władzy publicznej lub ochrony generalnych interesów państwa.

Minowanego pracownika można zwolnić z pracy po:

Tak jest

● nabyciu prawa do emerytury lub renty z tytułu niezdolności do pracy

Tak będzie

● osiągnięciu wieku 65 lat, jeżeli okres zatrudnienia umożliwia mu uzyskanie prawa do emerytury, albo nabyciu prawa do renty z tytułu niezdolności do pracy

Mianowanego urzędnika urzędu państwowego można zwolnić z pracy po:

Tak jest

● nabyciu prawa do emerytury na podstawie przepisów dotyczących ogółu pracowników

Tak będzie

● osiągnięciu wieku 65 lat, jeżeli okres zatrudnienia umożliwia mu uzyskanie prawa do emerytury

Kiedy urząd może rozwiązać stosunek pracy z mianowanym urzędnikiem państwowym:

● po otrzymaniu ujemnej oceny kwalifikacyjnej potwierdzonej ponowną ujemną oceną, która nie może być dokonana wcześniej niż po upływie trzech miesięcy od pierwszej,

● w sytuacji likwidacji urzędu lub jego reorganizacji, jeżeli nie jest możliwe przeniesienie urzędnika państwowego mianowanego na inne stanowisko w tym samym urzędzie,

● w przypadku niezawinionej utraty uprawnień wymaganych do wykonywania pracy na zajmowanym stanowisku,

● w przypadku trwałej utraty zdolności fizycznej lub psychicznej do pracy na zajmowanym stanowisku,

● po osiągnięciu wieku 65 lat, jeżeli okres zatrudnienia umożliwia urzędnikowi państwowemu mianowanemu uzyskanie prawa do emerytury (wprowadzone przez ostatnią nowelizację ustawy).

Artur Radwan

artur.radwan@infor.pl

Ustawa z 22 października 2010 r. o zmianie ustawy o pracownikach urzędów państwowych oraz ustawy o pracownikach samorządowych. Została skierowana teraz do Senatu.