Gminom łatwiej jest pozyskać specjalistów na rynku pracy

Minął już ponad rok od obowiązywania uchwalonej przez Sejm w listopadzie 2008 r. obecnej ustawy o pracownikach samorządowych. Wprowadziła ona wiele zmian związanych z zatrudnianiem i wynagradzaniem urzędników pracujących w gminach. Obowiązująca ustawa dała kierownikom urzędów większą swobodę w pozyskiwaniu brakujących jeszcze do niedawna specjalistów, takich jak geodeci czy architekci. Co więcej, wójt w zależności od gminy może zatrudnić doradców i asystentów. Gminy pozytywnie oceniają wprowadzenie zmiany.

W każdym urzędzie gminy, starostwie powiatowym i urzędzie marszałkowskim powinny już od roku być utworzone stanowiska sekretarza gminy, powiatu i województwa. Wcześniej gminy i starostwa nie musiały zatrudniać sekretarzy. Na przykład w urzędzie marszałkowskim wcześniej tę funkcję pełnił dyrektor generalny. Po wejściu nowych przepisów są oni zatrudniani nie na podstawie powołania, ale umowy o pracę. Oznacza to, że sekretarz jest zatrudniany bezpośrednio przez wójta, a nie powoływany przez radę. Prowadzi to do tego, że kierownik urzędu ma większy wpływ na dobór kandydata.

Sekretarz w imieniu kierownika urzędu może wykonywać zadania związane z organizacją pracy i zarządzaniem zasobami ludzkimi. W małych gminach ze względu na oszczędności wójtowie stanowisko sekretarza powierzają swoim zastępcom, przez co pełnią dwie funkcje. Z wyjaśnień uzyskanych z Kancelarii Premiera, gdzie była tworzona ustawa, wynika, że tych stanowisk nie powinno się łączyć. Ponadto, mimo że jest obowiązek utworzenia w każdej gminie sekretarza, w ustawie nie przewidziano sankcji za brak takiego stanowiska.

Przeszkodą w objęciu jego stanowiska jest wymagana apolityczność kandydata. Dlatego z wejściem w życie nowej ustawy osoby zajmujące wtedy stanowisko sekretarza, aby je zachować, musieli przynajmniej formalnie zrezygnować z przynależności do partii politycznej.

Kierownicy urzędów zyskali też możliwość zatrudniania asystentów i doradców. Mogą oni być zatrudniani na podstawie umowy o pracę. Ich zatrudnienie może trwać tak długo, jak kadencja wójta. Może jednak nastąpić wcześniejsze rozwiązanie umowy za dwutygodniowym wypowiedzeniem.

Liczba asystentów i doradców jest uzależniona od wielkości gminy i może wynieść od trzech do siedmiu. O ile w dużych miastach takie stanowiska są obsadzane, o tyle w małych gminach nie ma na to pieniędzy. Jeśli już się znajdą, to są przeznaczane na utworzenie merytorycznego stanowiska i pozyskanie specjalistów. A z tym gminy zawsze miały problemy.

Nowa ustawa w dużym stopniu im to ułatwiła. Wójt, szukając np. architekta, pracownika z uprawnieniami budowlanymi, geodetę lub eksperta od pozyskiwania funduszy unijnych, może zatrudnić takiego kandydata bez wymaganego doświadczenia w administracji na stanowisku kierowniczym. Wcześniej, aby zostać kierownikiem w gminie, trzeba było wykazać się dwuletnim doświadczeniem w administracji państwowej.

Zgodnie z ustawą o pracownikach samorządowych o stanowisko kierownicze w urzędzie gminy może się ubiegać osoba z trzyletnim stażem pracy lub prowadząca przez taki sam okres działalność gospodarczą zgodną z wymaganiami na dane stanowisko.

Niektórzy samorządowcy uważają jednak, że brak wymogu dwuletniego doświadczenia w gminie obniża poziom merytoryczny urzędu. Dlatego część z nich korzysta z wprowadzonego przez ustawę awansu wewnętrznego i funkcje kierownicze powierzają osobom zajmującym niższe stanowiska.

Kolejną zmianą, która pomaga gminom w pozyskiwaniu specjalistów, jest zrezygnowanie przez rząd z określania maksymalnych stawek wynagrodzenia zasadniczego urzędników zatrudnionych na umowę o pracę. Obecnie Rada Ministrów określa dla nich wyłącznie minimalne stawki płac. Daje to gminom większą swobodę w kształtowaniu wynagrodzenia dla swoich pracowników.

Kandydaci, którzy starają się po raz pierwszy o pracę w gminie, muszą odbyć służbę przygotowawczą i zdać egzamin. Odbywa się to podobnie jak w służbie cywilnej. Jej wprowadzenie miało wpłynąć na jakość pracowników zatrudnianych w gminach.

Niestety, w praktyce tylko część samorządów kieruje nowych pracowników na szkolenia ze służby przygotowawczej. Egzamin końcowy jest natomiast formalnością, bo zdają go wszyscy urzędnicy. W niektórych gminach pracownicy zamiast odbyć całość szkolenia, są jedynie informowani o tym, jaki zakres materiału mają opanować samodzielnie, aby przystąpić do egzaminu.

W ocenie ekspertów w ustawie zabrakło przepisów określających szczegółowy zakres i formę jej odbywania, tak aby umożliwiała ona wyeliminowanie z urzędu najsłabszych pracowników. Część samorządów, jeśli już organizuje służbę przygotowawczą, to zleca to firmom zewnętrznym. Ponadto w trakcie odbywania praktyk wyznaczony urzędnik jest opiekunem nowo zatrudnionego pracownika. Gminy za funkcję opiekuna ustalają specjalny dodatek do pensji. Większość gmin z tego obowiązku wywiązuje się w minimalnym zakresie. To wszystko dlatego, że borykają się one z brakiem pieniędzy na szkolenie pracowników.

Samorządy, tworząc plan finansowy na dany rok, muszą pamiętać o nowym przepisie w ustawie o pracownikach samorządowych, który nakazuje im zagwarantowanie pieniędzy na szkolenia zatrudnianych przez siebie urzędników. Niestety, według ekspertów tak ogólne sformułowanie w tym przepisie to za mało, aby gminy prawidłowo realizowały ten obowiązek. Jednak już na jego podstawie pracownicy mogą się domagać od wójta jego realizacji. Nie wszystkie gminy jednak pamiętają o wydzieleniu pieniędzy w budżecie na ten cel. Ustawa też nie precyzuje, jaka to ma być kwota lub procentowa część budżetu. Gminy z wywiązywania się z tego obowiązku będą skontrolowane przez regionalne izby obrachunkowe. Taką kontrolę zapowiedział już przewodniczący Krajowej Rady Regionalnych Izb Obrachunkowych. Dlatego samorządy poza wydzieleniem w planie finansowym środków na szkolenia powinny też wprowadzić wewnętrzne regulacje określające zasady ubiegania się o pieniądze na podnoszenie kwalifikacji urzędników. Jeśli zabraknie takiej procedury w samorządach lub nie będzie pieniędzy na ten cel, pracownicy mogą o tym poinformować regionalne izby obrachunkowe, a te zarządzą doraźną kontrolę.

● w każdej gminie musi być utworzone stanowisko sekretarza,

● kierownikiem w gminie można zostać bez doświadczenia w administracji publicznej,

● gmina musi zapewnić pieniądze na szkolenie pracowników,

● rząd już nie określa maksymalnych stawek płac urzędników zatrudnianych na podstawie umowy o pracę,

● o pracę w urzędzie mogą się ubiegać cudzoziemcy,

● likwidacja statutu urzędników mianowanych,

● wprowadzenie awansu wewnętrznego,

● służba przygotowawcza i egzamin końcowy.

Artur Radwan

artur.radwan@infor.pl