Na zmianach w gospodarce odpadami stracą mieszkańcy

@RY1@i02/2012/003/i02.2012.003.08800020c.802.jpg@RY2@

Rafał Jędrusiak, ekspert Forum Obywatelskiego Rozwoju

Rynek odpadów komunalnych charakteryzuje się dużym udziałem spółek komunalnych, których właścicielem lub głównym udziałowcem są samorządy. W 2008 roku 57,7 proc. odpadów komunalnych w 2008 roku zostało zebranych przez prywatne firmy oczyszczania (56,9 proc. w 2007 roku), a pozostałe 42,3 proc. przez spółki komunalne (43,1 proc. w 2007 roku). Taki stan rzeczy powoduje, że samorządy zaburzają często konkurencję na rynku, prowadząc politykę uprzywilejowania spółek komunalnych. Potwierdza to dokładna analiza dotychczasowego orzecznictwa Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów, która wskazuje na to, iż nowelizacja ustawy trafia na bardzo podatny grunt antykonkurencyjnych skłonności gmin. Jednostki samorządowe wykorzystują np. fakt, iż posiadają one bezpośrednią kontrolę nad składowiskami odpadów. Uczestniczą także często w porozumieniach ograniczających konkurencję na rynkach lokalnych. Te działania utrudniają dostęp do tego rynku przedsiębiorcom prywatnym. Obowiązujące od początku roku znowelizowane przepisy ustawy o utrzymaniu czystości i porządku w gminach wprowadzające nowe mechanizmy na rynku odpadów rodzą ryzyko zwiększenia zjawiska nierównej konkurencji pomiędzy sektorem prywatnym a publicznym. Zaproponowany przez ustawodawcę system przetargów ma wiele wad, na które wielokrotnie zwracał uwagę m.in. prezes UOKiK. Przede wszystkim niepokój budzi fakt, iż to gmina organizując przetarg zdecyduje, jakie przedsiębiorstwo będzie wywozić odpady komunalne. Rodzi to uzasadnione podejrzenie faworyzowania spółek komunalnych w procedurze dokonywania wyboru usługodawcy. Znając dotychczasową praktykę monopolistyczną gmin nie należy się spodziewać, że jednostki samorządu terytorialnego będą działać na rzecz wyłonienia najlepszych podmiotów na rynku.

Po drugie, spółki gminne często zarządzają komunalnymi składowiskami odpadów. Fakt ten umożliwi im osiągnięcie lepszej pozycji przetargowej, ponieważ dzięki temu będą mogły oferować najniższą cenę odbioru i wywozu odpadów. Dotychczasowe doświadczenie w zakresie polskiego prawa zamówień publicznych pozwala z dużą dozą prawdopodobieństwa stwierdzić, iż to właśnie ten czynnik będzie kluczowy przy wyborze oferty.

Dla wielu małych firm zajmujących się wywozem odpadów nowelizacja ustawy oznaczać będzie bankructwo, bowiem aby przedsiębiorstwo mogło funkcjonować, niezbędna jest ciągłość dochodów. Będzie ona niemożliwa do osiągnięcia w przypadku porażki w przetargu rozpisywanym jedynie raz na parę lat. Mechanizm ten skutkować będzie powstawaniem monopoli lokalnych, a tym samym brakiem rzeczywistej konkurencji w przypadku kolejnych przetargów. Dotyczy to w szczególności małych gmin, gdzie będzie organizowany tylko jeden przetarg.

Reasumując należy stwierdzić, iż wprowadzone zmiany są krokiem w złym kierunku. Oddając śmieci gminom, może uda się usunąć niektóre patologie (np. zmniejszy się liczba dzikich składowisk), ale jeszcze szybciej narodzą się nowe. Likwidacja pluralizmu i konkurencji na rynku gospodarki odpadami dotknie przede wszystkim konsumentów i ich budżety domowe. Umożliwi firmom, które pozostaną na rynku, dyktowanie wyższych cen za usługi. Wzrost kosztów dla gospodarstw domowych będzie także generowany przez wprowadzenie podatku śmieciowego. Doświadczenie uczy, że pieniądze wyjęte z portfela podatnika, które trafiają do kasy publicznej, wytwarzają zawsze dodatkowe koszty administracyjne. Co więcej, brak konkurencji pociągnie za sobą obniżenie jakości oraz efektywności usług. Konsumenci zostaną pozbawieni możliwości zmiany usługodawcy w przypadku niezadowolenia z poziomu świadczonych usług. Niemożność wypowiedzenia umowy przez klienta połączona z brakiem presji ze strony innych firm przyczyni się do tego, że podmioty zajmujące się gospodarowaniem odpadami nie będą odpowiednio przykładały się do wykonywanych zadań.

ŁS