Gminy muszą się spodziewać sankcji, choć niekoniecznie za brak przetargu na odbiór odpadów

Nowelizacja z 1 lipca 2011 r. ustawy o utrzymaniu czystości i porządku w gminach (dalej: u.u.c.p.g.) nałożyła na gminy obowiązek przejęcia gospodarki odpadami komunalnymi na swoim terenie. W przypadku gdy gmina nie realizuje tego zadania, ustawa przewidziała cały zestaw sankcji finansowych, nawet do 50 tys. zł.

Nałożenia kary pieniężnej może się spodziewać także podmiot prowadzący instalacje wskazane w uchwale w sprawie wykonania wojewódzkiego planu gospodarki odpadami i instalacje zastępcze. W stosunku do gminy i powyższego podmiotu sankcje nakłada wojewódzki inspektor ochrony środowiska.

Spóźnione sprawozdanie

Przypadki, kiedy gmina jest zobowiązana do uiszczenia kary finansowej, określa art. 9z u.u.c.p.g.

- Gmina podlega karze za opóźnienie w przekazaniu sprawozdania rocznego, które jako sprawozdanie z realizacji zadań z zakresu gospodarowania odpadami komunalnymi jest zobowiązany sporządzić wójt, burmistrz lub prezydent miasta i przekazać je marszałkowi województwa i wojewódzkiemu inspektorowi ochrony środowiska w terminie do 31 marca następnego roku - stwierdza Maria Kustos-Kowalik, prawnik w kancelarii KSP Legal & Tax Advice.

Za każdy dzień opóźnień gmina będzie zobowiązana do zapłacenia 100 zł. [przykład 1]

Zgodnie z art. 9z ust. 2 u.u.c.p.g. gmina, która nie wykonuje obowiązku, o którym mowa w art. 3b lub art. 3c, podlega karze pieniężnej obliczonej odrębnie dla wymaganego poziomu:

wrecyklingu, przygotowania do ponownego użycia i odzysku innymi metodami,

wograniczenia odpadów komunalnych ulegających biodegradacji przekazywanych do składowania.

Ten przepis powołuje się na regulacje zawarte w ustawie, a nie w rozporządzeniach ministra środowiska, tak jak to jest w przypadku przedsiębiorców. Zatem gmina nie może być rozliczana z osiągnięcia lub nieosiągnięcia celów ilościowych w okresach rocznych, a jedynie w okresach wskazanych, odpowiednio w art. 3b ust. 1 i art. 3c ust. 1 u.u.c.p.g., tj. 16 lipca 2013 r. i 16 lipca 2020 r. w odniesieniu do ograniczania masy odpadów ulegających biodegradacji kierowanych na składowiska oraz 31 grudnia 2020 r. w odniesieniu do osiągnięcia określonych poziomów przygotowania do ponownego użycia i innych metod odzysku (komentarz prawników z kancelarii Domański, Zakrzewski, Palinka do ustawy o utrzymaniu czystości i porządku w gminach, opublikowany w DGP nr 41 z 27 lutego 2013 r.). [przykład 2 ]

Wymagane procedury

Wójt, burmistrz lub prezydent miasta jest zobowiązany zorganizować przetarg na odbieranie odpadów komunalnych od właścicieli nieruchomości albo przetarg na odbieranie i zagospodarowanie tych odpadów. Niezrealizowanie tego obowiązku jest zagrożone karą w wysokości od 10 tys. zł do 50 tys. zł. Tak wynika z art. 9z ust. 4 u.u.c.p.g.

Nieprzeprowadzenie przetargu nie może być sankcjonowane tak długo, jak długo nie dojdzie do zlecenia czynności polegających na odbieraniu odpadów od właścicieli nieruchomości albo odbieraniu i zagospodarowaniu odpadów z naruszeniem art. 6d ust. 1 u.u.c.p.g. Ani art. 6d ust. 1 u.u.c.p.g., ani żaden inny przepis ustawy nie określa bowiem terminu, w którym ma być wykonany ww. obowiązek. Nie ma przy tym znaczenia treść art. 23 pkt 3 nowelizacji, który określa datę jej wejścia w życie na 1 lipca 2013 r. Z powyższego przepisu nie można wyciągać wniosku, że do tej daty gmina powinna zorganizować przetarg na odbieranie albo na odbieranie i zagospodarowanie odpadów (komentarz prawników z kancelarii Domański, Zakrzewski, Palinka do ustawy o utrzymaniu czystości i porządku w gminach, opublikowany w DGP nr 41 z 27 lutego 2013 r.).

Przepis art. 9z ust. 4 u.u.c.p.g. może powodować także inne wątpliwości.

Przepisy u.u.c.p.g. i nowelizacji z 1 lipca 2011 r. są w pewnym zakresie niespójne i budzą wątpliwości. Analiza ich prowadzi bowiem do wniosku, że gmina może (choć taką interpretację definitywnie wyklucza m.in. Ministerstwo Środowiska) zorganizować odbiór odpadów komunalnych we własnym zakresie - poprzez samorządową jednostkę organizacyjną, która nie może być uczestnikiem przetargu zorganizowanego w trybie ustawy z 29 stycznia 2004 r. - Prawo zamówień publicznych (t.j. Dz.U. z 2010 r. nr 113, poz. 759 z późń. zm.).

- W takiej sytuacji pojawia się nierozstrzygnięty dotychczas przez ustawodawcę problem, czy gminie grożą sankcje w postaci kar pieniężnych wymierzanych w drodze decyzji przez właściwego miejscowo wojewódzkiego inspektora ochrony środowiska - zauważa Natalia Ogrodniczak z Kancelarii KKPW.

Eksperci uważają, że jeżeli gmina zapewnia funkcjonowanie systemu własnymi siłami, czyli przez samorządowy zakład budżetowy, to nie ma obowiązku zorganizowania przetargu, tym samym nie odpowiada za delikt z art. 9z ust. 4. Nie dotyczy to spółki z udziałem gminy, gdyż taka spółka jest traktowana tak samo jak każdy inny przedsiębiorca (por. http://www.sejmik.kielce.pl/odpady-komunalne--prezentacja-prof-marek-gorski,29045.html).

- Administracyjne kary pieniężne na gminy nakłada w drodze decyzji wojewódzki inspektor ochrony środowiska i są one przekazywane na rachunek wojewódzkiego funduszu ochrony środowiska - twierdzi Bartłomiej Bartczak, burmistrz Gubina.

Prowadzenie instalacji

W art. 9za u.u.c.p.g. przewidziane zostały kary za naruszenie obowiązków przez podmioty prowadzące instalacje wskazane w uchwale w sprawie wykonania wojewódzkiego planu gospodarki odpadami i instalacje zastępcze. Pierwsza sankcja finansowa grozi za odbieranie od przedsiębiorstwa śmieci zmieszanych z odpadami zielonymi lub pozostałościami z sortowania odpadów komunalnych przeznaczonych do składowania. Za to trzeba będzie zapłacić 500 zł za każdy Mg odebranych odpadów.

Prowadzący regionalną instalację zobowiązany jest do zawarcia umów ze wszystkimi podmiotami odbierającymi śmieci od właścicieli nieruchomości w danym regionie. Wobec tego deliktem administracyjnym jest niezawarcie takich kontraktów, chociażby z jednym z nich. Naruszenie tego nakazu jest zagrożone sankcją w wysokości 10 tys. zł. Jeżeli prowadzący instalację nie zawiera umowy z dwoma lub więcej podmiotami odbierającymi odpady komunalne w danym regionie, popełnia tyle deliktów, ile było podmiotów mających roszczenie o zawarcie takiej umowy.

W razie awarii regionalnej instalacji wyznaczane są instalacje zastępcze. Gdy podmioty, które ją prowadzą, uchylają się od przyjęcia odpadów, grozi im kara w wysokości 10 tys. zł.

Dzisiejszy tekst jest kontynuacją tematu z ubiegłego tygodnia "Złe stosowanie przepisów o utrzymaniu czystości może słono kosztować" (DGP z 14-15 sierpnia 2013 r.).

PRZYKŁAD 1

Za każdy dzień zwłoki 100 zł

Burmistrz spóźnił się z przekazaniem sprawozdania rocznego z realizacji zadań z zakresu gospodarowania odpadami komunalnymi. Marszałkowi województwa wysłał go 20 kwietnia, a wojewódzkiemu inspektorowi ochrony środowiska 15 kwietnia.

Ma więc 20 dni zaległości w stosunku do marszałka i 15 dni w stosunku do wojewódzkiego inspektora. Razem daje to 35 dni.

Wobec powyższego obliczamy karę za 35 dni opóźnienia, czyli naszej gminie należy wymierzyć karę w wysokości 3500 zł (35 dni x 100 zł = 3500 zł).

PRZYKŁAD 2

Wspólna odpowiedzialność

Gminy zawiązały związek międzygminny w celu prowadzenia gospodarki odpadami. Podmiotem odpowiedzialnym za osiągnięcie celów ilościowych będą jednak nie poszczególne gminy, ale ich związek. Analogicznie to związek gmin będzie karany za nieosiągnięcie poziomów selektywnej zbiórki odpadów. Gminy, które zgodnie z obowiązującą procedurą przystąpią do związku gmin, przenoszą, zgodnie z art. 64 ust. 3 ustawy o samorządzie gminnym w związku z art. 3 ust. 2a u.u.c.p.g., swoje prawa i obowiązki na związek w zakresie zadań przekazanych związkowi z dniem ogłoszenia jego statutu. Zadania przekazane przez gminy stają się zadaniami własnymi związku ze wszystkimi tego prawnymi konsekwencjami. Potwierdzone to zostało w art. 9z ust. 5 u.u.c.p.g.

Leszek Jaworski

dgp@infor.pl