Procedury likwidacji w jednostkach samorządu terytorialnego

W przypadku likwidacji państwowych zakładów budżetowych i gospodarstw pomocniczych państwowych jednostek budżetowych niezbędne były regulacje, które określono w ustawie wprowadzającej ustawę o finansach publicznych. W przypadku likwidacji zakładów pomocniczych w sektorze samorządowym zastosowanie znajdą przepisy również innych ustaw.

Przekształcenia oraz likwidacje samorządowych (gminnych, powiatowych i wojewódzkich) zakładów budżetowych dotyczą zarówno tych, które mogą funkcjonować w sektorze, zgodnie z nową ustawą o finansach publicznych, jak również tych, które muszą zostać obligatoryjnie zlikwidowane.

Gospodarka komunalna może być prowadzona przez jednostki samorządu terytorialnego w szczególności w formach samorządowego zakładu budżetowego lub spółek prawa handlowego. Organy stanowiące jednostek samorządu terytorialnego, czyli rada gminy, powiatu lub sejmik województwa, mogą tworzyć, łączyć, przekształcać w inną formę organizacyjno-prawną i likwidować samorządowe zakłady budżetowe zgodnie z przepisami ustawy oraz przepisami ustawy z 27 sierpnia 2009 r. o finansach publicznych. Ponadto organ stanowiący jednostki samorządu terytorialnego może zdecydować - w uchwale - o likwidacji samorządowego zakładu budżetowego w celu zawiązania spółki akcyjnej albo spółki z ograniczoną odpowiedzialnością przez wniesienie na pokrycie kapitału spółki wkładu w postaci mienia samorządowego zakładu budżetowego pozostałego po jego likwidacji. Mienie pozostałe po likwidacji samorządowego zakładu budżetowego może być także wniesione do zawiązanej przez jednostkę samorządu terytorialnego spółki komandytowej lub komandytowo-akcyjnej, o których mowa w ustawie o partnerstwie publiczno-prywatnym. Czynności związane z likwidacją samorządowego zakładu budżetowego wykonuje natomiast organ wykonawczy jednostki samorządu terytorialnego, czyli wójt, burmistrz lub prezydent miasta. Składniki mienia samorządowego zakładu budżetowego przekształconego w spółkę stają się majątkiem spółki, prawo zarządu gruntem zakładu przekształconego w spółkę staje się prawem użytkowania wieczystego spółki, a spółka powstała w wyniku przekształcenia wstępuje we wszystkie prawa i obowiązki związane z działalnością samorządowego zakładu budżetowego.

W przypadku gospodarstw pomocniczych gminnych, powiatowych i wojewódzkich jednostek budżetowych podmiotami upoważnionymi do likwidacji są kierownicy jednostek budżetowych przy których funkcjonowały gospodarstwa. Wcześniej kierownicy muszą uzyskać opinię dotyczącą terminu rozpoczęcia i zakończenia likwidacji. W przypadku gospodarstw pomocniczych gminnych jednostek opinie wydaje wójt, burmistrz lub prezydent miasta, a w przypadku gospodarstw pomocniczych powiatowych i wojewódzkich jednostek budżetowych zarząd powiatu lub województwa. Wymóg uzyskania opinii nie dotyczy jednak likwidacji gospodarstwa pomocniczego działającego przy jednostce budżetowej, której kierownikiem jest wójt, burmistrz lub prezydent miasta.

Ministerstwo Finansów twierdziło swego czasu, że pracownicy likwidowanych gospodarstw pomocniczych jednostek budżetowych staną się pracownikami właściwej jednostki budżetowej z dniem zakończenia likwidacji, o ile ich stosunek pracy nie uległ wygaśnięciu odpowiednio z dniem zakończenia likwidacji albo 31 grudnia 2010 r., albo wcześniejszemu rozwiązaniu za wypowiedzeniem. Wydaje się jednak, że z uwagi na zakres działalności gospodarstw pomocniczych zadania wykonywane przez gospodarstwa w wielu przypadkach mogą zostać zakupione przez jednostki na rynku prywatnym. Wydaje się również, że likwidacja samorządowych gospodarstw pomocniczych może oznaczać zwolnienia dla pracowników, pod warunkiem że zadania będą kupowane przez jednostkę macierzystą zgodnie z przepisami o zamówieniach publicznych.

Zgodnie z art. 100 ustawy wprowadzającej ustawę o finansach publicznych, stosunki pracy z pracownikami likwidowanych m.in. gospodarstw pomocniczych samorządowych jednostek budżetowych wygasają z dniem zakończenia likwidacji, najpóźniej 31 grudnia 2010 r., jeżeli na 30 dni przed terminem zakończenia likwidacji albo nie później niż 30 listopada 2010 r. nie zostaną im zaproponowane przez likwidatora albo kierownika jednostki budżetowej nowe warunki pracy lub płacy na dalszy okres albo w razie ich nieprzyjęcia w terminie 15 dni od dnia złożenia propozycji.

W praktyce zdarza się, że gospodarstwo pomocnicze wykonuje zadania, które nowa ustawa o finansach publicznych rezerwuje dla samorządowych zakładów budżetowych. Oznacza to, że istnieje możliwość przekształcenia gospodarstwa pomocniczego gminnej, powiatowej lub wojewódzkiej jednostki budżetowej w samorządowy zakład budżetowy.

Podobnie, jak w przypadku likwidowanych zakładów, gospodarstwa pomocnicze mogą zostać przekształcone w spółki prawa handlowego.

Szczególne zasady przewidziano dla zakładów aktywności zawodowej prowadzonych w formie gospodarstwa pomocniczego. Gmina lub powiat, które uzyskały status zakładu aktywności zawodowej dla wyodrębnionej jednostki organizacyjnej będącej gospodarstwem pomocniczym, przekazują prowadzenie zakładu aktywności zawodowej fundacji, stowarzyszeniu lub innej organizacji społecznej, której statutowym zadaniem jest rehabilitacja zawodowa i społeczna osób niepełnosprawnych. Przekazanie prowadzenia zakładu musi nastąpić w terminie do 30 czerwca 2011 r. Podmiot, któremu gmina lub powiat przekazały prowadzenie zakładu aktywności zawodowej, występuje do wojewody o wydanie decyzji o przyznaniu statusu zakładu aktywności zawodowej z dniem przejęcia zakładu aktywności zawodowej. W przypadku gdy nie dojdzie do przekazania prowadzenia zakładu aktywności zawodowej, a także gdy stowarzyszenie lub inna organizacja społeczna nie uzyska statusu zakładu aktywności zawodowej, wówczas w terminie do 31 grudnia 2011 r., kwota stanowiąca wartość mienia zakładu aktywności zawodowej sfinansowanego ze środków Państwowego Funduszu Rehabilitacji Osób Niepełnosprawnych w części, która nie została pokryta odpisami amortyzacyjnymi, oraz niewykorzystane środki Funduszu oraz zakładowego funduszu aktywności podlegają przekazaniu na rachunek tego Funduszu w terminie do 31 marca 2012 r.

W przypadku każdego rodzaju przekształceń gospodarstw pomocniczych lub zakładów budżetowych w sektorze samorządowym, pierwszym etapem jest likwidacja dotychczasowej formy jednostki. Dopiero kolejnym krokiem może być powołanie nowej jednostki, czyli jednostki budżetowej, samorządowego zakładu budżetowego lub spółki.

Samorządowe zakłady budżetowe mogą wykonywać zadania w zakresie:

● gospodarki mieszkaniowej i gospodarowania lokalami użytkowymi, dróg, ulic, mostów, placów oraz organizacji ruchu drogowego,

● wodociągów i zaopatrzenia w wodę, kanalizacji, usuwania i oczyszczania ścieków komunalnych, utrzymania czystości i porządku oraz urządzeń sanitarnych,

● wysypisk i unieszkodliwiania odpadów komunalnych,

● zaopatrzenia w energię elektryczną i cieplną oraz gaz,

● lokalnego transportu zbiorowego, targowisk i hal targowych,

● zieleni gminnej i zadrzewień,

● kultury fizycznej i sportu, w tym utrzymywania terenów rekreacyjnych i urządzeń sportowych,

● utrzymywania różnych gatunków egzotycznych i krajowych zwierząt, w tym w szczególności prowadzenia hodowli zwierząt zagrożonych wyginięciem, w celu ich ochrony poza miejscem naturalnego występowania,

● cmentarzy.

Łukasz Zalewski

lukasz.zalewski@infor.pl

Art. 29, 87-89, 100 ustawy z 27 sierpnia 2009 r. - Przepisy wprowadzające ustawę o finansach publicznych (Dz.U. nr 157, poz. 1241).

Rozdział 2 ustawy z 20 grudnia 1996 r. o gospodarce komunalnej (Dz.U. z 1997 r. nr 9, poz. 43 z późn. zm.).