Śmieciowa rewolucja przygniotła samorządowców

Gminom nie spieszy się z wdrażaniem w życie nowych zasad odbioru i wywozu śmieci od mieszkańców.

Tymczasem moment obowiązkowego zastosowania nowych przepisów zbliża się. Z harmonogramu wdrażania znowelizowanej ustawy z 13 września 1996 r. o utrzymaniu czystości i porządku w gminach (t.j. Dz.U. z 2012 r., poz. 391 z późn. zm.) wynika, że do końca tego roku samorządy muszą przystosować swoje wewnętrzne regulacje (np. regulaminy wywozu śmieci) do przepisów ustawy, natomiast od 1 lipca 2013 r. cały nowy system musi zacząć działać.

Przypomnijmy. Od tej pory, według nowych zasad, gminy przejmują odpowiedzialność za wywóz śmieci, także jeśli chodzi o finansowanie całego przedsięwzięcia. W tym celu od właścicieli nieruchomości pobierają opłatę. Jednocześnie w drodze przetargu wyłaniają firmę odpowiedzialną za odbieranie odpadów od mieszkańców. Nowe rozwiązania zastąpią dotychczasowy system, w którym każdy na własną rękę musiał zapewnić sobie przedsiębiorstwo odbierające od niego śmieci.

Jak widać zmiana jest rewolucyjna, dlatego samorządy dostały na przystosowanie się do niej aż 18 miesięcy. Mimo że ponad połowa z przyznanej puli czasu już minęła, wiele gmin wciąż nie podjęło żadnych działań związanych z wdrażaniem nowych regulacji.

Z ubiegłotygodniowego raportu Ministerstwa Środowiska o stanie wdrażania ustawy na poziomie samorządu gminnego płyną niepokojące dane.

Ślimacze tempo

Zaniedbania ujawniają się praktycznie w każdym aspekcie realizacji ustawy. Właściwie jedyną decyzją, którą wszyscy lokalni włodarze już zdążyli podjąć, jest kwestia, czy wdrażać system samodzielnie czy w ramach związków międzygminnych. Aż 71 proc. wybrało tę pierwszą formę. Nieco ponad jedna piąta stawia na drugie rozwiązanie. Tylko niespełna 3 proc. zdecydowało się na wykorzystanie instytucji porozumienia międzygminnego.

W jednej trzeciej gmin bowiem w ogóle nie podjęto żadnych konkretnych działań. Kolejne 40 proc. zatrzymało się na pracach wstępnych. Tylko 16 proc. dobrnęło jak na razie do etapu zaawansowanego. Najczęściej gminy zatrzymują się na ustalaniu warunków dla firm chcących uczestniczyć we wspominanych przetargach na realizację usług wywozu śmieci, nie mówiąc już o ogłoszeniu przetargu i jego rozstrzygnięciu. To zrobili naprawdę nieliczni.

W obliczu takich danych nie wydaje się dziwne, że tylko 60 proc. gmin postanowiła nowym systemem objąć również nieruchomości inne niż te, w których zamieszkują mieszkańcy. Nowe regulacje obowiązkowo dotyczą tylko tych ostatnich. Natomiast fakultatywnie samorządy mogą włączyć do nowego systemu także m.in. szpitale, działki rekreacyjne czy sklepy.

Wcale nie lepiej wygląda sytuacja z załatwieniem kwestii formalnych. Warto pamiętać, że te trzeba doprowadzić do końca do 31 grudnia 2012 r. Lwia część gmin nie tylko nie uregulowała stawek i trybu poboru opłat za wywóz śmierci, ale nawet nie pozmieniała regulaminów utrzymania czystości i porządku na ich terenie. Na razie kończy się więc na deklaracjach. 82 proc. samorządów chce naliczać opłaty za gospodarowanie odpadami na podstawie liczby mieszkańców w danym domu, tudzież mieszkaniu. Tylko 6  proc. będzie brało pod uwagę powierzchnię nieruchomości, a 4 proc. ilość zużytej wody. 2 proc. planuje uchwalić stawkę ryczałtową.

Gminy nie spieszą się również z tworzeniem punktów selektywnego zbierania odpadów komunalnych, gdzie zostawimy na przykład elektrośmieci. Ponad 80 proc. samorządów albo jeszcze nie podjęła w tym kierunku żadnych działań, albo utknęła na poziomie prac wstępnych.

Ponaglenia z góry

Być może niechęć w szybszym i bardziej zdecydowanym wdrażaniu nowych mechanizmów bierze się z problemów praktycznych, na jakie napotykają samorządowcy. Największe dotyczą trudności z określeniem ilości śmieci wytwarzanych na terenie gminy oraz kalkulacją kosztów funkcjonowania całego systemu i co za tym idzie rozłożenia ciężaru finansowego na mieszkańców.

Gminy już na wstępie obawiają się też o skuteczną egzekucję obowiązków (patrz tekst poniżej). Zniechęca ich również zamieszanie wokół przetargów na wybór firm odpowiedzialnych za wywóz śmieci. A to jest spore, bo samorządowcy spierają się chociażby o to, czy w ogóle muszą takowe organizować w sytuacji, gdy unijne prawo zezwala na zlecanie usług w zakresie gospodarki odpadami bez przetargu.

- Samorządowcy powinni oswoić się z koniecznością organizowania przetargów na wywóz śmieci na swym terenie; planu B nie będzie - zastrzega Piotr Woźniak, podsekretarz stanu w Ministerstwie Środowiska.

@RY1@i02/2012/216/i02.2012.216.08800030h.803.jpg@RY2@

Gminom nie śpieszy się z tworzeniem speczespołów odpadowych

Piotr Pieńkosz

piotr.pienkosz@infor.pl

OPINIA EKSPERTA

@RY1@i02/2012/216/i02.2012.216.08800030h.804.jpg@RY2@

Magda Sikorska, rzeczniczka prasowa Ministerstwa Środowiska

Od 1 lipca przyszłego roku w Polsce będzie obowiązywał nowy sposób gospodarowania odpadami komunalnymi, który funkcjonuje w zdecydowanej większości krajów europejskich. Zasadniczą rolę w kształtowaniu nowego systemu na swoim terenie będą odgrywały samorządy. Jest to bez wątpienia wielkie wyzwanie dla gmin i zdajemy sobie sprawę, że mają one jeszcze dużo do zrobienia, aby zgodnie z założeniami ustawy zorganizować nowy system gospodarki odpadami komunalnymi. Świadczą o tym wyniki ankiet dla gmin i urzędów marszałkowskich dotyczące planowanych działań związanych z wdrażaniem ustawy o utrzymaniu czystości i porządku w gminach. Wpłynęło do nas ponad 1700 wypełnionych ankiet, na których podstawie można stwierdzić, że stan przygotowań samorządów nie jest wystarczający. Do całkowitego wdrożenia nowych zasad gospodarki odpadami pozostało 8 miesięcy, tak więc teraz gminy powinny zintensyfikować prace nad wprowadzeniem poszczególnych elementów nowego systemu tak, aby zaczął działać w ustawowym terminie. Ważne jest przede wszystkim opracowanie i przyjęcie niezbędnych uchwał w sprawie regulaminu utrzymania czystości i porządku na swoim terenie, metody ustalenia opłaty i stawki za gospodarowanie odpadami, terminu, częstotliwości i trybu uiszczania opłat, wzoru deklaracji o wysokości opłat oraz terminu i miejsca jej składania, a także szczegółowego sposobu i zakresu świadczenia usług odbierania odpadów komunalnych. Gmina ma też obowiązek wybrać w drodze przetargu firmę, która będzie zajmowała się odbiorem lub odbiorem i zagospodarowaniem odpadów komunalnych od właścicieli nieruchomości.

Ze swojej strony Ministerstwo Środowiska będzie w dalszym ciągu wspierało samorządy, m.in. przekazując niezbędne informacje poprzez stronę internetową www.mos.gov.pl/komunalne, podczas spotkań z władzami samorządowymi i lokalnymi mediami, a także odpowiadając na pytania za pośrednictwem grupy ekspertów - doradców dla gmin. Jesteśmy przekonani, że wspólne działanie na rzecz czystej Polski pozwoli nam osiągnąć cele europejskie i uporządkować rynek gospodarki odpadami komunalnymi.