Odpady: RIO nadzoruje, a legalność uchwał bada wojewoda

Do 13 marca br. do Regionalnej Izby Obrachunkowej we Wrocławiu wpłynęło blisko 500 uchwał "śmieciowych" dotyczących: wyboru metody ustalania opłaty za gospodarowanie odpadami komunalnymi, ustalenia jej wysokości, stawki za pojemnik o określonej wielkości, wzoru deklaracji dla mieszkańców.

Kto sprawdza

Od 1 lipca 2013 r. zaczną obowiązywać nowe zasady dotyczące odbioru odpadów od mieszkańców. Odpowiedzialność za ich zagospodarowanie spocznie na gminach. Zgodnie bowiem z art. 3 ustawy z 13 września 1996 r. o utrzymaniu czystości i porządku w gminach (Dz.U. z 1996 r. nr 132, poz. 622) obowiązki te należą do zadań własnych gminy.

Opłata za wywóz śmieci ma charakter publiczny, nosi wszelkie znamiona podatku - jest powszechna i obowiązująca. Z art. 11 ust. 1 pkt 5 ustawy z 7 października 1992 r. o regionalnych izbach obrachunkowych (t.j. Dz.U. z 2012 r., poz. 1130) jednoznacznie wynika, że właściwość rzeczowa izb obejmuje uchwały i zarządzenia podejmowane przez organy jednostek samorządu terytorialnego w sprawach podatków i opłat lokalnych, do których mają zastosowanie przepisy ustawy z 29 sierpnia 1997 r. Ordynacja podatkowa (t.j. Dz.U. z 2012 r., poz. 749 z późn. zm.).

Ponadto Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie w wyroku z 28 grudnia 2012 r. (sygn. akt I SA/Lu 932/12) stwierdził, że "(...) organami nadzoru w zakresie uchwał podejmowanych przez rady gmin w sprawach opłat za gospodarowanie odpadami komunalnymi przewidzianych w ustawie o utrzymaniu czystości i porządku w gminach są regionalne izby obrachunkowe".

Powrót uchwał w sprawie gospodarowania odpadami do RIO nie oznacza całkowitego wykluczenia roli wojewodów w tym zakresie. Kwestie legalności przedmiotowych uchwał, czyli badania zgodności z prawem, nadal pozostają w gestii wojewody.

Od głowy czy z metra

Analizując uchwały podległe RIO Wrocław, można wysnuć kilka wniosków. Z proponowanych w ustawie kryteriów, jakimi rada może się kierować przy naliczaniu opłat miesięcznych za odbiór odpadów, zdecydowana większość odniosła się do liczby mieszkańców zamieszkujących daną nieruchomość, czyli wybrała wersję "od głowy". W treści uchwał rad wyczytać możemy zazwyczaj: "Miesięczna opłata za gospodarowanie odpadami od właścicieli nieruchomości stanowić będzie iloczyn stawki i liczby mieszkańców zamieszkującą daną nieruchomość". W celu weryfikacji osób zamieszkałych niejednokrotnie zobowiązuje się właścicieli nieruchomości do dostarczenia oświadczenia:

wo faktycznym zamieszkaniu lub niezamieszkaniu danej osoby w oznaczonej nieruchomości,

wo osobach uczących się w systemie stacjonarnym pozostałych poza miejscem stałego zamieszkania (lub do przedstawienia zaświadczenia ze szkoły/uczelni/internatu).

W wykazie dokumentów potwierdzających dane zawarte w deklaracji o wysokości opłaty za gospodarowanie odpadami komunalnymi pojawiają się również: oświadczenie potwierdzające odbywanie służby wojskowej, oświadczenie właściciela nieruchomości w sprawie zgłoszenia wyjazdu za granicę na okres dłuższy niż trzy miesiące.

Wybór metody naliczania opłat od osoby rodzi pewne niedogodności. Mianowicie konieczność każdorazowej zmiany deklaracji w razie zmniejszenia bądź zwiększenia liczebności osób zamieszkujących daną nieruchomość. Co w przypadku mieszkań pod wynajem? Np. we Wrocławiu, mieście akademickim, w którym zamieszkuje bez meldunku znaczna liczba studentów. Czy możemy w tym przypadku liczyć na uczciwość właścicieli mieszkań? Podając faktyczną liczbę osób zamieszkałych w swojej nieruchomości, będą automatycznie generować większe koszty.

Inne metody naliczania opłat za gospodarowanie odpadami to:

wiloczyn stawki opłaty oraz ilości zużytej wody z danej nieruchomości,

wiloczyn stawki opłaty oraz powierzchni lokalu mieszkalnego (sugeruje, że zarówno pojedyncza osoba, jak i rodzina wieloosobowa, płaciłyby za wywóz śmieci w tej samej wysokości).

We Wrocławiu w uchwale rady czytamy: "Opłatę za gospodarowanie odpadami komunalnymi dla nieruchomości, w których zamieszkują mieszkańcy, ustala się na podstawie powierzchni lokalu mieszkalnego. Jeżeli na jednego mieszkańca danej nieruchomości przypada więcej niż 27 mkw. powierzchni lokalu mieszkalnego, opłatę za gospodarowanie odpadami ustala się na podstawie liczby osób zamieszkujących daną nieruchomość".

Kiedy i jak często

Odnośnie do terminów i częstotliwości wnoszenia opłat rady gmin tworzą na ogół następujące zapisy: właściciele nieruchomości położonych na terenie danej gminy zobowiązani są wnosić opłatę za gospodarowanie odpadami komunalnymi do 15. dnia każdego miesiąca (czasem do 10 dnia miesiąca) następującego po miesiącu, którego obowiązek ponoszenia opłaty dotyczy.

Zgodnie z art. 2a ustawy z 5 stycznia 2013 r. o zmianie ustawy o utrzymaniu czystości i porządku w gminach (Dz.U. z 2013 r., poz. 228) rada gminy może zróżnicować stawki opłat w zależności od powierzchni lokalu mieszkalnego, liczby mieszkańców zamieszkujących nieruchomość, odbierania odpadów z terenów wiejskich lub miejskich, a także od rodzaju zabudowy.

Działając zgodnie z literą prawa, każda gmina ma inne, zbliżone mniej lub bardziej stawki opłat. W uchwałach czytamy najczęściej taki zapis: "Ustala się stawkę opłaty za gospodarowanie odpadami komunalnymi w wysokości..." - tu wyszczególniona jest określona kwota. Średnio ceny na podstawie danych z gmin podległych nadzorowi RIO Wrocław kształtują się od 14 do 21 zł od osoby zamieszkującej daną nieruchomość. We Wrocławiu jest to 28,50 zł. Niższe stawki są ustalane, jeżeli odpady są zbierane i odbierane w sposób selektywny. Wynoszą one wówczas przeciętnie od 7 do 13 zł za miesiąc (we Wrocławiu jest to 19 zł). Najniższa kwota wymieniona w uchwałach to 5,74 zł w gminie Jemielno (powiat górowski).

Różne kwoty

Ciekawym zjawiskiem jest znaczne zróżnicowanie stawek w gminach ościennych, które będą składować odpady w tej samej regionalnej instalacji przetwarzania odpadów komunalnych (RIPOK) w Rudnej Wielkiej. Np. w jednej z gmin powiatu wołowskiego za nieselektywny odbiór odpadów mieszkańcy będą wnosić opłatę 25 zł, podczas gdy w gminie ościennej - 8 zł.

Prawidłowe ustalenie stawek za zbiórkę odpadów będzie możliwe dopiero po przeprowadzeniu przetargów, do czego zobligowane są organy wykonawcze gmin.

Zwyczajowo w uchwałach przyjęto, że opłatę za zbiórkę odpadów uiszcza się gotówką w kasie urzędu, przelewem na rachunek bankowy danego urzędu lub za pośrednictwem ustanowionego inkasenta.

A o co proszą gminy przy wypełnianiu deklaracji o wysokości opłaty za gospodarowanie odpadami komunalnymi? Mieszkańcy podają tam szczegółowe informacje, takie jak:

wpodmiot zobowiązany do złożenia deklaracji (właściciel lub współwłaściciel nieruchomości, użytkownik wieczysty, zarządca nieruchomości, najemca, dzierżawca, inny),

wdane osobowe,

wadres zamieszkania, adres nieruchomości,

wdane na temat sposobu zbierania i magazynowania odpadów - czy będą zbierane w sposób selektywny zgodnie z regulaminem utrzymania czystości i porządku na terenie gminy, czy też nie,

wliczba osób zamieszkujących nieruchomość,

wrodzaj zabudowy mieszkaniowej (jednorodzinna, wieloosobowa),

wczęstotliwość opróżniania pojemników na odpady.

Gabriela Dulęba

Regionalna Izba Obrachunkowa we Wrocławiu