LED dla gminy to oszczędność, ale tylko wysokiej jakości, zgodny z normami

Ponieważ tak duży odsetek produktów oświetleniowych nie spełnia norm, Związek Pol-lighting – przy wsparciu organów nadzoru, takich jak UOKiK/UKE – zorganizował program monitorowania jakości produktów oświetleniowych „Dobra zmiana w oświetleniu LED 2019”. To element walki z nieuczciwą konkurencją oraz produktami niespełniającymi wymagań norm i rozporządzeń UE. Jednocześnie związek angażuje się w podnoszenie poziomu wiedzy na temat jakości oświetlenia wśród konsumentów, władz samorządowych oraz innych organizacji państwowych, podwykonawców, architektów i instalatorów (wszystkich uczestników procesu budowlanego).

Program monitorowania prowadzony jest już czwarty rok. W tym okresie zostało przebadanych łącznie ok. 200 opraw oświetleniowych i 150 lamp LED zwanych potocznie żarówkami ledowymi. Na podstawie wyników badań zarówno z 2017, jak i 2018 roku obserwujemy, jak rynek się zmienia i czy nastąpiła poprawa w spełnianiu przez oprawy LED i źródła światła parametrów obligatoryjnych wpisanych przez normy i rozporządzenia UE do polskiego porządku prawnego. Wyniki badań są nadal niepokojące. Według aktualnych danych wśród opraw ok. 30 proc. pobranych z rynku produktów nie spełnia poziomów harmonicznych prądu – parametru określonego w normie EMC (kompatybilność elektromagnetyczna). Przekroczenia kształtują się na poziomie od 109 do 1395 proc. (rekordzista), co świadczy o tym, że wprowadzający nadal wykorzystują tanie zasilacze do produkcji oprawy. Co do wyników badań lamp LED, badaliśmy głównie strumień świetlny, klasę efektywności energetycznej, deklarowaną moc równoważną i wskaźnik oddawania barw CRI. Wynik – 48 proc. lamp nie spełnia wymagań, przy czym są produkty, w których wprowadzający o 20–30 proc. zaniża parametr strumienia świetlnego. Niestety, tę sytuację rynkową nadal kształtuje zasada „trzech C” – cena czyni cuda.

Wyniki dla lamp LED (32 przebadanych spośród 102 zakupionych i wytypowanych do badania) są następujące.

W odniesieniu do wartości strumienia świetlnego: 14 źródeł światła nie spełniło wymagań rozporządzenia 43,75 proc. badanej próby – wartość strumienia to parametr określający ilość dostarczanego światła.

W odniesieniu do efektywności energetycznej EEI: pięć źródeł światła nie spełniło wymagań rozporządzenia 15,62 proc. badanej próby – błędnie oznakowana klasa energetyczna, np. wprowadzający deklarował A++, a w rzeczywistości była A.

W odniesieniu do prawidłowości oznaczenia deklarowanej mocy przez producenta/importera: 11 źródeł światła nie spełniło wymagań rozporządzenia 34,75 proc. badanej próby.

Na podstawie wyników badań zleconych przez Pol-lighting niezależnym laboratoriom można stwierdzić, że program – prowadzony przy współpracy z organami nadzoru (Urząd Ochrony Konkurencji i Konsumentów, Urząd Komunikacji Elektronicznej), izbami celnymi – jest bardzo potrzebny, ponieważ pomaga eliminować produkty oświetleniowe niespełniające wymagań. W tym zakresie współpracujemy również z hurtowniami oraz sklepami wielkopowierzchniowymi.

W niektórych przypadkach współpraca przynosi efekty w postaci wycofywania lamp po przesłaniu wyników badań. Tak się stało z kilkoma produktami, dla których przekroczenia norm były na tyle wysokie, że zagrażało to potencjalnym odbiorcom.

Jedna jaskółka wiosny nie czyni?

Chciałbym zwrócić uwagę, że spośród kilku przedsiębiorstw, których produkty badaliśmy w 2017 roku, jedno poprawiło parametr poziomów harmonicznych prądu zgodnie z normą EMC – kompatybilność elektromagnetyczna. To dowód na to, że prowadzony program ma sens, jest skuteczny. Niestety, jednocześnie zauważamy inną tendencję: wprowadzający poprawiają jeden parametr obligatoryjny kosztem kilku parametrów fakultatywnych. Oznacza to, że w takich sytuacjach organ nadzoru nie może reagować. Pamiętajmy jednak, że w UE przygotowywane jest ustawodawstwo, które ograniczy taki proceder, bowiem będzie więcej parametrów obligatoryjnych oraz zostanie wprowadzona sankcja w postaci utraty zarobku dla wprowadzającego produkty niespełniające wymagań. Wprowadzający sprzęt oświetleniowy muszą zdawać sobie sprawę z tego, że urządzenie elektryczne i elektroniczne musi być wykonane z należytą starannością i jakością określoną poprzez przepisy norm i rozporządzeń oraz ustawodawstwa krajowego. Łamiąc te regulacje, przyczyniamy się do wypełniania znamion czynów nieuczciwej konkurencji.

Współpraca z organami nadzoru to skuteczny sposób eliminacji produktów niespełniających wymagań. Organy te – takie jak UOKiK i UKE – są powołane m.in. do badania produktów wprowadzanych na rynek UE, w tym polski, pod kątem zgodności z przepisami prawnymi i normami. Następnie, jeżeli nie są zgodne, sprawa jest wyjaśniana w postępowaniach administracyjnych, których stronami są prezes organu i podmiot wprowadzający produkt niespełniający wymagań, a na niespełniających wymagań nakładana jest kara w drodze decyzji administracyjnej.

Zauważamy, że niektórzy wykorzystują sytuację prawną, a mianowicie celowo wprowadzają w błąd konsumentów i kontrahentów, w tym hurtownie, oferując produkt, o którym wiedzą, że nie spełnia on wymagań – aż do momentu wydania ostatecznej decyzji administracyjnej przez prezesa organu nadzoru o zakazie wprowadzania do obrotu tego produktu. Ten proces trwa kilka miesięcy, a wprowadzający nadal sprzedaje dany produkt. Niestety, taki proceder się powtarza. Liczymy na poprawę tej sytuacji po najbliższej zmianie ustawodawstwa dotyczącego organów nadzoru. Ponadto zostanie utworzona ogólnoeuropejska baza produktów niespełniających wymagań, do której każdy będzie miał dostęp.

W Polsce współpraca z organami nadzoru układa się wzorowo. Organy organizują plany kontroli produktów oświetleniowych – w tym i w 2018 roku inspekcja handlowa kontrolowała kilkaset źródeł światła i opraw oświetleniowych. UKE otrzymuje od Związku wyniki badań i też prowadzi postępowania wyjaśniające, za co bardzo dziękujemy. Nie ukrywamy, że wstrzymanie sprzedaży produktów przez urząd nadzoru już w trakcie trwania postępowania wyjaśniającego byłoby skuteczniejszym sposobem walki z procederem.

Współpraca z hurtowniami i sklepami wielkopowierzchniowymi

W 2019 roku Związek zorganizował spotkanie czterech izb/związków: Krajowej Izby Gospodarczej Elektroniki i Telekomunikacji (KIGET), Polskiej Izby Gospodarczej Elektrotechniki (PIGE), Stowarzyszenia Hurtowni Elektrycznych (SHE) i Pol-lighting (Związek Producentów Sprzętu Oświetleniowego), w celu wyznaczenia mapy drogowej dla hurtowni. Istotnym etapem eliminacji produktów niespełniających wymagań jest przekonanie hurtowni o niewprowadzaniu produktów niespełniających wymagań od momentu zgłoszenia wyników badań przez Związek. Hurtownie obawiają się odpowiedzialności odszkodowawczej z tego tytułu na rzecz wprowadzających. Uważamy jednak, że wpisanie do umów z kontrahentami paragrafu mówiącego o tym, że hurtownia nie ponosi odpowiedzialności odszkodowawczej, jeżeli na podstawie badań stwierdzi się, że wprowadzony produkt nie spełnia wymagań norm, to zapis taki skutecznie wyeliminuje nieuczciwych kontrahentów i ograniczy do minimum odpowiedzialność odszkodowawczą. Pracujemy nad tym i mamy nadzieję, że dalsza współpraca będzie się układała na zasadzie wzajemnego zrozumienia. Jeśli chodzi o sklepy wielkopowierzchniowe, część z nich szybko reaguje na przekazywane przez Związek informacje dotyczące wyników badań produktów. Mamy jednak nadzieję, że skuteczne kontrole organów nadzoru też przekonają wszystkie sklepy wielkopowierzchniowe do sprzedaży tylko produktów oświetleniowych spełniających wymagania.

Parametry przy wyborze instalacji oświetleniowej

Przy wyborze oświetlenia należy w szczególności kierować się:

• merytorycznym projektem instalacji oświetlenia;

• jakością użytych opraw oświetleniowych spełniających wymagania norm i rozporządzeń;

• prawidłowym wykonaniem projektu i złożeniem go;

• TCO – Total Cost of Ownership – całkowitym kosztem użytkowania produktu.

Na całkowity koszt użytkowania produktu składają się koszty użytkowania, serwisowania, napraw przez cały okres życia produktu. W niektórych przypadkach, porównując koszty tylko do ceny początkowej z całkowitym kosztem użytkowania, mamy zupełnie inny obraz ceny początkowej. Musimy koniecznie zwracać na to uwagę i porównać TCO poszczególnych instalacji.

Niestety wiele gmin ma problem – nie wie, gdzie szukać takich informacji i jakie parametry sprawdzić. W takim momencie należy polegać na wiedzy i fachowości pracowników firm oświetleniowych. Niestety przez ostatnie kilkanaście lat w Polsce powstało około 2 tys. takich przedsiębiorstw (importerów oświetlenia). Zwracajmy zatem uwagę, czy dana firma jest uznanym producentem sprzętu świadczącym swoje usługi i oferującym produkty przez kilkanaście, kilkadziesiąt lat. Zwróćmy się o dostarczenie wyników badań z niezależnych laboratoriów, np. BBJ czy PCBC. Jeżeli nadal nie jesteśmy pewni, szukajmy pomocy, kontaktując się z izbami gospodarczymi, związkami oświetleniowymi, w tym Pol-lightingiem, w celu weryfikacji badań danego produktu oświetleniowego. W swoim gronie, w Komitecie Rozwoju mamy specjalistów, którzy mogą odpowiedzieć na trudne pytania.

Pamiętajmy, że zły wybór produktów oświetleniowych niespełniających wymagań norm i rozporządzeń może być szkodliwy dla naszego zdrowia i rzutować na żywotność sieci elektroenergetycznych. Przy przekroczeniach powyżej 1000 proc. norm harmonicznych (norma EMC) może dochodzić do zapłonu i pożarów. Ponadto specjaliści oświetleniowi ostrzegają potencjalnych odbiorców, w tym głównie gminy, miasta i powiaty, że po wymianie instalacji oświetleniowej na LED można zapłacić więcej za pobór energii! Świadczy to o złej jakości instalacji. Technologia LED jest niezwykle energooszczędna, ale tylko wtedy kiedy używane są produkty wysokiej jakości zgodne z normami i obowiązującymi przepisami prawnymi.

Realne oszczędności przy wymianie instalacji

Na podstawie wyników z kilku polskich gmin możemy stwierdzić, że przy wymianie oświetlenia z konwencjonalnego na LED w systemie wraz z czujnikami ruchu oszczędności sięgają nawet 80 proc. Poniesione koszty instalacji zwracają się bardzo szybko, dlatego należy zastanowić się nad wyborem instalacji uznanego producenta, a nie kierować się jedynie ceną. To, jaką instalację oświetleniową wybierze gmina, miasto, będzie rzutowało na zdrowie i życie ludzkie.

12 marca 2019 r. zorganizowaliśmy konferencję „Dobra zmiana w oświetleniu LED”, na którą zostali zaproszeni zarówno przedstawiciele organów zarządzających sejmików wojewódzkich, powiatów i gmin, jak i prezydenci, burmistrzowie, wójtowie miast i gmin wiejskich. Ponadto obecni byli przedstawiciele przedsiębiorstw wprowadzających, osoby odpowiedzialne za jakość w sklepach wielkopowierzchniowych, a także specjaliści z branży oświetleniowej. Podczas wspomnianej konferencji prezes wyodrębnionej spółki zajmującej się instalacją oświetleniową stwierdził, że zarówno powstanie tej spółki, jak i jej funkcjonowanie po wielu latach okazało się idealnym przykładem na wzorcowe prowadzenie wymiany oświetlenia w gminie, mieście. Ponadto znacznie poprawiło się bezpieczeństwo na drogach i wiele miejsc zapomnianych nabrało nowego blasku (place making). Gmina musi również zwracać uwagę na to, że prawidłowo oświetlona ulica czy obiekt użyteczności publicznej przyciąga potencjalnych inwestorów i klientów.

Materiały z konferencji będzie można obejrzeć na stronie internetowej Pol-lighting: www.pollighting.pl i tam odpowiemy na pytania, na jakie parametry zwracać uwagę przy wymianie oświetlenia, podyskutujemy, jakie są realne możliwości obniżenia cen za prąd po wymianie oświetlenia na LED, oraz przedstawimy wyniki badań zarówno opraw LED, jak i lamp LED.

partner