Organizacja pracy rad, komisji i klubów radnych w samorządach

Organami gminy są rada gminy oraz wójt (burmistrz, prezydent miasta). Działalność organów gminy jest jawna. Ograniczenia jawności mogą wynikać wyłącznie z ustaw. Jawność działania organów gminy obejmuje w szczególności prawo obywateli do uzyskiwania informacji, wstępu na sesje rady gminy i posiedzenia jej komisji, a także dostępu do dokumentów wynikających z wykonywania zadań publicznych, w tym protokołów posiedzeń organów gminy i komisji rady gminy. Z kolei zasady dostępu do dokumentów i korzystania z nich określa statut gminy. Organem stanowiącym i kontrolnym w gminie jest rada gminy, która obraduje na sesjach zwoływanych przez przewodniczącego w miarę potrzeby, nie rzadziej jednak niż raz na kwartał. Do zawiadomienia o zwołaniu sesji dołącza się porządek obrad wraz z projektami uchwał. Rada gminy może wprowadzić zmiany w porządku bezwzględną większością głosów ustawowego składu rady. Przepisy przewidują również możliwość zwoływania sesji nadzwyczajnych. Następuje to na wniosek wójta lub co najmniej 1/4 ustawowego składu rady gminy. Przewodniczący obowiązany jest zwołać sesję na dzień przypadający w ciągu siedem dni od dnia złożenia wniosku. Do zmiany porządku obrad sesji nadzwyczajnej stosuje się taki sam tryb jak przy zwyczajnych sesjach rad. Dodatkowo wymagana jest zgoda wnioskodawcy. Warto również pamiętać, że na wniosek wójta przewodniczący rady gminy musi wprowadzić do porządku obrad najbliższej sesji rady gminy projekt uchwały, jeżeli wpłynął on do rady gminy co najmniej siedem dni przed dniem rozpoczęcia sesji rady.

Rada gminy ze swojego grona może powoływać stałe i doraźne komisje do określonych zadań, ustalając przedmiot działania oraz skład osobowy. Komisje podlegają radzie gminy, przedkładają jej plan pracy oraz sprawozdania z działalności. W posiedzeniach komisji mogą uczestniczyć radni niebędący jej członkami. Mogą oni zabierać głos w dyskusji i składać wnioski bez prawa udziału w głosowaniu. Przepisy ustawy o samorządzie gminnym upoważniają samorządy lokalne do określenia szczegółowych rozwiązań dotyczących procesowania rady i gminnych komisji. Zgodnie z art. 22 ust. 1 ustawy o samorządzie gminnym organizację wewnętrzną oraz tryb pracy organów gminy określa statut gminy. Statut gminy podlega ogłoszeniu w wojewódzkim dzienniku urzędowym. W tym miejscu warto zaznaczyć, że obsługę administracyjną i techniczno-organizacyjną rady i jej organów zapewnia odpowiednia komórka organizacyjna urzędu gminy (miasta).

Rada gminy wybiera ze swego grona przewodniczącego i jednego do trzech wiceprzewodniczących bezwzględną większością głosów w obecności co najmniej połowy ustawowego składu rady, w głosowaniu tajnym. Zadaniem przewodniczącego jest wyłącznie organizowanie pracy rady oraz prowadzenie obrad rady. Przewodniczący może wyznaczyć do wykonywania swoich zadań wiceprzewodniczącego. W przypadku nieobecności przewodniczącego i niewyznaczenia wiceprzewodniczącego zadania przewodniczącego wykonuje najstarszy wiekiem radny. Przepisy gminnych statutów powinny precyzować przepisy dotyczące przewodniczących rady.

Przykładowo w Zabrzu postanowiono, że wyboru przewodniczącego dokonuje się na pierwszej sesji rady. Wybory zastępcy (zastępców) przewodniczącego mogą być dokonane w terminie późniejszym, jednak nie później niż na trzeciej sesji rady. Zgodnie z przepisami odwołanie przewodniczącego i wiceprzewodniczących następuje na wniosek co najmniej 1/4 ustawowego składu rady gminy w głosowaniu tajnym. W przypadku rezygnacji przewodniczącego lub wiceprzewodniczącego rada podejmuje uchwałę w sprawie przyjęcia tej rezygnacji nie później niż w ciągu jednego miesiąca od dnia złożenia rezygnacji. Niepodjęcie uchwały w ciągu jednego miesiąca od dnia złożenia rezygnacji przez przewodniczącego lub wiceprzewodniczącego jest równoznaczne z przyjęciem rezygnacji przez radę gminy z upływem ostatniego dnia miesiąca, w którym powinna być podjęta uchwała. Większość statutów przyznaje prawo zgłaszania kandydatów na przewodniczącego i jego zastępców każdemu radnemu.

Przewodniczący rady miejskiej organizuje pracę rady, a w szczególności:

przygotowuje i zwołuje sesje, ustala porządek obrad, prowadzi obrady oraz sprawuje policję sesyjną;

przygotowuje projekt planu pracy rady;

sprawuje bieżącą kontrolę nad działalnością komisji, koordynuje ich działania oraz organizuje współpracę i wymianę doświadczeń pomiędzy komisjami;

podpisuje uchwały rady miejskiej i bieżącą korespondencję;

czuwa nad zapewnieniem członkom rady warunków niezbędnych do wykonywania mandatu;

współdziała z władzami miasta,

wykonuje inne zadania określone w ustawach lub w statucie.

W wyroku z 17 stycznia 2001 r. Naczelny Sąd Administracyjny w Warszawie podkreślił usługowy charakter funkcji przewodniczącego w stosunku do rady gminy. Przewodniczący rady gminy nie ma więc żadnej kompetencji w zakresie dotyczącym organizacji pracy komisji - nie może zakazać przewodniczącemu komisji zwołania posiedzenia komisji, zarówno objętego, jak i nieobjętego planem pracy komisji.

Naczelny Sąd Administracyjny podkreślił, że art. 19 ust. 2 ustawy o samorządzie gminnym jednoznacznie kształtuje usługowy charakter funkcji przewodniczącego w stosunku do rady gminy, przez co nie jest dopuszczalna zmiana, nie mówiąc już o odwróceniu tej relacji w statucie gminy (sygn. akt II SA 1525, opubl. LEX nr 54148). Do zadań przewodniczącego rady gminy należy przede wszystkim zwoływanie sesji (w tym sesji nadzwyczajnych), ustalanie porządku obrad, zawiadamianie radnych i mieszkańców o terminie, miejscu i porządku obrad sesji rady, zapraszanie na sesję gości. Powinien on także czuwać nad tym, aby projekty uchwał zostały przedłożone odpowiednim komisjom rady, i to w takim terminie, by komisje mogły odnieść się do ich treści, wydając stosowne opinie. Przewodniczący otwiera i zamyka obrady organu stanowiącego, stwierdza ich prawomocność, udziela głosu radnym i innym osobom uczestniczącym w sesji, przeprowadza głosowania, przyjmuje interpelacje, zapytania i wnioski formalne radnych, wreszcie podpisuje podjęte uchwały, ręcząc w ten sposób, że odzwierciedlają one wolę rady. Przewodniczący odpowiada również za korespondencję prowadzoną przez radę, przy czym jej prowadzenie wymaga współpracy z biurem rady, do zadań którego należy obsługa administracyjno-organizacyjna prac tego organu. To przewodniczący podpisuje całą korespondencję, w tym pisma, którymi rada informuje skarżących o sposobie rozpatrzenia ich skarg. Do jego obowiązków należy również przyjmowanie oświadczeń majątkowych i informacji składanych przez radnych na podstawie przepisów art. 24h i art. 24j ustawy o samorządzie gminnym. On też, działając na podstawie odpowiedniej uchwały rady gminy, wykonuje czynności z zakresu prawa pracy wobec wójta. Do przewodniczącego należy także kwalifikacja podróży radnych jako podróży służbowych - to on wydaje polecenia wyjazdu służbowego, ustalając termin i miejsce wykonywania określonego zadania oraz miejscowość rozpoczęcia i zakończenia podróży służbowej. Pełnienie funkcji przewodniczącego nie przekreśla faktu, że dana osoba jest przede wszystkim radnym, do którego mają zastosowanie przepisy radnych dotyczące, w tym art. 23 ust. 1 i art. 24 ustawy o samorządzie gminnym. Zgodnie z tymi przepisami radny obowiązany jest kierować się dobrem wspólnoty samorządowej gminy, utrzymywać stałą więź z mieszkańcami oraz ich organizacjami, a zwłaszcza przyjmować zgłaszane przez mieszkańców gminy postulaty i przedstawiać je organom gminy do rozpatrzenia. Obowiązany jest także brać udział w pracach rady gminy i jej komisji oraz innych instytucji samorządowych, do których został wybrany lub desygnowany.

Dodatkowo, zgodnie z przepisem art. 37a ustawy o samorządzie gminnym, przewodniczący organu wykonawczego jednostki pomocniczej może uczestniczyć w pracach rady gminy na zasadach określonych w statucie danej gminy - oczywiście bez prawa do udziału w głosowaniu, które przysługuje wyłącznie radnym. Oznacza to, że każdy sołtys powinien zostać poinformowany przez przewodniczącego rady gminy o każdej sesji rady. Poinformowanie ma odbywać się na tych samych zasadach jak informowanie radnych. Oznacza to, że sołtys powinien otrzymać, w terminie określonym w statucie, zawiadomienie o planowanej sesji wraz z projektami uchwał oraz porządkiem obrad.

Ustawa o samorządzie gminny nie mówi nic na temat sposobu, w jaki przewodniczący ma zrealizować swój obowiązek, pozostawiając uregulowanie tych kwestii statutom poszczególnych gmin. Ważne jest natomiast, aby informacje o zwołanej sesji dotarły do osób uprawnionych do udziału w niej. Najwłaściwsze byłoby więc zachowanie formy pisemnej tego zawiadomienia. W odniesieniu do wiceprzewodniczących rady należy podkreślić, że wykonują oni zadania wyznaczone przez przewodniczącego rady.

Zgodnie z przepisami ustawy o samorządzie gminnym rada powołuje komisję rewizyjną oraz - w zależności od potrzeb - inne komisje stałe i komisje doraźne w drodze uchwał, w których określa nazwę komisji, skład osobowy i przedmiot jej działania.

Komisjami stałymi są komisje zajmujące się kompleksowo problematyką określonych segmentów życia wspólnoty miejskiej i funkcjonowania miasta oraz kontrolą wewnętrzną, zaś komisjami doraźnymi są komisje powołane dla rozpatrzenia lub zaopiniowania konkretnych (indywidualnych) spraw.

O charakterze komisji rozstrzyga rada miejska. Rada może również powierzyć funkcję i zadania komisji doraźnej jednej z komisji stałych. Pracami komisji kieruje przewodniczący komisji wybrany przez radę, co do zasady, zwykłą większością głosów w głosowaniu jawnym, a w czasie jego nieobecności - wybrany przez komisję wiceprzewodniczący. W przypadku braku tych osób gminne statuty przewidują, że komisją kieruje radny - obecny członek komisji najstarszy wiekiem.

Komisja rewizyjna kontroluje w imieniu rady działalność prezydenta miasta oraz miejskich jednostek pomocniczych i organizacyjnych, wydaje opinie w sprawach określonych ustawami lub przekazanych do zaopiniowania przez organy miasta, a także wykonuje inne zadania wynikające z przepisów prawa lub zlecone jej przez radę gminy. Komisje rady, inne niż komisja rewizyjna, sprawują funkcje kontrolne w swoim zakresie działania lub zlecone przez radę. Zadania komisji doraźnej oraz sposób i warunki ich realizacji określa uchwała rady o jej powołaniu.

Rada może ustalić maksymalną liczbę komisji stałych, w których radny może być członkiem, a także ustalić składy liczbowe poszczególnych komisji, jak również wprowadzić inne ograniczenia odnoszące się do składu komisji.

Komisje stałe działają na podstawie ramowych planów pracy zatwierdzonych przez radę gminny (miasta). Rada może jednak dokonać zmian w zatwierdzonym planie w każdym czasie. Podstawową formą pracy komisji stałej są posiedzenia tematyczne, które odbywają się nie rzadziej niż raz na określony czas, np. raz w miesiącu. Statuty gmin przewidują różne częstotliwości zwoływania posiedzeń komisji. Komisje mogą również obradować na posiedzeniach wspólnych.

Radny musi kierować się dobrem wspólnoty samorządowej gminy. Radny utrzymuje stałą więź z mieszkańcami oraz ich organizacjami, a w szczególności przyjmuje zgłaszane przez mieszkańców gminy postulaty i przedstawia je organom gminy do rozpatrzenia, nie jest jednak związany instrukcjami wyborców. Oznacza to, że radny ma prawo i obowiązek brania aktywnego udziału w pracach rady gminny i komisji, których jest członkiem, jak również w pracach innych organów i instytucji, do których został wybrany lub desygnowany.

W niektórych statutach radni wprowadzają zapis, zgodnie z którym w przypadkach określonych w regulaminie rady albo na jej specjalne żądanie radny powinien złożyć radzie sprawozdanie ze swojej działalności w tych organach lub instytucjach.

Radny reprezentuje mieszkańców w szczególności poprzez wznoszenie interpelacji i zapytań oraz podejmowanie działań interwencyjnych na ich rzecz.

Radni mają również prawo do diet i zwrotu kosztów podróży służbowych. Zasady, na jakich radnym przysługują te świadczenia, określają uchwały samorządów.

Radni mogą łączyć się w kluby tworzone na podstawie określonych kryteriów, takich jak np. polityczne, programowe, zawodowe, branżowe, społeczne lub środowiskowe. Klub może być utworzony i istnieć, jeżeli skupia co najmniej trzech radnych. Radny może należeć co najwyżej do jednego klubu.

Kluby radnych działają zgodnie z uchwalonymi przez siebie regulaminami. Przynależność do klubu jest dobrowolna. Najczęściej statuty przewidują, że fakt utworzenia klubu należy zgłosić przewodniczącemu rady w ciągu siedmiu dni od powstania klubu. Kluby mogą przedstawiać swoje stanowisko we wszystkich sprawach będących przedmiotem obrad, jak również zgłaszać projekty uchwał, wnioski, dezyderaty, postulaty itp.

Rada miejska podejmuje rozstrzygnięcia na sesjach. Sesja rady może mieć charakter zwyczajny, nadzwyczajny lub uroczysty. Statuty gmin przewidują, że w sesjach mogą uczestniczyć z głosem doradczym:

wójt (burmistrz, prezydent miasta) i jego zastępcy;

sekretarz;

skarbnik;

przewodniczący organów wykonawczych jednostek pomocniczych miasta;

inne zaproszone osoby.

W statutach znajdziemy również postanowienia na temat ważnej kwestii, jaką jest inicjatywa uchwałodawcza, która przysługuje bez wątpienia prezydentowi i radnym. Lokalne statuty dają możliwości zgłoszenia projektu uchwał również i innym osobom. Przede wszystkim przewodniczącemu, komisjom rady, klubom radnych, określonej grupie radnych i mieszkańców. W przypadku gdy mieszkańcy występują z inicjatywą uchwałodawczą, to np. statut miasta Zabrze stanowi, że wybierają oni spośród siebie osobę uprawnioną do reprezentowania ich wobec organów miasta, w szczególności do przedstawienia projektu uchwały.

Zgodnie z postanowieniami statutów porządek obrad powinien być wyczerpany w ciągu jednego dnia, a jeżeli spełnienie tego wymogu nie jest możliwe, przewodniczący rady planuje odpowiednią liczbę posiedzeń danej sesji, bądź jeżeli niemożność zakończenia sesji ujawni się w trakcie posiedzenia, odracza dalszą część sesji na inny termin, chyba że rada wyrazi zgodę na kontynuowanie obrad w danym dniu. Nad sprawnym przebiegiem obrad i przestrzeganiem porządku na sali obrad czuwa przewodniczący rady. Oznacza to, że może on podejmować wszelkie prawem przewidziane środki służące przywróceniu porządku na sali obrad lub w pomieszczeniach sąsiednich.

O zwołaniu sesji przewodniczący rady powiadamia pisemnie każdego z radnych oraz prezydenta miasta na co najmniej siedem dni przed terminem sesji. Do zawiadomienia dołącza się porządek obrad oraz materiały związane z przedmiotem obrad, w tym projekty uchwał.

Z kolei o zwołaniu sesji nadzwyczajnej zawiadamia się niezwłocznie po wyznaczeniu przez przewodniczącego terminu sesji. Natomiast zawiadomienie o terminie, miejscu i przedmiocie sesji podaje się do wiadomości mieszkańców miasta w sposób zwyczajowo przyjęty. Najczęściej informację o terminie, miejscu i przedmiocie sesji umieszcza się również na głównej stronie internetowej urzędu.

Sesję otwiera i prowadzi przewodniczący rady lub wyznaczony przez niego wiceprzewodniczący. Po otwarciu sesji przewodniczący stwierdza na podstawie listy obecności prawomocność obrad. Jest to warunek konieczny do ważnego i skutecznego procesowania. W przypadku braku quorum przewodniczący - zależnie od własnej oceny sytuacji - może: zarządzić przerwę w obradach do czasu zwiększenia się liczby radnych; odroczyć sesję, wyznaczając inny termin obrad, lub zamknąć sesję.

Sesja przebiega według przedłożonego przez przewodniczącego porządku obrad. Stałymi punktami porządku obrad sesji są zazwyczaj:

przyjęcie protokołu z poprzedniej sesji;

rozpatrzenie projektów uchwał;

sprawozdanie z prac prezydenta miasta;

interpelacje, zapytania, wolne głosy i wnioski;

sprawy organizacyjne.

O zmianę lub uzupełnienie porządku obrad może wnosić każdy radny, wójt, (burmistrz prezydent miasta). Zgodnie ze statutami zmiany w porządku obrad rada wprowadza najczęściej bezwzględną większością głosów ustawowego składu rady. Warto pamiętać, że zmiana porządku obrad sesji nadzwyczajnej wymaga dodatkowo zgody podmiotu, na którego żądanie sesja została zwołana. Następnie radni przechodzą do realizacji określonego porządku obrad. Po wyczerpaniu listy mówców przewodniczący obrad zamyka dyskusję. W razie potrzeby zarządza przerwę w celu umożliwienia właściwej komisji lub prezydentowi miasta ustosunkowania się do zgłoszonych w czasie debaty wniosków, a jeśli zaistnieje taka konieczność - przygotowania poprawek w rozpatrywanym dokumencie.

Każdą z uchwał przewidzianych w porządku obrad rozpatruje się i głosuje osobno. Natomiast przed przystąpieniem do dyskusji dobrym zwyczajem jest informowanie przez przewodniczący o zajętych przez komisje stanowiskach.

Po zamknięciu dyskusji nad projektem uchwały przewodniczący obrad rozpoczyna procedurę głosowania. Po wyczerpaniu porządku obrad przewodniczący kończy obrady. Podstawą wydania uchwały jest przepis prawny, który upoważnia dany organ do uregulowania określonego zakresu spraw, wyznacza zadania lub kompetencje organu. Upoważnienia do stanowienia przepisów miejscowych mogą mieć charakter obligatoryjny lub fakultatywny. O tym, czy dane upoważnienie ma charakter obligatoryjny (zobowiązujący dany podmiot do wydania aktu prawa miejscowego), czy fakultatywny (zapewnia swobodę korzystania z upoważnienia), przesądza sposób, w jaki dane upoważnienie zostało sformułowane. Użyty zwrot, np. rada gminy wyda, określi, ustali, świadczy o obligatoryjnym charakterze upoważnienia. W przypadku upoważnień fakultatywnych używane jest sformułowanie - może określić.

Akty prawa miejscowego są stanowione najczęściej na terenie całej jednostki podziału terytorialnego. Zdarza się również, że są one stanowione dla części obszaru jednostki np. w zakresie stanowienia miejscowego planu zagospodarowania przestrzennego. Przepisy lokalne nie mogą jednak regulować zagadnień należących do innych jednostek organizacyjnych. Zakaz ten dotyczy zarówno jednostek tego samego szczebla administracyjnego, jak i innych.

W niektórych przypadkach przepisy upoważniające jednostki samorządu terytorialnego do stanowienia przepisów miejscowych po spełnieniu dodatkowych wymagań, jak np. uzyskanie opinii bądź wydania aktu w uzgodnieniu, za porozumieniem czy też za zgodą innego, wskazanego w przepisie podmiotu.

Warto również pamiętać, że akty prawa miejscowego nie mogą zawierać subdelegacji do ich wydawania przez inne podmioty. Zwrócił na to uwagę Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z 23 października 1992 r. (SA/Wr 1057/92, ONSA 1992, nr 3-4, poz. 94), stwierdzając, że rada gminy nie może przenosić swego uprawnienia do stanowienia przepisów gminnych (obecnie aktów prawa miejscowego) na zarząd gminy (obecnie wójta, burmistrza, prezydenta miasta).

Zasady ogłaszania aktów normatywnych określa ustawa z 20 lipca 2000 r. o ogłaszaniu aktów normatywnych i niektórych innych aktów prawnych. Ogłoszenie aktu normatywnego (prawa miejscowego) jest obowiązkowe. Akty ogłasza się niezwłocznie.

Akty normatywne, zawierające przepisy powszechnie obowiązujące, ogłaszane w dziennikach urzędowych, wchodzą w życie po upływie 14 dni od dnia ogłoszenia, chyba że dany akt normatywny określi termin dłuższy. Ogłoszenie aktów prawa miejscowego jest warunkiem ich obowiązywania.

W uzasadnionych przypadkach akty prawa miejscowego mogą wchodzić w życie w terminie krótszym niż 14 dni, a jeżeli ważny interes państwa wymaga natychmiastowego wejścia w życie aktu i zasady demokratycznego państwa prawnego nie stoją temu na przeszkodzie, dniem wejścia w życie może być dzień ogłoszenia aktu w dzienniku urzędowym.

Natomiast przepisy porządkowe wchodzą w życie po upływie trzech dni od dnia ich ogłoszenia. W uzasadnionych przypadkach przepisy te mogą wchodzić w życie w terminie krótszym niż trzy dni, a jeżeli zwłoka w wejściu w życie przepisów porządkowych mogłaby spowodować nieodwracalne szkody lub poważne zagrożenie życia, zdrowia lub mienia, można zarządzić wejście w życie takich przepisów, również z dniem ich ogłoszenia.

Podstawą do ogłoszenia aktów normatywnych i innych aktów prawnych jest ich oryginał podpisany przez upoważniony do wydania tego aktu organ. Na oryginale obok podpisu organu umieszcza się pieczęć urzędową. Oryginał aktu wraz z trzema kopiami jest przedstawiany wojewodzie z wnioskiem o ogłoszenie w dzienniku urzędowym.

Przepisy porządkowe natomiast w pierwszej kolejności ogłasza się w drodze obwieszczeń, a także w sposób zwyczajowo przyjęty na danym terenie lub w środkach masowego przekazu. Za dzień ogłoszenia przepisów porządkowych uważa się dzień wskazany w obwieszczeniu. Ogłoszenie przepisów porządkowych w powyższy sposób nie zwalnia z obowiązku ich ogłoszenia w dzienniku urzędowym.

Każdy urząd gminy prowadzi zbiór przepisów gminnych dostępny do powszechnego wglądu w jego siedzibie.

Komisje realizują zadania wskazane w odpowiednich przepisach, w szczególności w ustawie o samorządzie gminnym oraz statucie. Najczęściej pracują one zgodnie z przyjętym półrocznym planem pracy. Komisje obradują na posiedzeniach zwoływanych w siedzibie urzędu - władz gminy.

Posiedzenie komisji zwołuje jej przewodniczący zgodnie z planem pracy. Przewodniczący komisji zawiadamia o posiedzeniu jej członków, a także - stosownie do przedmiotu obrad - zaprasza np. wójta (burmistrza, prezydenta miasta) oraz inne osoby do wzięcia udziału w obradach. Zawiadamiając o posiedzeniu komisji, przewodniczący informuje członków komisji o miejscu i czasie posiedzenia oraz podaje proponowany porządek posiedzenia lub określa cel - przedmiot posiedzenia. Posiedzenia komisji prowadzi jej przewodniczący, a w przypadku jego nieobecności obowiązki te wykonuje zastępca przewodniczącego komisji. W razie nieobecności tych osób, posiedzenie komisji prowadzi radny - obecny na posiedzeniu najstarszy wiekiem członek komisji. Posiedzenia komisji są protokołowane. Komisja zajmuje stanowisko w określonej sprawie w drodze głosowania jawnego zwykłą większością głosów w obecności co najmniej połowy ustalonego przez radę gminy składu komisji. Wniosek pod głosowanie w określonej sprawie stawia przewodniczący posiedzenia lub każdy z jej członków. Komisje mogą również obradować na posiedzeniach wspólnych. Posiedzenia wspólne komisji zwołuje najczęściej przewodniczący rady z własnej inicjatywy lub na wniosek przewodniczącego stałej komisji rady. Posiedzeniem wspólnym może kierować np. wiceprzewodniczący rady lub jeden z przewodniczących komisji wskazany przez przewodniczącego rady.

Wśród komisji powoływanych przez rady szczególną pozycję, ze względu na zakres powierzanych jej zadań, zajmuje komisja budżetowa - komisja właściwa do spraw budżetu.

Ustawa z 26 listopada 1998 r. o finansach publicznych określa, że pozytywna opinia tej komisji wymagana jest przy dokonywaniu przez wójta (burmistrza lub prezydenta miasta) zmiany przeznaczenia rezerwy celowej (art. 128 ust. 2a) oraz przy przenoszeniu przez wójta (burmistrza lub prezydenta miasta) zablokowanych kwot wydatków do rezerwy celowej (art. 131 ust. 3). W pozostałym zakresie ustalenie przedmiotu działania komisji budżetowej należy do kompetencji danej rady gminy. To rada ustala jej prawa i obowiązki, określa jej zadania, katalog spraw należących do jej właściwości, wskazuje, w przypadku jakich uchwał wymagana jest opinia komisji. W większości gmin rady powierzają komisji budżetowej opiniowanie projektów uchwał w sprawie budżetu i jego zmian oraz wszystkich innych uchwał rodzących skutki finansowe. W takim przypadku projekt danej uchwały powinien stać się przedmiotem obrad sesji rady gminy dopiero po uprzednim zaopiniowaniu go przez komisję budżetową.

Do szczególnych kompetencji komisji rewizyjnej należy opiniowanie wykonania budżetu gminy. Komisja występuje również z wnioskiem do rady gminy w sprawie udzielenia lub nieudzielenia absolutorium wójtowi. Wniosek w sprawie absolutorium podlega zaopiniowaniu przez regionalną izbę obrachunkową. Komisja rewizyjna wykonuje również inne zadania zlecone przez radę w zakresie kontroli. Zasady i tryb działania komisji rewizyjnej określa statut gminy. Kontrola sprawowana przez komisję rewizyjną może być realizowana przez radnych, którzy są do tego merytorycznie nieprzygotowani. Na uwagę zasługuje również fakt, że ze zgromadzonych akt kontroli można wyciągnąć niekoniecznie prawidłowe wnioski i zalecenia pokontrolne. Komisja rewizyjna może kontrolować działalność gminnych jednostek organizacyjnych tylko z upoważnienia rady gminy, zawartego w rocznym planie kontroli uchwalonym przez radę, ponieważ kompetencja ta jest wyraźnie przypisana radzie gminy w art. 18a ust. 1 ustawy o samorządzie gminnym. Bez dodatkowego upoważnienia - zgodnie z art. 18a ust. 3 ustawy o samorządzie gminnym - komisja rewizyjna opiniuje tylko wykonanie budżetu gminy i występuje z wnioskiem do rady gminy w sprawie udzielenia lub nieudzielenia absolutorium wójtowi. Jeżeli chodzi o kontrolę gospodarki finansowej w danej gminnej jednostce organizacyjnej, praktyka pokazuje, że komisja rewizyjna będzie najlepiej działać przez powołanie z własnego grona, np. trzyosobowego zespołu kontrolnego, na czele którego powinien stać przewodniczący zespołu. Zespół kontrolny powinien przeprowadzić kontrolę pod względem legalności, celowości, gospodarności i rzetelności.

Kolejna komisja funkcjonująca w większości samorządów to Komisja Bezpieczeństwa i Porządku Publicznego odpowiedzialna przede wszystkim, jak wskazuje jej nazwa, za porządek publiczny i bezpieczeństwo obywateli. Dodatkowo w zakres jej działania wchodzić będą sprawy związane z ochroną przeciwpożarową i przeciwpowodziową. Komisja ta opiniuje projekty przepisów porządkowych niezbędnych dla zapewnienia ochrony życia lub zdrowia obywateli oraz dla zapewnienia porządku, spokoju i bezpieczeństwa publicznego.

Coraz więcej samorządów decyduje się również na powołanie komisji odpowiedzialnych za kulturę i promocję miasta. Komisja ta zajmuje się sprawami związanymi z kulturą, w tym bibliotekami i innymi placówkami upowszechniania kultury. Dodatkowo na niej radni debatują nad właściwą promocją miasta. Komisja opiniuje również projekty uchwał w sprawach herbu gminy, nazw ulic i placów publicznych oraz wznoszenia pomników.

Większe samorządy wśród stałych komisji mają komisje odpowiedzialne za sprawy samorządowe oraz związane z integracją europejską. Odpowiadają one za opiniowanie projektów uchwał dotyczących zakresu działania jednostek pomocniczych oraz zasad przekazywania im składników mienia do korzystania, oraz zasad przekazywania środków budżetowych na realizację zadań przez te jednostki. Radni tych komisji opiniują również projekty aktów prawa miejscowego dotyczące wewnętrznego ustroju gminy oraz jednostek pomocniczych. Podczas obrad radni poruszają również sprawy dotyczące problematyki integracji europejskiej, współpracy ze społecznościami lokalnymi i regionalnymi innych państw. Dodatkowo analizują skargi i wnioski mieszkańców,

Po ogłoszeniu, że Polska wspólnie z Ukrainą zorganizuje mistrzostwa świata w piłce nożnej, miasta, w których zorganizowane zostaną mistrzostwa, powołały specjalne biura odpowiedzialne za koordynację spraw związanych z bezpośrednimi przygotowaniami do Euro. Gorsi nie chcieli być również radni. Przykładowo w Warszawie radni powołali doraźną komisję ds. Organizacji Euro 2012. Zakres jej działania obejmuje przede wszystkim sprawy związane z zaakceptowaniem harmonogramu prac inwestycyjnych niezbędnych do realizacji Euro 2012, monitorowanie przebiegu i terminowości prac inwestycyjnych, stworzenie warunków do optymalnego wykorzystania Euro 2012 dla celów promocji stolicy. Dzięki komisji radni chcą stworzyć strategię zwiększenia dynamiki wzrostu ruchu turystycznego w stolicy w związku z Euro 2012 oraz wymieniać doświadczenia z miastami współorganizującymi Euro 2012.