Czy spółka jawna może brać udział w postępowaniu karnym w charakterze pokrzywdzonego

@RY1@i02/2011/240/i02.2011.240.21500060b.802.jpg@RY2@

Krzysztof Berger adwokat, senior associate w Kancelarii KSP Legal & Tax Advice

Obok osób fizycznych i prawnych (m.in. spółki z o.o., spółki akcyjnej, spółdzielni) w polskim ustawodawstwie występuje także trzecia grupa podmiotów: jednostki organizacyjne niebędące osobami prawnymi, którym ustawa przyznaje zdolność prawną i do których stosuje się przepisy o osobach prawnych. Do grupy tych podmiotów należą m.in. spółki osobowe, w tym spółka jawna. Na podstawie przepisów kodeksu spółek handlowych spółce jawnej, podobnie jak i pozostałym spółkom osobowym przyznana została zdolność prawna oraz zdolność sądowa. W ten sposób spółka jawna może nabywać prawa, w tym własność nieruchomości, inne prawa rzeczowe, może zaciągać zobowiązania, pozywać i być pozywana. W konsekwencji nie ma wątpliwości, że spółka jawna może występować jako strona w postępowaniu cywilnym oraz administracyjnym. Wątpliwości takie występowały do niedawna wyłącznie na płaszczyźnie karnoprocesowej.

Zgodnie z art. 49 par. 1 kodeksu postępowania karnego pokrzywdzonym w postępowaniu karnym jest osoba fizyczna lub prawna, której dobro prawne zostało bezpośrednio naruszone lub zagrożone przez przestępstwo. Przepis ten przewiduje, że w charakterze pokrzywdzonego występować mogą jedynie osoby fizyczne oraz osoby prawne. Przemilczana została natomiast kwestia udziału w takim charakterze przez jednostki organizacyjne niebędące osobami prawnymi. Trzymając się ściśle litery prawa, udział spółki jawnej w charakterze pokrzywdzonego w procesie karnym byłby niedopuszczalny. Takie wyłączenie miałoby określone konsekwencje na gruncie karnym i cywilnym.

W sprawach o przestępstwa ścigane z oskarżenia publicznego spółka jawna nie byłaby uprawniona m.in. do działania w charakterze oskarżyciela posiłkowego. Z kolei w sprawach o przestępstwa ścigane z oskarżenia prywatnego, spółka jawna nie mogłaby wnosić do sądu prywatnego aktu oskarżenia. Ponadto, pokrzywdzony w procesie karnym może aż do rozpoczęcia przewodu sądowego na rozprawie głównej wytoczyć przeciwko oskarżonemu powództwo cywilne w celu dochodzenia w postępowaniu karnym roszczeń majątkowych wynikających z popełnionego przestępstwa. Spółka jawna byłaby zatem takiego prawa pozbawiona. Wątpliwe byłoby również uzyskanie statusu pokrzywdzonego przez poszczególnych wspólników spółki jawnej, z punktu widzenia kodeksu cywilnego szkoda wyrządzona została bowiem spółce, a nie jej wspólnikom. Sytuacja taka prowadziłaby do swoistego rodzaju dyskryminacji spółek osobowych względem osób prawnych bez jakiegokolwiek logicznego uzasadnienia.

Opisaną wyżej kwestią zajął się Sąd Najwyższy, który w postanowieniu z 21 lipca 2011 r. (I KZP 7/11) w sposób jednoznaczny i oczekiwany przez praktykę uznał, że spółka jawna może występować w postępowaniu karnym w charakterze pokrzywdzonego, gdyż stosuje się wobec niej odpowiednie przepisy o osobach prawnych. Sąd Najwyższy stanął na stanowisku, że interpretacja art. 49 par.1 k.p.k. nie powinna być dokonywana w oderwaniu od innych przepisów prawa, w szczególności przepisów kodeksu cywilnego. Za przyjęciem takiego stanowiska przemawiał także fakt, iż spółka jawna może występować jako strona w innych postępowaniach (cywilne, administracyjne). Pozbawienie jej takiego prawa w postępowaniu karnym nie byłoby zatem uzasadnione.

W efekcie przywołanego postanowienia nie ma obecnie przeszkód prawnych, by status pokrzywdzonego w postępowaniu karnym uzyskały również pozostałe spółki osobowe.

ES

Ustawa z 6 czerwca 1997 r. - Kodeks postępowania karnego (Dz.U. nr 89, poz. 555 z późn. zm.).

Ustawa z 15 września 2000 r. - Kodeks spółek handlowych (Dz.U. nr 94, poz. 1037 z późn. zm.).