Jak dostać bezpłatnego adwokata

Czy mogę ubiegać się o bezpłatnego adwokata

@RY1@i02/2012/190/i02.2012.190.18300150e.815.jpg@RY2@

Oskarżony, który nie wynajął adwokata, może żądać, aby mu wyznaczono obrońcę z urzędu, jeżeli w sposób należyty wykaże, że nie jest w stanie ponieść kosztów obrony bez uszczerbku dla niezbędnego utrzymania siebie i rodziny. Prawo do korzystania z obrony z urzędu nie jest traktowane jako obligatoryjne uprawnienie oskarżonego, przynależne mu automatycznie, gdy np. zostanie on pozbawiony wolności czy też zostaną mu przedstawione zarzuty, ale przysługuje tylko tym oskarżonym lub skazanym, którzy rzeczywiście wykażą, że nie są w stanie ponieść kosztów obrony.

Na ocenę sytuacji majątkowej skazanego nie powinny w żadnej mierze rzutować takie okoliczności jak nadużywanie przez niego alkoholu, nieskomplikowany charakter sprawy czy też sytuacja ekonomiczna Skarbu Państwa. W przypadku gdy wniosek o ustanowienie obrońcy z urzędu zostanie uwzględniony, wówczas sąd zwraca się o wyznaczenie adwokata do właściwej okręgowej rady adwokackiej. Jeżeli adwokat ustanowiony w ten sposób ma podjąć czynności poza siedzibą sądu orzekającego, właściwa okręgowa rada adwokacka może wyznaczyć w razie potrzeby obrońcę z innej miejscowości. Oskarżony, któremu wyznaczono obrońcę z urzędu, uzasadniając tę decyzję niemożnością poniesienia kosztów obrony, może zakładać, że nie poniesie kosztów obrony z urzędu, o ile nie dojdzie do zmiany jego sytuacji majątkowej. Obrońca może zostać ustanowiony dla całego postępowania, określonej jego części lub jedynie do dokonania określonej czynności procesowej.

Podstawa prawna

Art. 78 ustawy z 6 czerwca 1997 r. - Kodeks postępowania karnego (Dz.U. z 1997 r. nr 88, poz. 553 z późn. zm.).

Wyrok Sądu Najwyższego z 7 lutego 2007 r., sygn. akt V KK 136/2006.

Czy muszę mieć dokumenty o dochodach

@RY1@i02/2012/190/i02.2012.190.18300150e.816.jpg@RY2@

Strona postępowania karnego ubiegająca się o uzyskanie pomocy prawnej opłacanej ze Skarbu Państwa jest zobligowana do udokumentowania sytuacji materialnej, z której wywodzi swoje uprawnienia. Wniosek o wyznaczenie obrońcy z urzędu należy kierować do prezesa sądu właściwego do rozpoznania sprawy. Na etapie postępowania przygotowawczego można złożyć go do prezesa sądu za pośrednictwem prokuratury. Ocena, czy oskarżony znajduje się w takiej sytuacji, należy do prezesa sądu lub sądu właściwego do rozpoznania sprawy. W związku z tym nie można oskarżonemu odmówić udzielenia obrony z urzędu, gdy w ocenie prezesa sądu jego sytuacja finansowa i majątkowa wskazuje, że nie będzie on w stanie ponieść kosztów obrony. Bez znaczenia jest w tym przypadku stopień skomplikowania sprawy albo zagrożenie karą za zarzucany oskarżonemu czyn. Do wniosku należy załączyć dokumenty uwiarygadniające złą sytuację materialną wnioskodawcy. Może to być zaświadczenie o zarobkach, zaświadczenie o stanie rodzinnym i majątkowym z ośrodka pomocy społecznej, formularz podatkowy itp.

Sam wniosek o wyznaczenie obrońcy z urzędu powinien zawierać imię i nazwisko oraz adres wnioskodawcy, oznaczenie prezesa sądu, do którego jest skierowany, oraz sprawy, której dotyczy (sygnatura akt, przeciwko komu toczy się postępowanie). We wniosku należy krótko sprecyzować swoje żądanie i wskazać, że wnioskodawca domaga się wyznaczenia obrońcy z urzędu. Najważniejsze we wniosku jest uzasadnienie, w którym należy wykazać, dlaczego wnioskodawca nie jest w stanie ponieść kosztów obrony bez uszczerbku dla niezbędnego utrzymania siebie i rodziny. Na końcu należy umieścić datę i złożyć własnoręczny podpis.

Podstawa prawna

Art. 78 ustawy z 6 czerwca 1997 r. - Kodeks postępowania karnego (Dz.U. z 1997 r. nr 88, poz. 553 z późn. zm.).

Postanowienie Sądu Najwyższego z 28 lipca 2005 r., sygn. akt II KZ 33/2005.

Czy niepełnoletni musi mieć darmowego obrońcę

@RY1@i02/2012/190/i02.2012.190.18300150e.817.jpg@RY2@

Kodeks postępowania karnego wymienia kilka sytuacji, w których posiadanie obrońcy z urzędu jest obligatoryjne i musi on zostać przyznany oskarżonemu bez względu na jego sytuację finansową. Zgodnie z jego zapisami oskarżony (podejrzany) musi mieć obrońcę, gdy jest nieletni (w rozumieniu prawa karnego to osoba, która nie ukończyła 17 lat), jest głuchy, niemy lub niewidomy. Jest to konieczne również wtedy, gdy zachodzi uzasadniona wątpliwość co do jego poczytalności. Może on jednak zostać niezwłocznie zbadany przez lekarzy psychiatrów. Jeżeli biegli stwierdzą, że jego poczytalność zarówno w chwili popełnienia zarzucanego mu przestępstwa, jak i w czasie postępowania nie budzi wątpliwości, udział obrońcy w dalszym postępowaniu nie jest obowiązkowy. Prezes sądu, a na rozprawie sąd może wówczas cofnąć wyznaczenie obrońcy.

Obrońca z urzędu przysługuje też, gdy sąd uzna to za niezbędne ze względu na okoliczności utrudniające obronę. W tym przypadku chodzi np. o takie upośledzenie, które nie jest niemotą, głuchotą lub ślepotą, a znacznie utrudnia obronę. W takim przypadku decyzja o przyznaniu obrońcy z urzędu należy do sądu.

Podstawa prawna

Art. 79 ustawy z 6 czerwca 1997 r. - Kodeks postępowania karnego (Dz.U. z 1997 r. nr 88, poz. 553 z późn. zm.)

Czy sąd słusznie odrzucił moją apelację

@RY1@i02/2012/190/i02.2012.190.18300150e.818.jpg@RY2@

Jedynie nieposiadanie przez oskarżonego w postępowaniu sądowym obrońcy w wypadku obrony obowiązkowej i jego nieuczestniczenie w czynnościach, w których udział jego był obowiązkowy, stanowi bezwzględną przyczynę odwoławczą powodującą uchylenie zaskarżonego orzeczenia. Ważne, aby adwokat uczestniczył we wszystkich czynnościach, w których udział obrońcy z urzędu jest obowiązkowy. Nie sposób powołania obrońcy jest istotny czy też podstawy prawne jego wyznaczenia z urzędu, ale samo działanie w postępowaniu sądowym jako obrońca oskarżonego i branie udziału w czynnościach, w których jego udział był obowiązkowy.

Podstawa prawna

Art. 439 par. 1 pkt 10 ustawy z 6 czerwca 1997 r. - Kodeks postępowania karnego (Dz.U. z 1997 r. nr 88, poz. 553 z późn. zm.).

Czy adwokat może odmówić sporządzenia apelacji

@RY1@i02/2012/190/i02.2012.190.18300150e.819.jpg@RY2@

Obrońca wyznaczony z urzędu jest nie tylko uprawniony, lecz także zobowiązany do podejmowania czynności procesowych na rzecz swojego klienta aż do uprawomocnienia się wyroku. Płynie stąd wniosek, że taki adwokat powinien sporządzić i podpisać apelację, jeśli wolę taką wyraził skazany. Oświadczenie adwokata o braku podstaw do jej złożenia nie jest dopuszczalne, bowiem taką możliwość przewidziano dopiero na etapie postępowania kasacyjnego albo postępowania w przedmiocie wznowienia postępowania, co wynika z treści art. 84 par. 3 k.p.k.

Obrońca wyznaczony z urzędu w postępowaniu kasacyjnym lub w postępowaniu o wznowienie postępowania powinien sporządzić i podpisać kasację lub wniosek o wznowienie postępowania albo poinformować na piśmie sąd, że nie stwierdził podstaw do wniesienia kasacji lub wniosku o wznowienie postępowania. Jeżeli kasacja lub wniosek zostaną wniesione, obrońca ten jest uprawniony do udziału w toczącym się postępowaniu.

Podstawa

Postanowienie Sądu Apelacyjnego w Katowicach, sygn. akt II AKz 350/08.

Czy wyrok sądu podlega uchyleniu

@RY1@i02/2012/190/i02.2012.190.18300150e.820.jpg@RY2@

Niezależnie od granic zaskarżenia i podniesionych zarzutów oraz wpływu uchybienia na treść orzeczenia sąd odwoławczy na posiedzeniu musi uchylić zaskarżone orzeczenie, jeżeli oskarżony w postępowaniu sądowym nie miał obrońcy w wypadkach, kiedy było to obowiązkowe. Taka sytuacja ma miejsce, gdy zachodzi uzasadniona wątpliwość co do poczytalności oskarżonego. Jest tak przede wszystkim wówczas, gdy leczył się on psychiatrycznie, odwykowo lub neurologicznie.

Poza sytuacjami, w których oskarżony musi mieć obrońcę w całym postępowaniu, przepisy przewidują przypadki, kiedy oskarżony musi korzystać z obrońcy w postępowaniu przed sądem. Ma to miejsce przede wszystkim, gdy postępowanie toczy się przed sądem okręgowym jako sądem pierwszej instancji, a oskarżonemu zarzucono zbrodnię lub jest pozbawiony wolności. Ustanowienia obrońcy z urzędu dokonuje prezes sądu właściwego do rozpoznania danej sprawy. Ma to szczególne znaczenie dlatego, że gdy posiadanie obrońcy jest konieczne, a oskarżony nie miał obrońcy z wyboru, a prezes sądu nie wyznaczył obrońcy z urzędu, wówczas orzeczenie wydane w tej sprawie podlega uchyleniu w razie jego zaskarżenia.

Podstawa prawna

Art. 80 i 439 par. 1 pkt 10 ustawy z 6 czerwca 1997 r. - Kodeks postępowania karnego (Dz.U. z 1997 r. nr 88, poz. 553 z późn. zm.).

Czy obrońca musi stawić się za mnie w sądzie

@RY1@i02/2012/190/i02.2012.190.18300150e.821.jpg@RY2@

Wyznaczenie obrońcy z urzędu nakłada na obrońcę obowiązek podejmowania czynności procesowych do prawomocnego zakończenia postępowania, z wyjątkiem tych, które muszą być wykonane osobiście przez oskarżonego. Do takich należy składanie wyjaśnień. Jeżeli czynności należy dokonać poza siedzibą lub miejscem zamieszkania obrońcy z urzędu, prezes sądu, przed którym ma być dokonana czynność, a w postępowaniu przygotowawczym prezes sądu rejonowego miejsca czynności, na uzasadniony wniosek dotychczasowego obrońcy może wyznaczyć dla dokonania tej czynności innego obrońcę spośród miejscowych adwokatów.

Podstawa prawna

Art. 84 ustawy z 6 czerwca 1997 r. - Kodeks postępowania karnego (Dz.U. nr 89, poz. 555 z późn. zm.).

Adam Makosz

adam.makosz@infor.pl