Nie jest bezkarny dłużnik, który przetrzymuje cudzą własność i chowa się przed egzekucją

Artykuł 300 par. 2 kodeksu karnego (dalej: k.k.) wskazuje, że ten, kto w celu udaremnienia wykonania orzeczenia sądu lub innego organu państwowego udaremnia lub uszczupla zaspokojenie swojego wierzyciela przez to, że usuwa, ukrywa, zbywa, darowuje, niszczy, rzeczywiście lub pozornie obciąża albo uszkadza składniki swojego majątku zajęte lub zagrożone zajęciem bądź usuwa znaki zajęcia, podlega karze pozbawienia wolności od trzech miesięcy do pięciu lat. Regulacja ta penalizuje więc zachowania dłużnika ukrywającego składniki majątku, które podlegałyby zajęciu w postępowaniu egzekucyjnym w wykonaniu sądowego orzeczenia, zarówno zasądzającego wskazaną kwotę pieniędzy, jak i nakazującego określone zachowanie, np. przekazanie powodowi konkretnej rzeczy. Co jednak można zrobić w sytuacji, w której orzeczenie ‒ którego wykonanie dłużnik udaremnia ‒ nakazuje mu zwrot bezprawnie przetrzymywanej rzeczy należącej do wierzyciela?

Sporne zatrzymanie rzeczy

Nierzadko w sytuacjach konfliktowych między przedsiębiorcami strona zobowiązana do wydania danej rzeczy jej właścicielowi zatrzymuje ją, powołując się na art. 461 par. 1 kodeksu cywilnego. Zgodnie z tym przepisem zobowiązany do wydania cudzej rzeczy może ją zatrzymać aż do chwili zaspokojenia lub zabezpieczenia przysługujących mu roszczeń o zwrot nakładów na rzecz oraz roszczeń o naprawienie szkody wyrządzonej przez tę rzecz. Wskutek takiego powołania się na prawo zatrzymania wierzyciel zazwyczaj zawiadamia prokuraturę o przestępstwie, a ta z kolei wydaje decyzję o odmowie wszczęcia postępowania, ponieważ uznaje, że sprawa ma charakter sporu cywilnego. Jednak w sytuacji, w której wierzyciel uzyskał już korzystne dla siebie orzeczenie sądu cywilnego, które nakazuje zwrot rzeczy, dłużnik nie może się dłużej bezpiecznie zasłaniać prawem zatrzymania. Co istotne, zarówno prawomocny wyrok, jak i opatrzone klauzulą wykonalności postanowienie o udzieleniu zabezpieczenia będą z jednej strony obligować dłużnika do wydania rzeczy, z drugiej zaś uprawniać wierzyciela do skierowania sprawy do komornika w celu przymusowego odebrania rzeczy.