Dopóki wina nie została stwierdzona

Co pewien czas opinia publiczna dowiaduje się o spektakularnym zatrzymaniu znanej osoby w związku z podejrzeniami o popełnienie różnych przestępstw, najczęściej o charakterze korupcyjnym. Ostatnio było to zatrzymanie, a następnie tymczasowe aresztowanie polityka Sławomira N. Jak poinformowała prokuratura, jego zatrzymanie było efektem międzynarodowego śledztwa prowadzonego przez wspólny zespół prokuratorów z Polski i Ukrainy, a także funkcjonariuszy CBA oraz ukraińskiej służby antykorupcyjnej NABU. Jak to zwykle bywa, obrońca podejrzanego twierdzi, że organy ścigania nie zgromadziły żadnych dowodów, a jego klient jest niewinny.

Jedną z fundamentalnych zasad procesu karnego – zakodowaną w treści art. 5 par. 1 k.p.k. – jest domniemanie niewinności. Wspomniany przepis stanowi, że „oskarżonego uważa się za niewinnego, dopóki wina jego nie zostanie udowodniona i stwierdzona prawomocnym wyrokiem”. Zasada domniemania niewinności sięga prawa rzymskiego, gdzie występowała jako domniemanie dobrej wiary (praesumptio boni viri). Obecnie jest mocno akcentowana przez akty prawa międzynarodowego – art. 14 ust. 2 Międzynarodowego Paktu Praw Obywatelskich i Politycznych oraz art. 6 ust. 2 Konwencji o ochronie praw człowieka i podstawowych wolności. W polskim porządku prawnym swój początek bierze w art. 42 ust. 3 Konstytucji RP, zgodnie z którym „każdego uważa się za niewinnego, dopóki jego wina nie zostanie stwierdzona prawomocnym wyrokiem sądu”. Oznacza to założenie niewinności oskarżonego w konkretnym procesie aż do chwili udowodnienia mu winy i stwierdzenia jej prawomocnym wyrokiem sądu. Jest to domniemanie wzruszalne, co nastąpi z chwilą uprawomocnienia się wyroku przesądzającego o winie oskarżonego.