Łagodniejsze kary dla okrutnych morderców

Trybunał Konstytucyjny usunął z kodeksu karnego par. 2 art. 148, czyli zabójstwo ze szczególnym okrucieństwem, zgwałceniem, rozbojem, z niskich pobudek lub przy użyciu broni palnej. A zatem dla wszystkich tych zabójstw sądy będą stosować tylko par. 1. Stanowi on, że kto zabija człowieka, podlega karze pozbawienia wolności na czas nie krótszy od lat 8, karze 25 lat pozbawienia wolności albo karze dożywotniego pozbawienia wolności.

Wspomniany przepis art. 148 k.k. obejmował też przypadki usiłowania zabójstwa i współsprawstwo przy tej zbrodni. Wobec tego od czasu wejścia w życie rozpatrywanych przez Trybunał regulacji, czyli przez ponad dwa lata, sędziowie mogli orzekać przy zabójstwie tylko dwie kary: 25 lat pozbawienia wolności i dożywocie. Przestępca, który stał na czatach, i zabójca przystawiający nóż do gardła ofiary byli skazywani na taką samą karę. Ustawodawcy chodziło o wyraźne podniesienie dolnej granicy sankcji, ale nie pozostawił sędziom dużego wyboru. Na przykład wobec młodocianych nie można było stosować nadzwyczajnego złagodzenia kary. Ustawodawca nie przewidział bowiem granic sankcji do kar wyjątkowych (25 lat pozbawienia wolności i dożywocie), gdyż nie mają one dolnej granicy. Sędziowie pozostawali w konflikcie z własnym sumieniem albo naciągali kwalifikację prawną i stosowali par. 1 art. 148 k.k.

Trybunał orzekł, że obowiązująca przez dwa lata poprawka zmieniająca art. 148 par. 2 kodeksu karnego, odnosząc się nie tylko do przypadków zabójstwa z motywów seksualnych, lecz do wszelkich kwalifikowanych przypadków zabójstwa, wykracza poza zakres założeń pierwotnego projektu zmian. Odnosił się on wyłącznie do przestępstw popełnionych z motywów seksualnych. Trybunał zauważył, że tak daleko idąca nowelizacja art. 148 par. 2 k.k. nie była niezbędna dla osiągnięcia celu, którym miało być zaostrzenie sankcji za pedofilię oraz inne poważne przestępstwa na tle seksualnym.

TK uznał, że ustawa zmieniająca art. 148 par. 2 k.k. została uchwalona z naruszeniem zasady proporcjonalności, gdyż taka ingerencja ustawodawcy nie była konieczna do osiągnięcia zamierzonego celu. Z formalnego punktu widzenia nie wystąpiło w tej sprawie uchybienie polegające na zmianie kodeksu dokonanej z pominięciem dyskusji w komisji nadzwyczajnej, jednak zarówno pierwsze czytanie, jak i obrady komisji nadzwyczajnej nad tym uregulowaniem były prowadzone w odmiennym kontekście. Przepis, który doprowadził do kwestionowanej nowelizacji art. 148 par. 2 k.k., stanowił początkowo fragment projektu innej ustawy nowelizującej kodeks karny, która toczyła się odrębną ścieżka legislacyjną. Wyrwanie z kontekstu fragmentu kompleksowego uregulowania zakładającego zmianę kodeksu karnego zmieniło przedmiot nowelizacji. Poprawki przyjęte w drugim czytaniu naruszały więc zasadę poprawnej legislacji.

Skutkiem niekonstytucyjności analizowanego przez Trybunał przepisu jest możliwość wznowienia kilkuset postępowań, które miały miejsce po uchwaleniu poprawki do kodeksu karnego w 2005 roku, a które stosowano od 2007 roku.

- Wznowienie kilkuset postępowań i rozchwianie wymiaru wymierzania kary za zabójstwo jest mniejszym złem niż skutki zaniechania, czyli pozostawienia bez zmian kontrowersyjnego przepisu - powiedział sędzia wnioskodawca Ryszard Kauba z Sądu Apelacyjnego w Krakowie. Jak dodał, w obecnym stanie prawnym niekiedy skazuje się sprawców na kary wyższe, niż na to zasługują.