Nie można dwa razy karać za niepłacenie składek

Wczoraj Trybunał Konstytucyjny uznał, że art. 218 par. 1 ustawy z 6 czerwca 1997 r. - Kodeks karny w zakresie, w jakim dopuszcza ukaranie tej samej osoby, która już wcześniej musiała zapłacić do ZUS dodatkową opłatę określoną w art. 24 ust. 1 ustawy z 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych, jest niezgodny z ustawą zasadniczą. TK odroczył utratę mocy tego przepisy o 18 miesięcy.

- Dzięki takiemu rozwiązaniu ustawodawca ma czas ma przygotowanie przepisów zgodnych z konstytucją - mówi Marek Kotlinowski, sędzia Trybunału Konstytucyjnego.

Jednocześnie TK uznał, że także art. 98 ust. 1 oraz art. 98 ust. 1 pkt 1 w zakresie, w jakim dopuszcza stosowanie wobec tej samej osoby zarówno odpowiedzialności za wykroczenie, jak i dodatkowej opłaty, także jest niezgodny z konstytucją. Uznane za niekonstytucyjne przepisy nie są także zgodne z Konwencją o ochronie praw człowieka i podstawowych wolności oraz Międzynarodowym Paktem Praw Obywatelskich i Politycznych.

Wyrok ten to efekt odpowiedzi na połączone pytania prawne dwóch wydziałów karnych Sądu Rejonowego w Łodzi. Pytania te są efektem rozpatrywania dwóch podobnych spraw osób fizycznych, które prowadząc firmy, nie płaciły składek na ubezpieczenie społeczne za zatrudnianych przez siebie pracowników. Jednak w pierwszym przypadku o ukaranie przedsiębiorcy wystąpił prokurator, a w drugim - ZUS.

Wcześniej w obu przypadkach ZUS skorzystał z prawa przyznanego mu na podstawie art. 24 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych i wymierzył dodatkową opłatę. Sądy pytające zwróciły uwagę, że celem tej opłaty, wynoszącej do 100 proc. nieopłacanych składek, jest zdyscyplinowanie przedsiębiorców do płacenia w terminie i należytej wysokości składek na ubezpieczenie społeczne.

Dodatkowa opłata nie jest jednak formą rekompensaty dla Funduszu Ubezpieczeń Społecznych utraconych dochodów, bowiem taką funkcję pełnią odsetki od niezapłaconych składek. Jednocześnie płatnik składek będący osobą fizyczną za niepłacenie składek dodatkowo może podlegać grzywnie, karze ograniczenia wolności albo pozbawienia wolności do dwóch lat. Sądy pytające zwróciły uwagę, że w przypadku niepłacenia składek inaczej są traktowani wielcy przedsiębiorcy, a inaczej płatnicy będący osobami fizycznymi.

W przypadku tych ostatnich sankcje administracyjno-karne i karne dotyczą tego samego czynu, jakim jest niezapłacenie składek w terminie.

Sądy, kierując pytanie do TK, zwróciły uwagę, że nie można dwa razy karać za ten sam czyn. Sędziowie TK zgodzili się, że podwójna odpowiedzialność za ten sam czyn nie jest zgodna z zasadą demokratycznego państwa.

- To bardzo ważny wyrok dla płatników składek będących osobami fizycznymi, które były w gorszej sytuacji niż pozostali przedsiębiorcy - mówiła wczoraj podczas rozprawy Teresa Liszcz, sędzia TK.

bozena.wiktorowska@infor.pl