Więźniowie powinni otrzymywać płacę minimalną

Ustalenie pensji więźnia na poziomie co najmniej połowy minimalnego miesięcznego wynagrodzenia jest niezgodne z konstytucją. Pracodawcy zatrudniający skazanych będą musieli więc podwyższyć ich wynagrodzenia nawet o 100 proc. Tak wynika z orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego z 23 lutego 2010 r. Wyrok będzie miał obowiązującą moc po upływie 12 miesięcy od ogłoszenia, czyli najprawdopodobniej w marcu 2011 r. Do tego czasu Sejm powinien zmienić niekonstytucyjny przepis art. 123 par. 2 kodeksu karnego wykonawczego (k.k.w.), a pracodawcy będą musieli podwyższyć pensje zatrudnionych więźniów do kwoty minimalnej płacy.

Pytanie prawne w sprawie wynagradzania osób skazanych skierował do Trybunału Sąd Rejonowy w Gliwicach. Rozpatrywał skargę więźnia, który odbywając karę więzienia, pracował od czerwca 2006 r. do czerwca 2008 r. w przedsiębiorstwie obuwniczym w Strzelcach Opolskich. Za swoją pracę otrzymywał wynagrodzenie niższe od minimalnego (obecnie 1317 zł). Jest to możliwe, gdyż art. 123 par. 2 k.k.w. przewiduje, że pracodawca musi wypłacić zatrudnionemu więźniowi co najmniej połowę tej kwoty (658,50 zł).

Przed sądem rejonowym skazany domagał się zasądzenia różnicy między najniższym wynagrodzeniem a tym, które otrzymał za swoją pracę. Sąd w Gliwicach ustalił, że w przedsiębiorstwie tym, oprócz więźniów, zatrudnieni byli także inni pracownicy, którzy otrzymywali przynajmniej minimalne wynagrodzenie. Skierował więc pytanie do TK w sprawie zgodności z konstytucją przepisów regulujących wynagrodzenie więźniów.

Trybunał orzekł, że ustalenie pensji więźnia na poziomie co najmniej połowy minimalnego miesięcznego wynagrodzenia jest niezgodne z konstytucją. Ustawa zasadnicza gwarantuje pracownikom minimalną płacę. Dotyczy to wszystkich osób wykonujących pracę zarobkową, nawet jeśli nie są pracownikami w rozumieniu kodeksu pracy (99,8 proc. więźniów jest zatrudnionych na podstawie skierowania do pracy, a nie umowy). Zdaniem TK obowiązujące przepisy umożliwiają nieuzasadnione obniżanie pensji pracowników i przysparzają nienależne korzyści pracodawcom. Są też sprzeczne m.in. z Europejskimi Regułami Więziennymi przyjętymi przez Radę Europy. Nie są to wiążące przepisy, ale zdaniem TK powinny być wskazówką dla stanowienia prawa w Polsce. W ocenie Trybunału, niewydolność państwa w zakresie finansów publicznych nie może uzasadniać obniżenia wynagrodzenia za pracę osób skazanych.

Jednocześnie TK nie wykluczył możliwości różnicowania wynagrodzenia za pracę w zależności od branży, terytorium czy okresu zatrudnienia.

Wyrok z 23 lutego oznacza, że już w przyszłym roku pracodawcy zatrudniający więźniów będą musieli podwyższyć ich wynagrodzenia nawet o 100 proc.

Konieczność podwyższenia pensji więźniów może spowodować rezygnację z ich zatrudnienia, zwłaszcza że pracodawcy ponoszą jeszcze inne koszty związane z zatrudnieniem skazańców (np. koszty konwoju do miejsca pracy i powrotu).

Skazani nadal nie będą musieli płacić za swoje utrzymanie w więzieniu.

Łukasz Guza

Wyrok Trybunału Konstytucyjnego z 23 lutego 2010 r. (sygn. akt P 20/09).