Za nieprawidłowości w prowadzeniu ksiąg grożą kary grzywny

W rozdziale 6 kodeksu karnego skarbowego (dalej k.k.s.) - Przestępstwa i wykroczenia skarbowe przeciwko obowiązkom podatkowym i rozliczeniom z tytułu dotacji i subwencji - znajdują się przepisy dotyczące nieprawidłowości w prowadzeniu ksiąg rachunkowych.

- Przepisy te to art. 60 k.k.s. opisujący nieprowadzenie lub nieprzechowywanie księgi we właściwym miejscu oraz art. 61 opisujący nierzetelne lub wadliwe prowadzenie ksiąg - wymienia Marcin Matyka, partner, szef działu doradztwa podatkowego w DLA Piper.

Zgodnie z wyjaśnieniami zawartymi w art. 53 par. 21 k.k.s. księgami są: księgi rachunkowe, podatkowa księga przychodów i rozchodów, ewidencja, rejestr, inne podobne urządzenia ewidencyjne, do których prowadzenia zobowiązuje ustawa, a w szczególności zapisy kasy rejestrującej.

Z kolei - jak tłumaczy Marcin Matyka - zgodnie z wyjaśnieniem zawartym w art. 53 par. 22 k.k.s. księga nierzetelna jest to księga prowadzona niezgodnie ze stanem rzeczywistym, natomiast księga wadliwa to księga prowadzona niezgodnie z przepisami prawa.

Zgodnie z art. 60 par. 1 k.k.s., kto wbrew obowiązkowi nie prowadzi księgi, podlega karze grzywny do 240 stawek dziennych. Co to znaczy nieprowadzenie księgi? Zdaniem Marcina Matyki w określeniu tym mieści się zarówno nieprowadzenie ksiąg w ogóle, jak i nieprowadzenie poszczególnych ksiąg czy też niedokonywanie zapisów w księdze założonej i prowadzonej do pewnego momentu prawidłowo. Oczywiście dla stwierdzenia, czy brak wpisu w księdze to nieprowadzenie księgi czy też jej nierzetelne prowadzenie, należy ustalić zamiar sprawcy.

- Jeżeli brak zapisu czy zapisów w księdze ma na celu doprowadzenie do powstania nieprawidłowego obrazu stanu faktycznego, sprawca popełni przestępstwo wskazane w art. 61 par. 1 k.k.s., czyli nierzetelnego prowadzenia ksiąg. Jeśli natomiast brak wpisu w księdze wynika z błędu zobowiązanego do prowadzenia księgi, można przypuszczać, że nastąpi wyłączenie odpowiedzialności sprawcy - wskazuje Marcin Matyka.

Dodaje, że odpowiedzialność za obowiązki wynikające z ustawy o rachunkowości ponosi kierownik jednostki. Odpowiedzialność taka może zostać delegowana na innego pracownika, jeżeli kierownik jednostki przekaże mu odpowiednie obowiązki w tym zakresie. Oczywiście takie przekazanie obowiązków powinno się odbyć za zgodą pracownika i powinno być potwierdzone pisemnie. Przy szukaniu osoby odpowiedzialnej za popełnienie występku z art. 60 par. 1 k.k.s. finansowy organ dochodzenia może się posłużyć zasadą wynikająca z art. 9 par. 3 k.k.s. - quasi-sprawstwo.

- Zgodnie z tą zasadą za przestępstwa skarbowe lub wykroczenia skarbowe odpowiada, jak sprawca, także ten, kto na podstawie przepisu prawa, decyzji właściwego organu, umowy lub faktycznego wykonywania zajmuje się sprawami gospodarczymi, w szczególności finansowymi, osoby fizycznej, osoby prawnej albo jednostki organizacyjnej niemającej osobowości prawnej, której odrębne przepisy przyznają zdolność prawną. Odpowiedzialna za to przestępstwo może być także osoba prowadząca usługowo księgi dla innego podmiotu - przypomina Marcin Matyka.

Podkreśla także, że karze grzywny do 240 stawek dziennych podlega także ten, kto wbrew obowiązkowi nie przechowuje księgi w miejscu wykonywania działalności lub w miejscu wskazanym przez podatnika jako jego siedziba, przedstawicielstwo lub oddział, a jeżeli prowadzenie księgi zostało zlecone biuru rachunkowemu lub innemu uprawnionemu podmiotowi - w miejscu określonym w umowie z biurem rachunkowym lub w miejscu wskazanym przez kierownika jednostki. Sprawcą tego przestępstwa może być wyłącznie osoba zobowiązana do przechowywania ksiąg.

Identyczna jak wskazana powyżej kara może dotknąć także tego podatnika lub płatnika, który nie zawiadamia w terminie właściwego organu o prowadzeniu księgi przez doradcę podatkowego lub inny podmiot upoważniony do prowadzenia ksiąg w jego imieniu i na jego rzecz.

- Wszystkie wskazane wyżej przepisy chronią porządek i rzetelność w prowadzeniu ksiąg oraz obowiązek podatkowy, gdyż od właściwego prowadzenia ksiąg zależy prawidłowy wymiar podatku - ocenia Marcin Matyka.

Nierzetelne prowadzenie księgi jest także zagrożone karą grzywny do 240 stawek dziennych. Natomiast wadliwe prowadzenie księgi, czyli prowadzenie jej niezgodnie z przepisami prawa, jest wykroczeniem, a więc podlega karze grzywny za wykroczenie skarbowe.

Według Marcina Matyki dla zrozumienia kwestii nierzetelnego prowadzenia ksiąg istotny jest wyrok Sądu Najwyższego z 30 maja 2001 r. (sygn. akt II KKN 85/99), który wskazuje, że w świetle definicji zamieszczonej w art. 24 ust. 2 ustawy o rachunkowości z 1994 roku rzetelne są księgi rachunkowe, jeżeli dokonane w nich wpisy odzwierciedlają stan rzeczywisty. Rzetelność rozumiana jest więc w tym przepisie w sposób obiektywny. W tym sensie więc zamieszczone w księgach rachunkowych i w sprawozdaniu finansowym dane były nierzetelne, a przeprowadzone przez oskarżonego rozróżnienie na dane błędne i dane nierzetelne, zgodne z potocznym rozumieniem tych pojęć, nie pokrywa się z definicją ustawową.

Ponieważ jednak przypisane oskarżonemu przestępstwa z art. 61 k.k.s. mają, jako ustawowe typy przestępstw, charakter umyślny - sąd w uzasadnieniu swego wyroku powinien wskazać, dlaczego i na jakiej podstawie przyjął, że oskarżony miał zamiar zamieszczania w księgach i w sprawozdaniu finansowym nierzetelnych danych.

Liczba błędnych zapisów nie przesądza o umyślności ich wprowadzenia do ksiąg. Możliwe jest przecież z pewnością umyślne wprowadzenie jednego nierzetelnego zapisu do księgi rachunkowej, jak też możliwe jest prowadzenie ksiąg w sposób bardzo niedbały i nieumyślne wprowadzenie do nich wielu niezgodnych z rzeczywistością zapisów.

- Dla dokładnego zakwalifikowania danego czynu jako przestępstwa nierzetelnego prowadzenia ksiąg nie wystarcza znajomość przepisów kodeksu karnego skarbowego, ale konieczna jest także znajomość zapisów Ordynacji podatkowej oraz ustawy o rachunkowości. Należy także zbadać zamiar sprawcy i dopiero wówczas decydować o rodzaju zarzutu - podsumowuje Marcin Matyka.

Kodeks karny skarbowy wyróżnia dwa rodzaje nieprawidłowości w odniesieniu do prowadzonych ksiąg

O obowiązku przechowania ksiąg we właściwym miejscu i przez określony czas mówią Ordynacja podatkowa oraz ustawa o rachunkowości. Także te ustawy nakładają na podatników obowiązek przechowywania ksiąg

Ewa Matyszewska

ewa.matyszewska@infor.pl