Jakich zasad zachowania w lesie musi przestrzegać grzybiarz

Miłośnicy grzybobrania powinni nie tylko doskonale odróżniać gatunki okazów, które wkładają do koszyka. Las jest miejscem publicznym o szczególnym charakterze. Obowiązują w nim nietypowe dla innych terenów zakazy, których złamanie naraża grzybiarza na odpowiedzialność za wykrocznie i najczęściej wiążącą się z nią grzywnę.

Las nie jest miejscem, po którym zawsze można poruszać się bez żadnych ograniczeń. Zarówno zarządcy lasów państwowych, jak i właściciele lasów prywatnych mogą ustanowić okresowy lub stały zakaz wstępu na ich tereny. W przypadku lasów państwowych stałym zakazem wstępu objęte są m.in. lasy stanowiące uprawy leśne do 4 m wysokości, powierzchnie doświadczalne i drzewostany nasienne i ostoje zwierząt. Nadleśniczy może też wprowadzić okresowy zakaz wstępu do lasu stanowiącego własność Skarbu Państwa, w razie gdy wystąpiło zniszczenie albo znaczne uszkodzenie drzewostanów. Wskutek podobnego zarządzenia, tymczasowo nie można wchodzić do lasu, gdy występuje w nim duże zagrożenie pożarowe lub gdy wykonywane są zabiegi gospodarcze związane z hodowlą, ochroną lasu lub pozyskaniem drewna. Lasy objęte stałym lub okresowym zakazem wstępu, z wyjątkiem młodnika, muszą być oznaczone tablicami z napisem "zakaz wstępu" oraz wskazaniem przyczyny i terminu obowiązywania zakazu. Tak więc grzybiarz, który nie mógł wiedzieć o istniejącym zakazie wstępu, nie może zostać ukarany za jego złamanie.

Prywatni właściciele lasów mają przywilej podobny do nadleśniczych. Mogą oni zakazać wstępu do lasu, oznaczając ten las tablicą z odpowiednim napisem (art. 28 ustawy o lasach).

Zgodnie z kodeksem wykroczeń każdy, kto w lesie rozgarnia ściółkę i niszczy grzyby lub grzybnię, podlega karze grzywny (od 20 zł do 5 tys. zł) albo karze nagany. Trzeba zwrócić uwagę na to, że takie sformułowanie przepisu pozwala na pociągnięcie do odpowiedzialności za wykroczenie jedynie osoby, które rozgarniają w lesie ściółkę i jednocześnie niszczą grzyby lub grzybnię. Karalne nie jest natomiast wyłącznie jeden z wymienionych sposobów zachowania się, np. wyłącznie niszczenie grzybów. Wykroczenie może być popełnione zarówno umyślnie, jak i nieumyślnie.

Art. 163 ustawy z 20 maja 1971 r. - Kodeks wykroczeń (Dz.U. z 2010 r. nr 46, poz. 275 z późn. zm.).

Część grzybiarzy przemieszczająca się samochodami nie uświadamia sobie, że na czterech kółkach mogą dojechać jedynie do lasu, natomiast poruszać się po nim muszą już pieszo.

W Polsce ruch pojaz- dów silnikowych, zaprzęgowych i motorowerowych w lesie dozwolony jest jedynie drogami publicznymi, natomiast drogami leśnymi jest dozwolony tylko wtedy, gdy są one oznakowane drogowskazami dopuszczającymi ruch po tych drogach (art. 29 ust. 1 ustawy o lasach). Będzie tak w przypadku dróg dojazdowych do ośrodków wypoczynkowych czy punktów widokowych. Leśniczy pozwalają też na poruszanie się po lesie pojazdami silnikowymi, w sytuacji gdy ktoś chce dokonać wyrębu lub zakupił drewno czy inne produkty składowane w lesie. Zakaz nie obowiązuje, pod warunkiem że w razie kontroli okażemy odpowiedni dokument poświadczający fakt nabycia drewna (może to być asygnata).

Zakaz poruszania się nie dotyczy właścicieli lasów, pod warunkiem że jeżdżą oni po własnych lasach. Nie obejmuje też inwalidów poruszających się pojazdami przystosowanymi do ich potrzeb. Mogą więc wjechać do lasu samochodem, pod warunkiem że jest on odpowiednio oznakowany. Grzybiarze nie mogą zapominać również o tym, że postój pojazdów na drogach leśnych jest dozwolony wyłącznie w miejscach oznakowanych (art. 29 ust. 2 ustawy o lasach).

Osoby, które złamią przepisy dotyczące zasad poruszania się po lasach, mogą zostać ukarane grzywną. Zgodnie z art. 161 kodeksu wykroczeń można ją nałożyć na każdego, kto, nie będąc do tego uprawniony albo bez zgody właściciela lub posiadacza lasu, wjeżdża pojazdem silnikowym, zaprzęgowym lub motorowerem do nienależącego do niego lasu w miejscu, w którym jest to niedozwolone. Taka sama kara grozi za pozostawianie pojazdu w lesie w miejscu do tego nieprzeznaczonym.

Art. 30 ustawy o lasach wylicza kilkanaście dodatkowych zakazów, których powinny przestrzegać osoby poruszające się po terenach leśnych. W lasach nie wolno zanieczyszczać gleby i wód, wyrzucać śmieci i rozkopywać gruntu. Zbieracze nie powinni niszczyć grzybów oraz grzybni gatunków, które nie nadają się do spożycia, a przy poszukiwaniu prawdziwych okazów muszą się wystrzegać niszczenia lub uszkadzania drzew, krzewów lub innych roślin, a także rozgarniania i zbierania ściółki. Nie mogą też wybierać jaj i piskląt, niszczyć lęgowisk i gniazd ptasich, a także niszczyć legowisk, nor i mrowisk. W lesie trzeba poza tym zachować ciszę. Zakazane jest płoszenie, ściganie, chwytanie i zabijanie dziko żyjących zwierząt, hałasowanie oraz używanie sygnałów dźwiękowych (z wyjątkiem przypadków wymagających wszczęcia alarmu). Grzybiarze bardzo często zapominają, że w lesie obowiązuje całkowity zakaz puszczania psów luzem, a jedynym odstępstwem od tego są czynności związane z polowaniem.

Łamanie każdego z opisanych powyżej zakazów jest traktowane jako wykroczenie, za które (w zależności od konkretnego przewinienia) może zostać nałożona na grzybiarza grzywna albo alternatywnie kara nagany. Wysokość kary pieniężnej może sięgać w niektórych przypadkach nawet 5 tys. zł.

Jednym z zadań strażników leśnych jest zwalczanie przestępstw i wykroczeń w zakresie szkodnictwa leśnego. Dlatego na terenie lasów i obszarów do nich przyległych mają oni podobne uprawnienia do policji. Strażnik może przede wszystkim legitymować sprawców przestępstw i wykroczeń popełnianych w lesie, a także świadków takich zdarzeń. W razie uzasadnionych podejrzeń może też przeszukiwać poruszające się po lesie samochody i bagaże należące do przebywających na takich terenach osób. Strażnik leśny może też wobec osób uniemożliwiających wykonywanie przez niego czynności stosować środki przymusu bezpośredniego w postaci siły fizycznej, pałki gumowej służbowej, używania miotaczy gazu czy psa służbowego. Oczywiście środki te mogą być stosowane tylko w uzasadnionych przypadkach. Strażnicy leśni są także upoważnieni do nakładania grzywien w drodze mandatu karnego za niektóre wykroczenia (np. nieostrożne obchodzenie się z ogniem, nielegalny wyrąb gałęzi, niszczenie kosodrzewiny czy płoszenie zwierząt).

Rozporządzenie ministra środowiska z 24 września 2002 r. w sprawie zakresu wykroczeń, za które uprawnieni pracownicy Lasów Państwowych, pracownicy parków narodowych oraz strażnicy łowieccy są upoważnieni do nakładania grzywien w drodze mandatu karnego (Dz.U. z 2002 r. nr 174, poz. 1432).

Osoby zamierzające zarobić na handlu zebranymi grzybami muszą pamiętać, że istnieją wydane przez ministra zdrowia przepisy, które określają zasady obrotu grzybami i produkcji pochodzących z nich przetworów. Są one dość restrykcyjne, ale tak naprawdę nie muszą być przestrzegane przez grzybiarzy, którzy zarabiają na dorywczej sprzedaży grzybów i owoców runa leśnego. Zgodnie z ustawą o bezpieczeństwie żywności i żywienia jej przepisów nie stosuje się do osób zbierających indywidualnie grzyby rosnące w warunkach naturalnych.

Reguły dotyczące postępowania z grzybami określa ustawa o bezpieczeństwie żywności i żywienia i wydane do niej rozporządzenie wykonawcze. Podmioty działające na rynku spożywczym prowadzące działalność w zakresie skupu grzybów rosnących w warunkach naturalnych oraz zakłady przetwórcze są zobowiązane posiadać atesty na grzyby świeże. Ich ocena pod kątem spełniania wymagań określonych w ustawie o bezpieczeństwie żywności i żywienia musi być dokonywana przez grzyboznawcę lub klasyfikatora grzybów. Z kolei w przypadku grzybów suszonych, pozyskiwanych z grzybów rosnących w warunkach naturalnych, taka ocena powinna być dokonywana przez grzyboznawcę. Poza tym obowiązkiem zakładów przetwórczych jest zapewnienie nadzoru grzyboznawcy nad procesem technologicznym przetwórstwa grzybów.

Art. 41 - 44 ustawy z 25 sierpnia 2006 r. o bezpieczeństwie żywności i żywienia (Dz.U. z 2010 r. nr 136, poz. 914 z późn. zm.).

Przedsiębiorcy mogą handlować grzybami świeżymi, gdy:

● są jednego gatunku, z wyjątkiem grzybów, które mogą być użyte do produkcji środków spożywczych,

● nie są rozdrobnione, z wyjątkiem podzielonych jeden raz wzdłuż osi ich trzonów, a także nie mogą to być wyłącznie trzony lub trzony oddzielone od kapeluszy w ilości przekraczającej liczbę kapeluszy,

● nie wykazują zapleśnienia,

● zawartość substancji zanieczyszczających organicznych, w szczególności ściółki, mchu, igliwia, nie przekracza 0,3 proc. masy całkowitej grzybów,

● nie występują w nich żywe larwy lub kanaliki po larwach muchówek, a ilość grzybów zaczerwionych pierwotnie nie przekracza 5 proc. masy całkowitej grzybów,

● zawartość substancji zanieczyszczających mineralnych nie przekracza 1 proc. masy całkowitej grzybów.

● boczniak ostrygowaty

● borowik szlachetny (prawdziwek wszystkie odmiany)

● czubajka kania

● gąska zielona

● kolczak obłączasty

● koźlarz babka, czerwony i grabowy

● lejkowiec dęty

● lejkówka wonna

● łuskwiak nameko

● łuszczak zmienny

● maślak pstry, sitarz, ziarnisty, zwyczajny i żółty

● mleczaj jodłowy, rydz, smaczny i świerkowy

● opieńka miodowa

● piaskowiec kasztanowaty i modrzak

● pieczarka dwuzarodnikowa, lśniąca, ogrodowa, polna, miejska i zaroślowa

● kurka

● płachetka kołpakowata

● pochwiak wielkopochwowy

● podgrzybek brunatny, zajączek i złotawy

● trufla czarnozarodnikowa, letnia i zimowa

● trzęsak morszczynowaty

● twardziak

● twardzioszek przydrożny

● ucho bzowe

● grzyby mun

Adam Makosz

adam.makosz@infor.pl

Ustawa z 25 sierpnia 2006 r. o bezpieczeństwie żywności i żywienia (Dz.U. z 2010 r. nr 136, poz. 914 z późn. zm.).

Ustawa z 20 maja 1971 r. - Kodeks wykroczeń (Dz.U. z 2010 r. nr 46, poz. 275 z późn. zm.).