Ściganie menedżera na wniosek

Już jutro, 13 lipca, wchodzą w życie oczekiwane zmiany w kodeksie spółek handlowych (art. 585) i kodeksie karnym (art. 296), które wprowadzą wnioskowy tryb ścigania za działanie na szkodę spółki. Po wejściu w życie nowej ustawy przestępstwa działania na szkodę spółki ścigane będą na wniosek pokrzywdzonego, a nie - jak do tej pory - z urzędu przez prokuratora, chyba że pokrzywdzonym będzie Skarb Państwa. Oznacza to, że aby postępowanie mogło zostać w ogóle wszczęte albo kontynuowane, gdy zostało już wszczęte, konieczny jest, co do zasady, wniosek pokrzywdzonego. Jego brak powoduje zakaz wszczynania postępowań, a w przypadku gdy zostały już wszczęte, obowiązek ich umorzenia. Co więcej, brak stosownego wniosku o ściganie stanowi bezwzględną przyczynę odwoławczą, która spowoduje możliwość wniesienia zasadnej apelacji lub kasacji. W praktyce może to oznaczać, że część z ponad 260 postępowań karnych wszczętych przez prokuraturę, które prowadzone są obecnie przeciwko menedżerom (dane Ministerstwa Sprawiedliwości), może zostać umorzona z powodu braku wniosków o ściganie.

Art. 585 kodeksu spółek handlowych w dotychczasowym kształcie jest dość kontrowersyjny. Na jego podstawie prokurator mógł, kiedy uznał, że zachodzi podejrzenie działania na szkodę spółki, wszcząć i prowadzić postępowanie z urzędu. Ponieważ nierzadko sprawa trwała wiele lat, oskarżony menedżer, nawet jeśli ostatecznie został oczyszczony z zarzutów, w międzyczasie najczęściej tracił stanowisko, a na całą jego karierę padał cień domniemania przestępstwa. Regulacje te blokowały szanse polskich spółek i ograniczały ich konkurencyjność. Ryzyko jest przecież integralną częścią prowadzenia działalności gospodarczej. Menedżerowie często działają z dużą jego dozą, chcąc wprowadzić biznes na nowe, innowacyjne tory.

Proces legislacyjny biegł jednocześnie dwiema niezależnymi od siebie ścieżkami. Pierwsza z nich, ustawa o ograniczaniu barier administracyjnych dla obywateli i przedsiębiorców, nowelizuje art. 585 kodeksu spółek handlowych (najważniejsza zmiana to wprowadzenie trybu prywatnoskargowego, czyli konieczności zaistnienia prywatnej skargi do wszczęcia ścigania). Niezależnie od tego przepisy ustawy o zmianie kodeksu karnego i niektórych innych ustaw po pierwsze wykreślają art. 585 z k.s.h., a po drugie zmieniają art. 296 kodeksu karnego, rozszerzając go o elementy art. 585 k.s.h. (znacznie zmodyfikowane) oraz wprowadzają tryb ścigania na wniosek pokrzywdzonego. Ustawa ta wchodzi w życie 13 lipca 2011 r., z tym że 30 czerwca tego roku wchodzi w życie przepis tej ustawy uchylający nowelizację wprowadzaną przez ustawę o ograniczaniu barier administracyjnych dla obywateli i przedsiębiorców. Ostatecznie art. 585 k.s.h. zostanie całkowicie usunięty, a cała materia dotycząca przestępstwa działania na szkodę spółki zostanie kompleksowo uregulowana w art. 296 k.k. Najważniejsze zmiany są dwie: nowa regulacja zawęzi penalizację do konkretnego narażenia na szkodę spółki oraz odbierze prokuratorom możliwość rozpoczęcia ścigania z urzędu, chyba że pokrzywdzonym będzie Skarb Państwa.

Ustawa o zmianie ustawy - Kodeks karny oraz niektórych innych ustaw oprócz art. 585 k.s.h. uchyli również analogiczne uregulowania takich ustaw, jak: prawo spółdzielcze, ustawa o działalności ubezpieczeniowej, ustawa o europejskim zgrupowaniu interesów gospodarczych i spółce europejskiej oraz ustawa o spółdzielni europejskiej. Osoby działające na szkodę podmiotów wymienionych w tych ustawach będą ponosić odpowiedzialność również na podstawie zmienionego art. 296 k.k.

@RY1@i02/2011/133/i02.2011.133.210.002a.001.jpg@RY2@

Łukasz Chmielniak, adwokat, partner Kancelarii Chmielniak, Witkowski, Kubisa, Hayder Spółka Partnerska Adwokatów i Radców Prawnych (CWKH) z Katowic

Łukasz Chmielniak

adwokat, partner Kancelarii Chmielniak, Witkowski, Kubisa, Hayder Spółka Partnerska Adwokatów i Radców Prawnych (CWKH) z Katowic