Prokurator lepiej wykorzysta materiały z podsłuchu

Zgodnie ze zmodyfikowanym brzmieniem art. 19 ustawy o Policji sąd okręgowy będzie mógł zarządzić policyjną kontrolę operacyjną w celu zidentyfikowania sprawców przestępstw lub zebrania dowodów tylko wtedy, gdy stosowane do tej pory środki okażą się bezskuteczne albo nieprzydatne. Dotychczas wystarczyło, że zachodziło wysokie prawdopodobieństwo ich nieskuteczności.

Podsłuch będzie zarządzany w drodze postanowienia wydanego na pisemny wniosek komendanta głównego policji, złożony po uzyskaniu pisemnej zgody prokuratora generalnego albo na pisemny wniosek komendanta wojewódzkiego policji, złożony po uzyskaniu pisemnej zgody prokuratora okręgowego właściwego ze względu na siedzibę składającego wniosek organu policji.

Nowością ma być to, że wniosek o stosowanie kontroli będzie musiał zostać złożony do sądu wraz z materiałami uzasadniającymi potrzebę zastosowania kontroli operacyjnej. Ma to umożliwić nie tylko formalną, ale też merytoryczną ocenę treści składanych wniosków.

Wykorzystanie dowodu uzyskanego podczas stosowania policyjnej kontroli operacyjnej będzie teraz dopuszczalne wyłącznie w postępowaniu karnym w sprawie o przestępstwo lub przestępstwo skarbowe. Oznacza to, że materiały nie będą mogły być wykorzystane w procesach toczących się przed sądami cywilnymi czy sądami pracy. Decyzję o zakresie i sposobie wykorzystania zebranych materiałów podejmie prokurator okręgowy.

W noweli rozwiązano również problem wykorzystania nagrań zawierających dowody obciążające osoby, które nie zostały wcześniej objęte sądową zgodą na podsłuchiwanie. Chociaż problemu nie stanowiło procesowe wykorzystanie nagrań w stosunku do osób objętych postanowieniem sądu zezwalającym na stosowanie podsłuchu, to problem pojawiał się wtedy, gdy zebrane materiały obciążały osoby nieobjęte zarządzeniem. Przykładowo sądowa zgoda na podsłuch dotyczyła X i Y podejrzanych o handel narkotykami. Jeśli w trakcie stosowania kontroli nagrano także Z, który był ich współpracownikiem, to nie było do końca jasne, w jaki sposób można procesowo wykorzystać dotyczące go materiały.

Zgodnie z nowymi regulacjami jeżeli w wyniku stosowania kontroli uzyskano dowód popełnienia przestępstwa lub przestępstwa skarbowego, w stosunku do którego można zarządzić kontrolę, to taki materiał będzie można wykorzystać w procesie. O zgodzie na jego wykorzystanie w postępowaniu karnym orzeknie postanowieniem sąd, który zarządził wcześniej podsłuch na wniosek prokuratora.

Nowe przepisy wprowadzają procedurę i terminy, w jakich ma się odbywać legalizacja dodatkowych dowodów. Najpierw, po ich uzyskaniu, policja będzie musiała przekazać je prokuraturze. Powinna robić to niezwłocznie, jednak nie później niż w terminie 2 miesięcy od dnia zakończenia wykonywania podsłuchu. Następnie prokurator będzie musiał skierować wniosek do sądu nie później niż w ciągu miesiąca od dnia otrzymania materiałów od policji. Z kolei sąd będzie musiał wydać stosowne postanowienie o zgodzie na wykorzystanie materiałów w postępowaniu karnym w terminie 14 dni od dnia złożenia wniosku przez prokuratora. Zrobi to na posiedzeniu bez udziału stron.

Co ważne, o zgodę następczą będzie można się ubiegać tylko w przypadku, gdy w wyniku kontroli uzyskano dowód popełnienia przynajmniej jednego z 19 kategorii przestępstw wymienionych w art. 237 par. 3 kodeksu postępowania karnego (m.in. łapownictwo, rozbój, zabójstwo).

Wskutek nowelizacji procedury karnej osób, w stosunku do których stosowano podsłuch telefoniczny, będą one mogły wnioskować o zniszczenie nagrań niewykorzystanych w postępowaniu karnym.

Obowiązujący do tej pory art. 238 par. 1 kodeksu postępowania karnego stanowi, że po zakończeniu kontroli sąd zarządza zniszczenie utrwalonych zapisów, jeżeli nie mają one znaczenia dla sprawy. Podobnie jest, gdy sąd nie zatwierdził zarządzenia prokuratora o zastosowaniu podsłuchu w przypadku niecierpiącym zwłoki.

Kodeks postępowania karnego milczał jednak na temat uprawnień procesowych osób podsłuchiwanych do żądania zniszczenia tych nagrań, które nie stanowią dowodów.

Uprawnienia procesowe uczestników postępowania karnego będą bardziej precyzyjne. Dodane w art. 238 kodeksu postępowania karnego przepisy normują dwie sytuacje, w których może będzie mogło nastąpić zniszczenie zbędnych w postępowaniu zapisów rozmów.

Będzie to możliwe, w przypadku gdy kontrola rozmów nie dostarczyła jakichkolwiek dowodów związanych z prowadzonym postępowaniem lub przestępstwem uzasadniającym wystąpienie o zgodę następczą na ich wykorzystanie. W tej sytuacji o zniszczeniu zapisów zdecyduje sąd na wniosek prokuratora.

Ponieważ decyzja o zniszczeniu części lub całości zapisów rozmów będzie miała doniosłe znaczenie w sądowym postępowaniu dowodowym lub odwoławczym, jak również dla zagwarantowania realizacji prawa do obrony uzasadnionych interesów, przewidziano udział stron w posiedzeniu.

Uprawnionymi podmiotami do wystąpienia z wnioskiem o zarządzenie zniszczenia zapisów będą, poza prokuratorem, również strony postępowania przygotowawczego oraz inna osoba, w stosunku do której stosowano kontrolę.

Uznano bowiem, że prawo do prywatności uzasadnia stworzenie instrumentu ochrony tego prawa również osobom podsłuchiwanym, które nie kwestionują zasadności oraz legalności postanowienia o zarządzeniu kontroli i utrwalaniu rozmów.

Nowelizacja Kodeksu postępowania karnego oraz niektórych innych ustaw wejdzie w życie 11 czerwca 2011 r.

W celu zapewnienia większej kontroli nad stosowaniem kontroli operacyjnej w formie podsłuchu nowelizacja nakłada na prokuratora generalnego obowiązek nadzorowania zgodności z prawem inicjowania i przeprowadzania czynności operacyjno-rozpoznawczych przez organy ścigania. W związku z nim prokurator generalny będzie musiał przedstawiać Sejmowi i Senatowi jawną roczną informację o łącznej liczbie osób, wobec których został skierowany wniosek o zarządzenie kontroli i utrwalania rozmów lub wniosek o zarządzenie kontroli operacyjnej.

Prokurator generalny będzie musiał przekazać informację Sejmowi i Senatowi do 30 czerwca roku następnego po roku nią objętym

Adam Makosz

adam.makosz@infor.pl

Art. 1 i 3 ustawy z 4 lutego 2011 r. o zmianie ustawy - Kodeks postępowania karnego oraz niektórych innych ustaw (Dz.U. nr 53, poz. 273).