Kiedy właściciel zwierzęcia poniesie odpowiedzialność za złe traktowanie

Od początku tego roku prawo pozwala na znacznie surowsze karanie osób łamiących prawa zwierząt. Głodzenie koni, trzymanie psów na metrowych łańcuchach czy niezapewnienie schronienia w czasie zimy zwierzętom gospodarskim to tylko przykłady karalnego znęcania się na zwierzętami.

Obowiązki właścicieli

Zbliża się zima, a wraz z nią trudny okres nie tylko dla dzikich zwierząt, które muszą przygotować się na falę siarczystych mrozów i niedostatek żywności. Dodatkowe zadania mają również właściciele zwierząt domowych i gospodarskich. Każdy, kto utrzymuje zwierzę domowe, ma obowiązek zapewnić mu pomieszczenie chroniące je przed zimnem oraz opadami deszczu i śniegu, z dostępem do światła dziennego. Pomieszczenie to musi umożliwiać swobodną zmianę pozycji ciała, być zaopatrzone w odpowiednią karmę i zapewniać stały dostęp do wody. Za zwierzęta domowe są uważane wszystkie te, które tradycyjnie przebywają wraz z człowiekiem w jego domu lub innym odpowiednim pomieszczeniu i utrzymywane w charakterze jego towarzysza. Najczęściej są to psy i koty.

Podobne obowiązki wiążą się z hodowlą zwierząt gospodarskich (m.in. koni, bydła domowego, drobiu, kóz czy owiec). Ich właściciele muszą zapewnić im opiekę i właściwe warunki bytowania. Warunki chowu lub hodowli zwierząt nie mogą powodować urazów i uszkodzeń ciała lub innych cierpień.

Surowe kary za znęcanie

Zachowanie polegające na wystawianiu zwierzęcia domowego lub gospodarskiego na działanie warunków atmosferycznych, które zagrażają jego zdrowiu lub życiu, jest uznawane przez przepisy prawa za znęcanie się. Tak samo jest traktowane utrzymywanie zwierząt w niewłaściwych warunkach bytowania, w tym utrzymywanie ich w stanie rażącego zaniedbania lub niechlujstwa.

W sezonie zimowym rośnie również liczba zwierząt domowych porzuconych przez właścicieli. Osoby, które zdecydują się na ten krok, popełniają przestępstwo. Celowe porzucenie psa, kota lub innego zwierzęcia jest występkiem ściganym z urzędu. Osoby, które są świadkami takiego zdarzenia, powinny zgłosić to do najbliższej jednostki policji, podając przy tym jak najwięcej szczegółów pozwalających na ujęcie sprawcy, np. numer rejestracyjny pojazdu, którym się poruszał.

Osoby, które znęcają się nad zwierzętami, muszą liczyć się ze szczególnie dotkliwymi sankcjami. Temu, komu zostanie to udowodnione, może zostać wymierzona kara grzywny, ograniczenia wolności, a nawet pozbawienia wolności do lat 2. Sprawca działający ze szczególnym okrucieństwem może zostać skazany na 3 lata więzienia.

Za znęcanie się nad zwierzęciem uznane jest najczęściej - oprócz wspomnianych przykładów zachowań - także bicie twardymi przedmiotami, okaleczanie czy złośliwe straszenie. Przepisy penalizują również transport żywych ryb lub ich przetrzymywanie w celu sprzedaży bez dostatecznej ilości wody umożliwiającej oddychanie. Powinni pamiętać o tym głównie handlowcy, którzy niebawem będą oferować w sprzedaży wigilijnego karpia. Karana jest też zoofilia.

Mandat za krótki łańcuch

Posiadacze psów muszą pamiętać o nowych obowiązkach, których wypełnianie może być szczególnie kontrolowane w czasie zimowych chłodów. Nie mogą oni trzymać czworonogów przez cały czas na łańcuchu. Przed 1 stycznia 2012 r. było to dozwolone, pod warunkiem że uwięź, na której jest trzymane zwierzę, nie krępowała jego ruchów ani nie powodowała u niego urazów ani cierpień. Teraz przepisy zabraniają trzymania zwierząt domowych na uwięzi w sposób stały dłużej niż 12 godzin w ciągu doby. Co ważne, ustawa o ochronie zwierząt wskazuje wprost, że długość łańcucha czy linki nie może być mniejsza niż 3 metry. Łamanie zakazu jest zagrożone aresztem lub grzywną (od 20 zł do 5 tys. zł). [Przykład 1]

Taka sama kara grozi też hodowcom zwierząt domowych, którzy zdecydują się handlować nimi w niegodziwych warunkach. Nie można już sprzedawać zwierząt domowych na targowiskach, targach i giełdach ani też prowadzić targowisk, targów i giełd ze sprzedażą zwierząt domowych. Karalne jest dzisiaj również puszczanie psów bez możliwości ich kontroli i bez oznakowania umożliwiającego identyfikację opiekuna. Zakaz nie obejmuje jedynie terenu prywatnego, jeżeli jest ogrodzony w sposób uniemożliwiający psu wyjście.

Poza tym nowe przepisy nakładają na wszystkich obywateli jeszcze jeden obowiązek. Każdy, kto napotka porzuconego psa lub kota, w szczególności pozostawionego na uwięzi, musi powiadomić o tym najbliższe schronisko dla zwierząt, straż gminną lub policję. Jednak z uwagi na to, że za niedopełnienie nowego obowiązku nie grozi żadna odpowiedzialność prawna, należy traktować go raczej w kategoriach moralnych.

Gminny program opieki

Szerszej ochronie zwierząt mają służyć również nowe obowiązki nałożone na rady gmin (miast) związane z corocznym określaniem programu opieki nad zwierzętami bezdomnymi oraz zapobiegania tej bezdomności. Gminny program musi obejmować kwestie dotyczące: zapewniania bezdomnym zwierzętom miejsca w schronisku, opieki nad wolno żyjącymi kotami (w tym ich dokarmiania), procedury odławiania bezdomnych zwierząt, a także obligatoryjnej sterylizacji albo kastracji zwierząt przebywających w schroniskach. Samorząd musi przyjąć w nim także rozwiązania dotyczące poszukiwania właścicieli dla bezdomnych zwierząt i usypiania ślepych miotów. Taki dokument musi też przewidywać m.in. sposób zapewniania całodobowej opieki weterynaryjnej w przypadkach zdarzeń drogowych z udziałem zwierząt. [Przykład 2]

Niezależnie od wymienionych elementów program opieki nad zwierzętami bezdomnymi oraz zapobiegania bezdomności zwierząt może obejmować plan znakowania zwierząt w gminie. Obowiązkowo zaś musi zawierać wskazanie wysokości środków finansowych przeznaczonych na jego realizację oraz sposób wydatkowania tych środków. Koszty realizacji programu ponosi gmina.

Konfiskata zwierzęcia

Ustawa o ochronie zwierząt przewiduje również dodatkowe środki karne, które może zastosować sąd w stosunku do sprawców krzywdzących zwierzęta. Pierwszym z nich jest całkowity zakaz posiadania zwierząt na okres od roku do 10 lat. W razie gdy czyn sprawcy łączył się ze szczególnym okrucieństwem, zakaz jest orzekany obowiązkowo. Maltretowane zwierzęta muszą być ponadto odbierane właścicielom. W razie skazania za znęcanie sąd musi orzec ich przepadek niezależnie od okoliczności sprawy. Wtedy zwierzę trafia np. do schroniska lub innego gospodarstwa rolnego. [Przykład 3]

Jakie zachowania mogą zostać uznane za karalne znęcanie się nad zwierzęciem

● umyślne zranienie lub okaleczenie zwierzęcia, niestanowiące dozwolonego prawem zabiegu (np. przycinanie psom uszu i ogonów),

● znakowanie zwierząt stałocieplnych przez wypalanie lub wymrażanie,

● używanie do pracy albo w celach sportowych lub rozrywkowych zwierząt chorych, a także zbyt młodych lub starych,

● bicie zwierząt przedmiotami twardymi i ostrymi lub zaopatrzonymi w urządzenia obliczone na sprawianie specjalnego bólu,

● przeciążanie zwierząt pociągowych i jucznych ładunkami w oczywisty sposób nieodpowiadającymi ich sile i kondycji,

● używanie uprzęży, pęt, stelaży, więzów lub innych urządzeń zmuszających zwierzę do przebywania w nienaturalnej pozycji,

● złośliwe straszenie lub drażnienie zwierząt,

● utrzymywanie zwierząt w niewłaściwych warunkach bytowania,

● porzucanie zwierzęcia,

● organizowanie walk zwierząt,

● obcowanie płciowe ze zwierzęciem (zoofilia),

● wystawianie zwierzęcia domowego lub gospodarskiego na działanie warunków atmosferycznych, które zagrażają jego zdrowiu lub życiu,

● utrzymywanie zwierzęcia bez odpowiedniego pokarmu lub wody przez okres wykraczający poza minimalne potrzeby właściwe dla gatunku.

PRZYKŁADY

1 Czy można sprzedawać zwierzęta, np. koty na zwykłym targowisku

Ustawa o ochronie zwierząt zabrania sprzedaży zwierząt domowych na targowiskach, targach i giełdach oraz zakazuje prowadzenia targowisk, targów i giełd ze sprzedażą zwierząt domowych. Za zwierzęta domowe są uważane zwierzęta tradycyjnie przebywające z człowiekiem w jego domu lub innym odpowiednim pomieszczeniu, utrzymywane przez człowieka w charakterze jego towarzysza. Dodatkowo przepisy zakazują wprowadzania do obrotu psów i kotów poza miejscami ich chowu lub hodowli. Takie ograniczenie nie dotyczy podmiotów prowadzących schroniska dla zwierząt i organizacji społecznych, których statutowym celem działania jest ochrona zwierząt. Osoby, które wprowadzają do obrotu zwierzęta domowe na targowiskach, targach i giełdach lub prowadzą takie targi, popełniają wykroczenie, które jest zagrożone karą aresztu lub grzywny (od 20 zł do 5 tys. zł). Taka sama kara grozi tym, którzy nielegalnie handlują kotami lub psami albo rozmnażają je w takich celach (wyjątek: urzędowo zarejestrowane hodowle). Odpowiedzialności nie podlegają osoby, które łamią zasady kupowania zwierząt domowych.

2Czy można szybko odebrać właścicielowi maltretowane zwierzę

Tak traktowane zwierzę może być czasowo odebrane właścicielowi lub opiekunowi na podstawie decyzji wójta (burmistrza, prezydenta miasta) właściwego ze względu na miejsce pobytu zwierzęcia i przekazane schronisku dla zwierząt (jeżeli jest to zwierzę domowe lub laboratoryjne). Jeśli jest to natomiast zwierzę gospodarskie, powinno być ono przekazane wyznaczonemu gospodarstwu rolnemu. Decyzja o odebraniu zwierzęcia musi zostać podjęta przez wójta z urzędu zaraz po uzyskaniu informacji od policji, straży gminnej, lekarza weterynarii lub upoważnionego przedstawiciela organizacji społecznej, której statutowym celem działania jest ochrona zwierząt. Nie wyklucza to możliwości podjęcia szybszych działań. W przypadkach niecierpiących zwłoki, gdy dalsze pozostawanie zwierzęcia u dotychczasowego właściciela lub opiekuna zagraża jego życiu lub zdrowiu, policjant, strażnik gminny lub upoważniony przedstawiciel organizacji społecznej mogą odebrać mu zwierzę, zawiadamiając o tym niezwłocznie wójta.

3 Czy na właściciela, który znęca się nad zwierzętami, może zostać nałożona kara pieniężna

Ustawa o ochronie zwierząt przewiduje możliwość nakładania nawiązek w razie skazania za przestępstwo znęcania się nad zwierzętami. Do końca 2011 r. jej wysokość wynosiła od 25 zł do 2,5 tys. zł. Ustawodawca dostrzegł, że kwoty te nie zmieniły się od początku obowiązywania ustawy, tj. od 24 października 1997 r. Zdecydował się więc dostosować ich wysokość do dzisiejszych realiów społeczno-gospodarczych. Teraz osoba skazana za niezgodne z prawem zabijanie, uśmiercanie, ubój czy znęcanie się nad zwierzęciem może zostać zobowiązana do zapłaty nawiązki wynoszącej od 500 zł do 100 tys. zł. Pieniądze muszą zostać przeznaczone na cel związany z ochroną zwierząt. Surowiej w tym względzie muszą być potraktowani sprawcy drastycznych czynów, którzy mają większe możliwości finansowe. Pieniądze z nawiązek zasilają konta organizacji prozwierzęcych.

Adam Makosz

adam.makosz@infor.pl

Podstawa prawna

Ustawa z 21 sierpnia 1997 r. o ochronie zwierząt (Dz.U. z 2003 r. nr 106, poz. 1002 z późn. zm.).