Jakie są skutki nabycia akcji spółki dominującej przez spółkę zależną

Pojęcie akcji krzyżujących się (inaczej akcji krzyżowych) nie zostało zdefiniowane w kodeksie spółek handlowych (k.s.h.). Można się jednak z nim spotkać w obrocie papierami wartościowymi lub podczas transakcji M&A (fuzje i przejęcia). Dotyczy ono sytuacji, w których spółka zależna nabywa lub obejmuje akcje spółki wobec niej dominującej. Z tą chwilą spółka zależna uzyskuje wpływ na decyzje podejmowane przez spółkę dominującą. Pomimo że k.s.h. nie definiuje pojęcia akcji krzyżowych, to jednak określa skutki nabycia takich akcji przez spółkę zależną lub osób działających na jej rachunek. Do nabycia lub objęcia akcji spółki dominującej przez spółkę zależną należy odpowiednio stosować przepisy o nabyciu akcji własnych.

Co do zasady z brzmienia art. 362 par. 1 k.s.h. wynika zakaz nabywania i obejmowania akcji krzyżujących się. Regulacja taka ma zapobiec przede wszystkim dwóm sytuacjom. Po pierwsze zarząd spółki dominującej, wpływając na skład zarządu spółki zależnej, mógłby oddziaływać na walne zgromadzenie spółki dominującej. Zarząd spółki zależnej, który został powołany dzięki poparciu spółki dominującej, chcąc zachować posady, mógłby wykonywać uprawnienia z akcji zgodnie z intencją zarządu spółki dominującej. Ponadto zezwolenie na nabywanie akcji spółki dominującej przez spółkę zależną mogłoby prowadzić do obejścia zakazu nabywania akcji własnych przez spółkę dominującą.

Jest to instytucja zmierzająca do tzw. uszczelniania zakazu nabycia akcji własnych przez spółkę i powinna być rozpatrywana łącznie z zakazem bezpośredniego i pośredniego finansowania nabywania i obejmowania akcji własnych.

Nabycie akcji przez spółkę zależną jest dozwolone jedynie w ściśle określonych przez prawo sytuacjach. Powodem nabycia akcji może być np. chęć umorzenia akcji lub zaoferowanie ich do nabycia własnym pracownikom. Co prawda nabycie akcji wbrew przepisom ustawy jest ważne, ale wiąże się z licznymi konsekwencjami nałożonymi przez prawo.

W wypadku nabycia akcji krzyżujących się przez spółkę zależną nie może ona wykonywać praw z nich wynikających, za wyjątkiem uprawnień do ich zbycia bądź uprawnień zmierzających do zachowania tychże praw (np. dochodzenie wydania dokumentów akcji). Ponadto zawieszenie wykonywania praw z akcji zmierza do uniknięcia wspomnianej powyżej sytuacji, gdy zarząd spółki mógłby działać obok zwykłych akcjonariuszy, wykonując prawa z objętych przez spółkę akcji.

Dodatkowo akcje krzyżujące się powinny zostać zbyte zgodnie z terminami określonymi w k.s.h. W przypadku nabycia legalnego (zgodnego z przepisami prawa) termin na zbycie wynosi 2 lata. W przypadku nabycia lub objęcia nielegalnego (niezgodnego z przepisami k.s.h.) powinny zostać zbyte w terminie jednego roku. Należy się przychylić do wniosku, że spółka może oddać posiadane przez siebie akcje w zastaw lub użytkowanie. Wynika to z założenia, że skoro niepożądany jest stan, w którym spółka posiada własne akcje, to osłabienie kontroli nad tymi akcjami ze strony samej spółki jest pożądane, a zatem dopuszczalne.

Co do zasady, zgodnie z k.s.h., gdy akcje własne nie zostaną zbyte w określonym przez prawo terminie, to nadwyżki akcji ponad 10 proc. kapitału zakładowego powinny zostać umorzone. Umorzenia dokonuje zarząd spółki zależnej bez potrzeby zwoływania walnego zgromadzenia. W tym celu powinien on podjąć uchwałę, w formie aktu notarialnego, o obniżeniu kapitału zakładowego spółki o wartość akcji własnych.

Wobec powyższego pojawia się pytanie czy zarząd spółki dominującej, stosując odpowiednio przepisy o umorzeniu akcji własnych, ma prawo umorzyć akcje krzyżujące się znajdujące się w posiadaniu spółki zależnej, czyli innego przedsiębiorstwa. Na to pytanie, zgodnie z opinią części doktryny, należy odpowiedzieć twierdząco, ponieważ w przeciwnym wypadku regulacja dotycząca akcji krzyżujących się stałaby się nieskuteczna.

@RY1@i02/2010/204/i02.2010.204.050.007b.001.jpg@RY2@

Marcin Mucharski, prawnik w Kancelarii BSO Prawo & Podatki \

Marcin Mucharski

prawnik w Kancelarii BSO Prawo & Podatki

Ustawa z 15 września 2000 r. - Kodeks spółek handlowych (Dz.U. nr 94, poz. 1037 ze zm.).