Prawo mniejszościowego akcjonariusza

W ciągu ostatnich kilku lat ustawodawca, działając w szczególności w ramach dostosowywania polskiego prawa do prawodawstwa Unii Europejskiej, wprowadził wiele nowych instytucji mających na celu m.in. doprecyzowanie i ustalenie praw akcjonariuszy mniejszościowych w spółkach akcyjnych. Jednym z takich uprawnień jest prawo żądania przez akcjonariuszy mniejszościowych odkupu posiadanych przez nich akcji przez akcjonariusza większościowego (przymusowy odkup, sell-out). Zasady odkupu w spółkach prywatnych reguluje art. 418¹ kodeksu spółek handlowych. Zgodnie z tym przepisem akcjonariuszowi, bądź akcjonariuszom posiadającym nie więcej niż 5 proc. ogólnej liczby akcji (akcjonariusze mniejszościowi) przysługuje prawo żądania przymusowego odkupienia posiadanych przez nich akcji przez akcjonariuszy większościowych. Prawo to realizuje się poprzez żądanie umieszczenia w porządku obrad najbliższego walnego zgromadzenia sprawy podjęcia uchwały o przymusowym odkupie ich akcji przez nie więcej niż pięciu akcjonariuszy reprezentujących łącznie nie mniej niż 95 proc. kapitału zakładowego, z których każdy posiada nie mniej niż 5 proc. kapitału zakładowego (akcjonariusze większościowi). Żądanie to powinno zostać zgłoszone do zarządu spółki nie później niż na miesiąc przed proponowanym terminem walnego zgromadzenia. Także akcjonariusze, którzy początkowo nie zgłosili żądania odkupu ich akcji, a chcą zostać objęci tą procedurą, mogą do niej przystąpić, zgłaszając do zarządu żądanie odkupu ich akcji w terminie tygodnia od ogłoszenia porządku obrad walnego zgromadzenia.

Po powzięciu uchwały akcjonariusze mniejszościowi w ciągu miesiąca od walnego zgromadzenia powinni złożyć w spółce dokumenty akcji bądź też dowody ich złożenia do rozporządzenia spółki. W przypadku niepowzięcia przez walne zgromadzenie odpowiedniej uchwały wskazującej akcje podlegające odkupieniu oraz podmioty zobowiązane do ich odkupienia spółka jest zobowiązana do nabycia akcji akcjonariuszy mniejszościowych w celu ich umorzenia, w terminie trzech miesięcy od walnego zgromadzenia. Cena akcji stanowiących przedmiot odkupu jest równa wartości przypadających na akcję aktywów netto, wykazanych w sprawozdaniu finansowym za ostatni rok obrotowy, pomniejszonych o kwotę przeznaczoną do podziału między akcjonariuszy. Jeżeli jednak akcjonariusze bądź spółka nie zgadzają się z wyceną, mogą zwrócić się do sądu rejestrowego o wyznaczenie biegłego rewidenta w celu ustalenia ceny rynkowej akcji lub w przypadku jej braku godziwej ceny odkupu.

Dodatkowo należy zauważyć, że opisanych przepisów o przymusowym odkupie akcji nie stosuje się nie tylko do spółek publicznych, ale również do spółek w likwidacji oraz spółek w upadłości, chyba że uchwała walnego zgromadzenia w sprawie przymusowego odkupu akcji zapadła co najmniej trzy miesiące przed ogłoszeniem likwidacji lub upadłości.

Nieco inaczej wygląda procedura obowiązująca w przypadku spółki publicznej. Zgodnie z art. 83 ustawy o ofercie publicznej i warunkach wprowadzania instrumentów finansowych do zorganizowanego obrotu oraz o spółkach publicznych - do przymusowego odkupu akcji zobowiązany jest akcjonariusz, który samodzielnie lub w porozumieniu z innymi podmiotami uzyskał lub przekroczył próg 90 proc. ogólnej liczby głosów w spółce publicznej. W celu skorzystania z tego uprawnienia akcjonariusz mniejszościowy zobowiązany jest wystąpić z pisemnym żądaniem w terminie trzech miesięcy od dnia, w którym nastąpiło osiągnięcie lub przekroczenie wskazanego progu przez akcjonariusza większościowego. W przypadku gdy odpowiednia informacja nie została przekazana do publicznej wiadomości, termin ten biegnie od dnia, w którym pozostali akcjonariusze dowiedzieli się o osiągnięciu progu lub przy zachowaniu należytej ostrożności mogli się o tym dowiedzieć.

W przeciwieństwie do spółki prywatnej przy przymusowym odkupie akcji nie jest wymagana uchwała walnego zgromadzenia akcjonariuszy, zaś akcjonariusz większościowy powinien wykonać ciążący na nim obowiązek odkupu w terminie 30 dni od zgłoszenia żądania. Cenę odkupu akcji, odpowiadającą co do zasady ich wartości rynkowej, ustala się według szczegółowych reguł wskazanych w przepisach art. 79 ust. 1-3 ustawy o ofercie publicznej (...). Dodatkowo należy zauważyć, że w przypadku gdy osiągnięcie lub przekroczenie progu 90 proc. ogólnej liczby głosów nastąpiło w wyniku ogłoszonego wezwania na sprzedaż lub zamianę wszystkich pozostałych akcji spółki, akcjonariusz żądający odkupienia akcji jest uprawniony do otrzymania ceny nie niższej niż proponowana w tym wezwaniu.

@RY1@i02/2009/253/i02.2009.253.087.002a.001.jpg@RY2@

Maciej Owczarewicz, radca prawny w kancelarii Gide Loyrette Nouel

radca prawny w kancelarii Gide Loyrette Nouel