Nie ma pieniędzy, nie ma oddłużenia

Aby ogłosić upadłość i skorzystać z oddłużenia, konsument musi dysponować przynajmniej minimalnym majątkiem, który wejdzie w skład masy upadłościowej. To wniosek nie tylko z analizy obowiązujących od niedawna przepisów, które dały obywatelom nieznaną wcześniej możliwość przeprowadzenia upadłości, ale także z pierwszych doświadczeń ich stosowania, z pierwszych wyroków sądowych.

Najlepiej byłoby, aby osoba zadłużona posiadała mieszkanie lub dom jednorodzinny, który wszedłby do masy upadłościowej. Wtedy wydałaby je wraz z dokumentacją syndykowi, a sama wraz z rodziną opuściła je. Po sprzedaniu nieruchomości przez syndyka otrzymałaby równowartość rocznego czynszu, aby mógł wynająć mieszkanie i zamieszkać w nim razem z rodziną. Jeżeli nie posiada własnego mieszkania albo domu, powinna przynajmniej mieć pieniądze zgromadzone na rachunku bankowym, otrzymywać wynagrodzenie za pracę lub mieć inne środki na pokrycie postępowania upadłościowego, spłatę przynajmniej części zadłużenia i gwarantować, że będzie w ciągu pięciu lat spłacać je wierzycieli według opracowanego w sądzie planu.

Z uzyskanej ze sprzedaży masy upadłościowej kwoty najpierw pokrywane są koszty postępowania upadłościowego, potem wynagrodzenie syndyka i wreszcie zaspokajani są wierzyciele. Dopiero w tym momencie upadły może złożyć do sądu wniosek o ustalenie planu spłaty pozostałych, niezaspokojonych zobowiązań. Z góry ustawodawca założył, że spieniężenie majątku upadłego nie pozwoli na zaspokojenie wszystkich jego zadłużeń. Tym bardziej że majątek sprzedawany jest nie według jego wartości rynkowej, lecz często poniżej niej.

Ten schemat pokazuje od razu, że kto chce skorzystać z dobrodziejstwa upadłości konsumenckiej, naraża się przede wszystkim na to, że praktycznie cały jego majątek dorobkowy zostanie spieniężony i przeznaczony na spłatę wierzycieli. Dopiero po zakończeniu likwidacji majątku dłużnik wkracza w następny etap, trwający pięć lat, kiedy jest ustalony plan spłaty. Przez ten czas znacząca część dochodów upadłego będzie przeznaczana na spłatę wierzycieli. Po tych pięciu latach możliwe jest umorzenie pozostałych niezaspokojonych wierzytelności.

Upadły konsument może nie płacić kosztów postępowania sądowego pod warunkiem, że sąd na jego wniosek zwolni go od nich. W sprawie o upadłość konsumencką wnioskodawca ma prawo ubiegać się o zwolnienie od kosztów sądowych. Nikt jednak konsumenta nie zwolni z obowiązku zapłacenia wynagrodzenia syndykowi, który będzie spieniężał masę upadłości.

Zdaniem sędziego Marcina Krawczyka, przewodniczącego X Wydziału Sądu Gospodarczego Sądu Rejonowego dla m.st. Warszawy, wielu wnioskodawców nie rozumie, na czym polega proces oddłużenia i ogłoszenia upadłości konsumenckiej. Nawet osoby posiadające mieszkanie często same wycofują wniosek po trzymaniu informacji o tym, że stracą je, bo muszą je przekazać na poczet masy upadłości. Obawiają się, że nawet po umorzeniu części długów nigdy już nie osiągną takiej sytuacji materialnej, która umożliwiłaby im zaciągnięcie kredytu hipotecznego i zakup kolejnego mieszkania.

Z upadłości nie mogą też skorzystać osoby, które utraciły pracę z własnej winy – np. zostały zwolnione z powodów dyscyplinarnych albo przez siebie zawinionych lub same zwolniły się.