Przekształcenie w spółkę jawną nie jest obowiązkowe

Kodeks spółek handlowych przewiduje możliwość przekształcenia spółki cywilnej w inną spółkę handlową. Wspólnicy spółki cywilnej biorą najczęściej pod uwagę najprostszą z nich, a więc spółkę jawną, choć możliwe jest przekształcenie także w spółkę partnerską (jeśli wspólnicy wykonują np. wolny zawód), spółkę komandytową, komandytowo-akcyjną, akcyjną i spółkę z ograniczoną odpowiedzialnością. Od 8 stycznia 2009 r. nie jest już natomiast obowiązkowe przekształcenie spółki cywilnej w spółkę jawną po osiągnięciu w danym roku obrotowym określonego w przepisach obrotu. Obecnie spółka cywilna może, a nie musi, być przekształcona w spółkę jawną po dokonaniu zgłoszenia do sądu rejestrowego przez wszystkich wspólników.

Przed zgłoszeniem wspólnicy dostosują umowę spółki do przepisów o umowie spółki jawnej. Do wniosku o rejestrację spółki jawnej należy dołączyć umowę spółki cywilnej ze zmianami, dostosowującymi jej treść do wymagań przewidzianych dla spółki jawnej.

Z chwilą wpisu do rejestru spółka cywilna staje się spółką jawną i przysługują jej wszystkie prawa i obowiązki stanowiące majątek wspólny wspólników.

Spółka jawna staje się więc np. właścicielem ruchomości i nieruchomości dotychczasowej wspólności łącznej wspólników tej spółki, bez potrzeby dokonywania jakichkolwiek dodatkowych czynności prawnych, a tylko zgłaszając do odpowiednich rejestrów, ksiąg wieczystych itp. Wstępuje też w stosunki procesowe, np. jako strona toczącego się już postępowania sądowego ze wszelkimi uprawnieniami strony, zachowaniem terminów, obowiązków dowodowych itp. W praktyce sądowej uznaje się jednak, że niedopuszczalne jest przyjęcie, że wraz z przekształceniem się spółki cywilnej w spółkę jawną następuje przekazanie statusu pokrzywdzonego z pierwotnie uprawnionych osób na nowo powstały podmiot prawny, gdyż tego rodzaju zbycie czy przejście uprawnień nie jest możliwe.

Dla większości ludzi spółka cywilna i spółka jawna są bardzo podobne. Obie przeznaczone są raczej do prowadzenia działalności gospodarczej o mniejszych rozmiarach. W przypadku obydwu ograniczona jest liczba wspólników, którzy prowadzą sprawy spółki, reprezentują ją i ponoszą nieograniczoną odpowiedzialność za zobowiązania spółki. Jest między nimi zasadnicza różnica: spółka jawna jest przedsiębiorcą, a cywilna - nie. Spółka cywilna jest umową zawieraną do realizacji przedsięwzięć okazjonalnych, a przedsiębiorcami są wspólnicy.

Założenie spółki cywilnej polega na spisaniu umowy między wspólnikami, którzy chcą wspólnie dążyć do osiągnięcia wspólnego celu gospodarczego. Nie ma przy tym wymogu określonej wysokości wnoszonych przez wspólników wkładów finansowych. Wkład wspólnika może polegać na wniesieniu do spółki własności lub innych praw albo świadczenia usług. Każdy wspólnik spółki cywilnej musi też uzyskać wpis do ewidencji działalności gospodarczej.

Spółka jawna powstaje po zarejestrowaniu spółki w Krajowym Rejestrze Sądowym po zawarciu pisemnej umowy między wspólnikami. Fakt rejestracji nie oznacza, że spółka jawna posiada osobowość prawną. Może jednak nabywać prawa i zaciągać zobowiązania.

Spółka cywilna nie może posiadać własnego majątku, choć wspólnicy wnoszą do spółki wkłady polegające na przeniesieniu własności rzeczy lub innych praw albo świadczeniu usług. Rzeczy i prawa wniesione jako wkład do spółki nie stają się jednak własnością spółki, lecz wspólnym majątkiem jej wspólników. Do tego majątku wchodzą również rzeczy i prawa nabyte i uzyskane w ramach działalności spółki. Wspólnicy spółki cywilnej posiadają wspólny majątek na zasadzie współwłasności łącznej.

Spółka jawna posiada wyodrębniony majątek, na który składają się zarówno wkłady wspólników, jak i majątek nabyty w czasie trwania spółki.

Każdy wspólnik spółki cywilnej jest uprawniony i zobowiązany do prowadzenia spraw spółki, choć w umowie kwestię tę można uregulować inaczej. W braku odmiennej umowy lub uchwały wspólników każdy wspólnik spółki cywilnej jest umocowany do reprezentowania spółki w takich granicach, w jakich jest uprawniony do prowadzenia jej spraw.

W spółce jawnej, podobnie jak w cywilnej, każdy ze wspólników ma prawo i obowiązek prowadzenia spraw spółki, choć i tu kwestie te mogą być przez wspólników uregulowane inaczej. W spółce tej każdy wspólnik ma prawo reprezentować spółkę, a prawa tego nie można ograniczyć ze skutkiem wobec osób trzecich. W umowie spółki można jednak pozbawić wspólnika prawa reprezentowania spółki albo ustalić, że wspólnik jest uprawniony do reprezentowania spółki tylko łącznie z innym wspólnikiem lub z prokurentem. Osoby uprawnione do reprezentacji spółki są wpisywane w Krajowym Rejestrze Sądowym.

Kwestia odpowiedzialności w spółce cywilnej i jawnej kształtuje się w zasadniczo odmienny sposób. Wspólnicy spółki cywilnej są odpowiedzialni za jej zobowiązania solidarnie, całym swoim majątkiem osobistym, razem ze spółką i pozostałymi wspólnikami. W praktyce przez cały czas trwania spółki majątek wspólników jest zagrożony. Za zobowiązania spółki nie odpowiada natomiast były wspólnik spółki cywilnej, jeśli zobowiązania spółki powstały po jego wystąpieniu ze spółki. Podobnie nowy wspólnik spółki cywilnej nie odpowiada za zobowiązania spółki powstałe przed jego wstąpieniem do spółki.

Natomiast wspólnicy spółki jawnej odpowiadają solidarnie za zobowiązania spółki razem ze spółką i z innymi wspólnikami, jednak jest to odpowiedzialność subsydiarna. Oznacza to, że wspólnik spółki jawnej odpowie dopiero wówczas, gdy nie ma możliwości uzyskania zaspokojenia swoich roszczeń wierzyciela z majątku spółki.

Spółka cywilna funkcjonuje na zasadach określonych w kodeksie cywilnym i jest niczym innym, jak stosunkiem zobowiązującym pomiędzy wspólnikami.

Spółka jawna ma swoje podstawy w kodeksie spółek handlowych. Jest spółką

osobową.

Daria Stojak

Podstawa prawna

Ustawa z 23 kwietnia 1964 r. - Kodeks cywilny (Dz.U. nr 16, poz. 93 z późn. zm.).

Ustawa z 15 września 2000 r. - Kodeks spółek handlowych (Dz.U. nr 94, poz. 1037 z późn. zm.).