Wybór sądu zależy także od położenia firmy

Sprawy rozpoznawane w postępowaniu gospodarczym zostały określone w art. 479¹ kodeksu postępowania cywilnego. Co do zasady postępowanie obejmuje sprawy ze stosunków cywilnych (a więc m.in. o wykonanie umowy, zapłatę) pomiędzy przedsiębiorcami - w zakresie prowadzonej przez nich działalności gospodarczej. Sprawami rozpoznawanymi przez sądy gospodarcze będą również następujące sprawy:

● ze stosunku spółki oraz dotyczące roszczeń, o których mowa w art. 291-300 i art. 479-490 ustawy z 15 września 2000 r. - Kodeks spółek handlowych (Dz.U. nr 94, poz. 1037 z późn. zm.),

● przeciwko przedsiębiorcom o zaniechanie naruszania środowiska i przywrócenie do stanu poprzedniego lub naprawienie szkody z tym związanej oraz zakazanie lub ograniczenie działalności zagrażającej środowisku,

● należące do właściwości sądów na podstawie przepisów o ochronie konkurencji, prawa energetycznego, prawa telekomunikacyjnego, prawa pocztowego oraz przepisów o transporcie kolejowym,

● przeciwko przedsiębiorcom o uznanie postanowień wzorca umowy za niedozwolone,

● wynikające z przepisów o ochronie konkurencji, prawa energetycznego, prawa telekomunikacyjnego, prawa pocztowego oraz przepisów o transporcie kolejowym.

Dla objęcia sprawy postępowaniem gospodarczym istotny jest moment powstania zobowiązania. To oznacza, że nawet jeśli w momencie wytoczenia sprawy pozwany nie prowadzi już działalności, spór jest aktualny - o ile działalność ta była wykonywana w momencie zaciągnięcia zobowiązania.

Właściwość sądu

Wnosząc powództwo, trzeba ustalić właściwość sądu. Warto wiedzieć, że błędne wskazanie sądu nie spowoduje zwrócenia powództwa - sąd jest zobowiązany sprawę przekazać do rozpoznania sądowi właściwemu. Pozew wniesiony do sądu innego, niż powinien trafić, nie wstrzymuje również biegu przedawnienia roszczeń. Termin zostanie utrzymany wraz z wpłynięciem pozwu do właściwego sądu.

Sądem właściwym w zależności od wartości przedmiotu sporu będzie albo sąd rejonowy (do 100 tys. zł) albo sąd okręgowy (powyżej 100 tys. zł). Co do zasady, sądem właściwym jest ten, w okręgu którego ma miejsce zamieszkania (stałego pobytu) osoba fizyczna lub swoją siedzibę osoba prawna (ułomna osoba prawna). Jeżeli miejsce zamieszkania nie jest znane lub nie leży w Polsce, wtedy uznaje się za nie ostatnie miejsce zamieszkania pozwanego w Polsce.

W sprawach przeciwko przedsiębiorcy - związanych z działalnością jego zakładu głównego, lub oddziału, sprawę można wytoczyć przed sądem właściwym dla zakładu, lub oddziału (niekoniecznie siedziby rejestrowej). Strony mogą również same w umowie ustalić właściwość miejscową sądu - nie można z niej jednak skorzystać, jeśli spór dotyczy własności lub innych praw do nieruchomości.

Rozpoczęcie postępowania

Zgodnie z przepisami kodeksu postępowania cywilnego, postępowanie przed sądem gospodarczym rozpoczyna się od wniesienia pozwu. Sąd przesyła pozew pozwanemu, który będzie mógł od razu zapoznać się z roszczeniami i twierdzeniami powoda, oraz dowodami, jakimi on dysponuje. Powód będący przedsiębiorcą, który sporządził pozew, w odróżnieniu od zwykłej osoby fizycznej, musi podać w nim od razu wszystkie twierdzenia oraz dowody na ich poparcie. Gdy tego nie zrobi, to co do zasady nie może się na nie powoływać w toku postępowania. Tylko wyjątkowo w toku procesu będzie miał prawo powoływać dodatkowe twierdzenia i dowody, jeśli wykaże, że w pozwie nie mógł tego zrobić, albo że potrzeba powołania ich wynikła później. Podobne obowiązki ciążą również na pozwanym przedsiębiorcy. Zgodnie z przepisami pozwany w sprawach, w których sąd nie wydał nakazu zapłaty w postępowaniu nakazowym lub upominawczym, w ciągu dwóch tygodni od otrzymania pozwu ma obowiązek wnieść odpowiedź na pozew. On również ma obowiązek podać w tym piśmie wszystkie twierdzenia, zarzuty oraz dowody na ich poparcie pod rygorem utraty prawa powoływania ich w toku postępowania. Tylko wówczas, gdy powołanie ich w odpowiedzi na pozew nie było możliwe albo potrzeba powołania ich wynikła później, pozwany przedsiębiorca będzie mógł je zgłosić później. Musi jednak wykazać, że powołanie konkretnych twierdzeń, zarzutów oraz dowodów nie było możliwe w odpowiedzi na pozew. Obowiązek wniesienia odpowiedzi na pozew ciąży na przedsiębiorcy bez względu na to, czy reprezentowany jest przez adwokata, radcę prawnego lub rzecznika patentowego. Nie może na przykład domagać się przedłużenia dwutygodniowego terminu, twierdząc, że dopiero pod koniec tego okresu powierzył prowadzenie sprawy profesjonalnemu pełnomocnikowi, który nie zdążył zapoznać się z aktami sprawy i sporządzić odpowiedź na pozew. Odpowiedzi na pozew przedsiębiorca wnosi wprost do sądu. Gdyby jednak był on reprezentowany przez adwokata, radcę prawnego albo rzecznika patentowego, to wówczas odpis odpowiedzi na pozew razem z załącznikami powinien doręczyć powodowi. Natomiast do odpowiedzi na pozew złożony w sądzie dołącza dowód doręczenia albo potwierdzenie z poczty nadania listem poleconym odpowiedzi na pozew.

Niezależnie od tego, czy przedsiębiorcę reprezentuje profesjonalny pełnomocnik, odpowiedź na pozew wniesiona po upływie dwóch tygodni zostanie przez sąd zwrócona, a przytoczone w niej zarzuty, twierdzenia oraz dowody traktowane są tak, jak gdyby nie zostały zgłoszone. Rozpoznając sprawę, sąd pomija twierdzenia pozwanego, a zarzuty i dowody oddala, bez względu na to, czy mają znaczenie dla rozstrzygnięcia sporu. Pozwany przedsiębiorca może jednak domagać się uwzględnienia ich przez sąd wówczas, gdy wykaże, że nawet gdyby w sposób właściwy wniósł odpowiedź na pozew, to nie mógłby się na nie powołać, bądź że potrzeba powołania się wynikła później.

Zamiast odpowiedzi na pozew pozwany przedsiębiorca nie może wnieść powództwa wzajemnego nawet wówczas, gdyby przysługiwało mu roszczenie wzajemne w stosunku do powoda i nadawało się ono do potrącenia. Gdyby jednak pozwany przedsiębiorca zdecydował się wnieść takie powództwo, to wówczas zostanie ono wyłączone z akt tej konkretnej sprawy i będzie rozpoznawane w oddzielnej sprawie.

Pozwany przedsiębiorca może domagać się potrącenia w toku postępowania przed sądem gospodarczym tylko wierzytelności, które udowodnił dokumentami urzędowymi, potwierdzającymi istnienie roszczenia.

Opłaty sądowe

Każde pismo wnoszone do sądu powinno być należycie opłacone, o ile ustawa wymaga takiej opłaty. Rodzaje pism podlegających opłacie sądowej oraz ich wysokość określa ustawa z 28 lipca 2005 r. o kosztach sądowych w sprawach cywilnych (Dz. U. nr 167, poz. 1398 z późn. zm.).

Jeśli pismo zostało wniesione bez należnej opłaty sądowej (stałej lub stosunkowej), przewodniczący zwraca je bez wezwania o uiszczenie opłaty. Jeżeli brakująca opłata zostanie uiszczona w terminie tygodniowym, pismo wywołuje skutek od daty pierwotnego wniesienia. Surowsze konsekwencji są w przypadku wniesienia bez opłaty środka odwoławczego lub środka zaskarżenia. Apelację, zażalenie, skargę kasacyjną, skargę o stwierdzenie niezgodności z prawem prawomocnego orzeczenia, sprzeciw od wyroku zaocznego, zarzuty od nakazu zapłaty, skargę na orzeczenie referendarza sądowego wniesioną bez opłaty w wymaganej wysokości sąd odrzuci.

Ważne

Sprawę można wytoczyć przed sąd właściwy dla miejsca jej wykonania w sprawach dotyczących: n powództwa o ustalenie istnienia umowy n wykonanie (czyli np. o zapłatę), rozwiązanie lub unieważnienie umowy n odszkodowania z powodu niewykonania lub nienależytego wykonania umowy

Składanie nowych dowodów

W sprawach gospodarczych w odróżnieniu od procesów w zwykłych sprawach cywilnych nowe dowody można składać, jeśli złożenie ich w danym momencie było niemożliwe. Dotyczy to sytuacji, w których np. powód, składając pozew, nie posiadał fizycznie określonego dowodu, musiał jednak złożyć pozew z uwagi na kończący się okres przedawnienia. W przypadku pozwanego, często brak dowodu w odpowiedzi na pozew wynika z krótkiego (2-tygodniowego) terminu na jej złożenie. Nowe dowody można również składać, gdy konieczność ich powołania powstała dopiero w toku postępowania. Dotyczy to sytuacji, w których potrzeba powołania dowodu powstała w odpowiedzi na zarzut drugiej strony.

Przykład: Wynajęcie pojazdu zastępczego

Pracownik kierujący pojazdem należącym do firmy X miał kolizję drogową z pojazdem kierowanym przez przedsiębiorcę Y, który okazał się sprawcą wypadku. Uszkodzony pojazd należący do firmy X został oddany do serwisu naprawczego. W tym czasie firma X wynajęła pojazd zastępczy, który był wykorzystywany do prowadzonej przez firmę działalności gospodarczej. Firma X zwróciła się do zakładu ubezpieczeń likwidującego szkodę z żądaniem pokrycia kosztów wynajmu tego pojazdu. Ubezpieczyciel przedsiębiorcy Y odmówił wypłaty odszkodowania, wskazując, iż koszt wynajmu pojazdu zastępczego nie należy do szkody rzeczywiście poniesionej przez firmę X. Sądem właściwym do rozpoznania sprawy będzie sąd gospodarczy.

Łukasz Sobiech

lukasz.sobiech@infor.pl