Zaliczka na poczet dywidendy

Wytoczenie powództwa o zwrot zaliczki na podstawie przepisów o bezpodstawnym wzbogaceniu jest możliwe, ale tylko jeśli nie zostały zachowane formalne przesłanki prawidłowości jej dokonania.

Umowa spółki może upoważniać zarząd do wypłaty wspólnikom zaliczki na poczet przewidywanej dywidendy za rok obrotowy, jeżeli spółka posiada środki wystarczające na wypłatę. Wypłata może nastąpić zarówno przed końcem roku obrotowego, jak i po jego zakończeniu, ale przed zatwierdzeniem sprawozdania finansowego. Spółka może wypłacić zaliczkę, jeżeli jej zatwierdzone sprawozdanie finansowe za poprzedni rok obrotowy wykazuje zysk. Zaliczka dywidendowa może być wypłacona na poczet dywidendy za bieżący lub zamknięty rok obrotowy. W obu przypadkach zarząd musi sporządzić sprawozdanie finansowe, aby wykazać wielkość zysku bieżącego. Do zaliczki na poczet przewidywanej dywidendy nie stosuje się art. 197 kodeksu spółek handlowych (k.s.h.). Zgodnie z tym przepisem jeżeli umowa spółki przyznaje prawo do dywidendy uprzywilejowanej niewypłaconej w latach poprzednich, powinna określać najwyższą liczbę lat, za które dywidenda może być wypłacona z zysku w następnych latach; okres ten nie może przekraczać pięciu lat.

Zgodnie z art. 195 par. 1 k.s.h. zaliczka może stanowić najwyżej połowę zysku osiągniętego od końca poprzedniego roku obrotowego, powiększonego o kapitały rezerwowe utworzone z zysku, którymi w celu wypłaty zaliczek może dysponować zarząd, oraz pomniejszonego o niepokryte straty i udziały własne. Podejmując uchwały o podziale zysku na dywidendę i inne cele po zakończeniu roku obrotowego, za który wypłacono zaliczkę, zgromadzenie wspólników lub inny organ, który decyduje o pierwotnym podziale zysku powinien uwzględnić kwotę wypłaconą na zaliczki dywidendowe. Mogą one bowiem zmniejszyć całkowity zysk do podziału albo zupełnie wyczerpać kwotę zysku za dany rok obrotowy.

Na gruncie zaliczkowej wypłaty dywidendy mogą powstać problemy, gdy spółka pieniądze wypłaci, a sprawozdanie finansowe na koniec roku nie wykaże zysków, które pokryłyby wypłacone zaliczki. W tym przypadku spółka może żądać zwrotu wypłaconych kwot na podstawie przepisów o bezpodstawnym wzbogaceniu (art. 405 i nast. k.c. w zw. z art. 198 par. 1 k.s.h.), ale tylko jeżeli nie zostały zachowane formalne przesłanki prawidłowości jej dokonania. W tym celu spółka musi wytoczyć w sądzie stosowne powództwo i odpowiednio uargumentować żądanie zwrotu. Zgodnie z art. 198 par. 2 k.s.h. jeżeli zwrotu bezpodstawnie dokonanej wypłaty nie można uzyskać od odbiorcy, jak również od osób odpowiedzialnych za wypłatę, za ubytek w majątku spółki, który jest wymagany do pełnego pokrycia kapitału zakładowego, odpowiadają wspólnicy w stosunku do swoich udziałów. Kwoty, których nie można ściągnąć od poszczególnych wspólników, rozdziela się między pozostałych wspólników w stosunku do udziałów.