Brak wpisu w KRS nie oznacza, że spółka nie istnieje

Niedopełnienie obowiązku wpisu spółki jawnej do Krajowego Rejestru Sądowego nie powoduje utraty jej bytu prawnego. Do tego musi ona jeszcze przejść przez etap likwidacji.

Neuman i Młyny Parowe spółka jawna w B. powstała w 1906 roku i została wpisana do rejestru handlowego. Pomiędzy 1939 roku a 1947 rokiem wspólnicy zmarli i wtedy w posiadanie weszli ich spadkobiercy. Ostatni wpis w rejestrze handlowym nosi datę 1947 r. Majątek spółki został wywłaszczony, ale nie w całości, natomiast Skarb Państwa został wpisany do księgi wieczystej jako właściciel całości. Obecnie nieruchomość należy do fabryki I. Jeden ze spadkobierców i spółka wystąpili teraz przeciwko fabryce o uzgodnienie treści księgi wieczystej z rzeczywistym stanem prawnym.

Sąd I instancji odrzucił pozew w stosunku do spadkobiercy, a w stosunku do spółki oddalił. Uznał, że zgodnie z art. 112 kodeksu handlowego (już nie obowiązuje) spółka jawna ulega rozwiązaniu m.in., gdy jeden ze wspólników umrze, chyba, że umowa spółki stanowi inaczej. Nie ma dowodów na to, że była taka umowa. Wobec tego spółka uległa rozwiązaniu z mocy prawa, nie ma więc zdolności sądowej. W stosunku do spadkobierczyni wyrok ten uprawomocnił się, ale spółka odwołała się do niego. Sąd apelacyjny odrzucił pozew w stosunku do niej, gdyż uznał, że i ona nie ma zdolności sądowej.

Od tego wyroku spółka wniosła skargę kasacyjną. Podnosiła w niej m.in. naruszenie art. 112 k.h. i art. 68 kodeksu spółek handlowych. Brak wpisu w KRS nie może oznaczać utraty bytu prawnego, skoro spółka nie przeszła etapu likwidacji, a likwidator został dla niej ustanowiony na skutek starań spadkobierców i samej spółki. Po wojnie takie spółki nie działały i to wszystko. Nie może być tak, że majątek jest niczyj. W odpowiedzi Prokuratoria Generalna, reprezentująca pozwaną fabrykę, twierdziła, że sąd ustalił, iż nie ma wpisu ani do rejestru handlowego, ani do KRS. Wobec tego nie jest to majątek niczyj, ale Skarbu Państwa, bo jest wpisany do księgi wieczystej.Sąd Najwyższy uchylił wyrok sądu apelacyjnego i przekazał mu sprawę do ponownego rozpoznania. W ustnym uzasadnieniu podkreślił, że nie może być tak, żeby po rozwiązaniu spółki jej majątek był niczyj. Ustawodawca to przewidział. Wynika to zarówno z art. 112 k.s.h., jak i art. 68 k.s.h., który mówi, że w okresie likwidacji stosuje się do spółki przepisy dotyczące jej stosunków wewnętrznych i zewnętrznych. Oznacza to, że spółka w likwidacji ma zdolność sądową, a sąd przeoczył te przepisy. Nie mógł więc odrzucić pozwu, bo kwestia majątku spółki pozostaje nierozstrzygnięta. Dlatego musi majątek ustalić i dopiero wtedy będzie można uzgodnić treść księgi wieczystej z rzeczywistym stanem prawnym.

Spółka przestaje istnieć, gdy przejdzie etap likwidacji. Dlatego brak wpisu do KRS nie powoduje utraty jej bytu prawnego.