Upadłość konsumencka

Tylko dłużnik może wystąpić o ogłoszenie swojej upadłości

Zasady ogłaszania upadłości przez osoby fizyczne, nieprowadzące działalności gospodarczej, których niewypłacalność powstała wskutek wyjątkowych i niezależnych od nich okoliczności, regulują przepisy ustawy z 5 grudnia 2008 r. o zmianie ustawy - Prawo upadłościowe i naprawcze oraz ustawy o kosztach sądowych w sprawach cywilnych, opublikowanej w Dz.U. nr 234, poz. 1572. Wejdą one w życie po upływie trzech miesięcy od opublikowania w Dzienniku Ustaw.

Konsument raz na dziesięć lat będzie mógł ogłosić swoją upadłość, gdy stanie się niewypłacalny. W tym celu powinien złożyć do sądu wniosek o ogłoszenie upadłości.

Wniosek o ogłoszenie jego upadłości nie może złożyć wierzyciel ani grupa wierzycieli oraz poręczyciel, który spłacił za dłużnika zobowiązania.

Następnie sąd zbada, czy nie zachodzą przesłanki do jego oddalenia, które zostały określone w art. 491³ prawa upadłościowego i naprawczego.

Jeżeli uzna, że takie przesłanki nie zachodzą, to ogłosi upadłość konsumenta i przeprowadzi postępowanie upadłościowe. Polegało ono będzie na likwidacji majątku konsumenta, sporządzeniu planu podziału i zaspokojeniu zobowiązań wierzycieli.

Sąd wyda również postanowienie o ustaleniu planu spłaty wierzycieli konsumenta i określi w nim warunki spłaty tych jego zobowiązań, które nie zostały zaspokojone na podstawie planu podziału. Zakres spłat będzie zależał od możliwości zarobkowych dłużnika, wysokości niezaspokojonych wierzytelności oraz realności ich zaspokojenia.

Dodatkowo jeszcze sąd określi, jaka część zobowiązań konsumenta po wykonaniu planu spłaty zostanie umorzona.

O ogłoszenie upadłości konsumenckiej będzie mógł wystąpić dłużnik, który jest osobą fizyczną, nie prowadzi działalności gospodarczej i stał się niewypłacalny. Niewypłacalnym staje się on wówczas, gdy nie płaci swoich wymagalnych zobowiązań. Chodzi tu o takie przypadki, gdy dłużnik w terminie określonym umową lub ustawą nie zapłacił drugiego z kolei zobowiązania. Natomiast nie ma żadnego znaczenia, jak duże są to zobowiązania, a także jak długo dłużnik zwlekał z uregulowaniem ich.

Natomiast nie może być mowy o niewypłacalności dłużnika wówczas, gdy nie zapłacił tylko jednego, ale największego długu.

Aby niewypłacalny konsument mógł ogłosić swoją upadłość, jego niewypłacalność powinna powstać na skutek wyjątkowych i niezależnych od niego okoliczności.

Oddłużenie powinno więc stanowić wyjątek, a nie regułę, a dłużnik może z niego skorzystać tylko wówczas, gdy w maksymalnym stopniu spłaci swoich wierzycieli. Natomiast w postępowaniu o upadłość konsumencką wierzyciele powinni mieć zapewnioną możliwość obrony swoich praw.

Postępowanie upadłościowe wobec konsumentów będzie prowadzone na takich zasadach jak postępowanie upadłościowe obejmujące likwidację majątku upadłego. Znowelizowane przepisy ustawy - Prawo upadłościowe i naprawcze wprowadziły jednak możliwość prowadzenia likwidacji masy upadłości przez upadłego po uzyskaniu zezwolenia sędziego komisarza.

Po złożeniu wniosku przez konsumenta o ogłoszenie jego upadłości sąd dokona następujących czynności:

zwróci się do naczelnika urzędu skarbowego właściwego dla dłużnika o informację, czy dłużnik w ciągu ostatnich pięciu lat zgłosił dokonanie czynności prawnych podlegających opodatkowaniu,

zwróci się do Krajowego Rejestru Sądowego o informację, czy dłużnik jest wspólnikiem spółek handlowych, ponieważ z upadłości konsumenckiej nie może skorzystać osoba fizyczna prowadząca działalność gospodarczą.

Natomiast obwieszczenie postanowienia o ogłoszeniu upadłości konsumenta powinno zostać ogłoszone w budynku sądowym i zamieszczone przynajmniej w jednym dzienniku o zasięgu krajowym.

Już po ogłoszeniu upadłości kierujący tokiem postępowania sędzia komisarz może zezwolić, aby likwidację masy upadłości prowadził upadły konsument pod nadzorem syndyka.

Nie każdy konsument, który złoży wniosek do sądu o ogłoszenie upadłości, może liczyć na to, że sąd wyda postanowienie o ogłoszenie upadłości i zostanie wszczęte postępowanie oddłużeniowe.

Sąd może wniosek oddalić, gdy niewypłacalność nie powstała na skutek wyjątkowych i niezależnych od dłużnika okoliczności. Oddala go także, gdy dłużnik zaciągnął zobowiązanie już wówczas, gdy był niewypłacalny albo stracił pracę za swoją zgodą lub z tego powodu, że sam się przyczynił do zwolnienia, bo na przykład nadużywał alkoholu albo ukradł mienie firmy.

Dłużnik będzie mógł skorzystać z oddłużenia w ramach postępowania upadłościowego raz na dziesięć lat, więc gdy wystąpi z wnioskiem wcześniej, to sąd oddali go. Przyczyną oddalenia wniosku o ogłoszenie upadłości może być też zachowanie się dłużnika podczas prowadzonego przeciwko niemu poprzedniego postępowania upadłościowego prowadzonego w okresie dziesięciu lat przed złożeniem wniosku teraz rozpatrywanego przez sąd. Gdyby wówczas nie zaspokoił wszystkich wierzycieli albo po zakończeniu lub umorzeniu postępowania nie wykonał wszystkich zobowiązań, dokonał czynności uznanej prawomocnie za czynność z pokrzywdzeniem wierzycieli bądź postępowanie przeciwko niemu zostało umorzone z innych przyczyn niż na wniosek wszystkich wierzycieli, to rozpatrywany teraz wniosek sąd oddali.

Z oddaleniem wniosku przez sąd musi się liczyć również zadłużony konsument, w stosunku do którego w ciągu dziesięciu lat przed złożeniem wniosku o ogłoszenie upadłości było już prowadzone postępowanie upadłościowe lub inne postępowanie, w którym została umorzona całość lub część jego zobowiązań, bądź też w wyniku którego został zawarty układ.

Podczas trwającego postępowania upadłościowego dłużnik ma obowiązek wskazać i wydać syndykowi cały majątek oraz niezbędne dokumenty. Gdy tego nie zrobi, sąd umorzy wszczęte już postępowanie upadłościowe. Sąd orzeknie o umorzeniu również wówczas, gdy upadły w inny sposób nie będzie wykonywał ciążących na nim obowiązków.

Dłużnik dlatego musi wskazać i wydać cały swój majątek, ponieważ wejdzie on do masy upadłości. Gdyby jednak powstały jakieś wątpliwości co do tego, które z przedmiotów należących do upadłego powinny wejść do masy upadłości, to wówczas rozstrzyga je sędzia komisarz na wniosek syndyka, albo upadłego. Wydaje w tej sprawie postanowienie, na które przysługuje zażalenie. Natomiast nie ma żadnych wątpliwości co do tego, że do masy upadłości wchodzi mieszkanie i dom jednorodzinny upadłego, w którym on zamieszkuje.

Upadły dłużnik straci mieszkanie i dom jednorodzinny, w którym mieszka. Mieszkanie lub dom wejdzie w skład masy upadłości, a następnie zostanie sprzedane. Z otrzymanej kwoty upadły otrzyma równowartość przeciętnego czynszu najmu za okres dwunastu miesięcy, aby mógł wyprowadzić się do wynajętego mieszkania. O wysokości tej kwoty na wniosek syndyka decyduje sędzia komisarz. Bierze przy tym pod uwagę potrzeby mieszkaniowe upadłego i liczbę osób pozostających z nim we wspólnym gospodarstwie domowym. Na jego postanowienie przysługuje zażalenie.

Upadły musi więc opuścić dom jednorodzinny lub mieszkanie.

Natomiast pozostała kwota otrzymana ze sprzedaży nieruchomości zostanie przekazana wierzycielom. Zostanie sporządzony ostateczny plan podziału i sąd wyda postanowienie o ustaleniu planu spłaty wierzycieli. Postanowienie zostaje wydane na wniosek upadłego, po przeprowadzeniu rozprawy, o której zawiadamia się wszystkich wierzycieli. Jednak sądu nie wiążą propozycje spłaty przedstawione przez upadłego. Określi w nim, w jakim zakresie i w jakim czasie w ciągu najbliższych pięciu lat upadły musi zapłacić niezapłacone należności na podstawie planu podziału. Wskaże też, jaka część zobowiązań upadłego zostanie umorzona.

W okresie wykonywania planu spłaty na upadłym ciążą następujące obowiązki:

Nie może dokonywać czynności prawnych przekraczających granice zwykłego zarządu.

Może zaciągać tylko takie zobowiązania, które są niezbędne dla utrzymania swojego i osób, w stosunku do których ciąży na nim obowiązek dostarczania środków utrzymania. Nie wolno mu jednak robić zakupów na raty oraz z odroczoną płatnością.

Co roku do końca kwietnia musi składać sądowi sprawozdanie o wykonaniu planu spłaty wierzycieli za poprzedni rok kalendarzowy. W sprawozdaniu musi też wykazać, jakie przychody w tym roku osiągnął, jakie kwoty spłacił i nabył składniki majątkowe o wartości przekraczającej dwukrotność minimalnego wynagrodzenia za pracę. Dołącza też kopię rocznego zeznania podatkowego.

Dłużnik może domagać się zmiany planu spłaty, wówczas gdy z powodu przemijającej przeszkody nie może wywiązać się z obowiązku spłaty. Sąd może wówczas przedłużyć termin spłaty, ale nie dłużej niż o dwa lata, albo zmniejszyć wysokość rat.

Gdyby dłużnik nie wykonywał planu spłaty, to wówczas sąd uchyli ten plan i umorzy postępowanie. Dłużnik w takiej sytuacji nie zostanie wówczas oddłużony.

W okresie wykonywania planu spłaty regulowane są wierzycielom zaległe zobowiązania upadłego konsumenta. W tym okresie dłużnik może wykonywać jedynie czynności w ramach zwykłego zarządu swoim majątkiem. W tym czasie nie będzie mu wolno dodatkowo zadłużać się, kupować na raty oraz robić zakupów z odroczoną płatnością. Natomiast zaciągać może jedynie zobowiązania niezbędne do swojego utrzymania oraz osób, którym powinien dostarczać środków utrzymania.

Corocznie, do końca kwietnia dłużnik powinien złożyć sądowi sprawozdanie z wykonania planu spłaty wierzycieli za poprzedni rok kalendarzowy i wskazać w nim, jakie przychody uzyskał, jakie kwoty spłacił i jakie nabył składniki majątkowe, które mają wartość przekraczającą dwukrotność minimalnego wynagrodzenia za pracę. Do sprawozdania musi dołączyć kopię rocznego zeznania podatkowego.

Natomiast pozostała część zobowiązań dłużnika, których nie uiści, wykonując plan spłaty, zostanie umorzona. Wielkość umorzonych zobowiązań dokładnie określi sąd w tym samym postanowieniu, w którym wskazał warunki spłaty zobowiązań konsumenta niezaspokojonych na podstawie planu podziału. Oddłużenie upadłego dłużnika nie może odbywać się z pokrzywdzeniem wierzycieli.

Procedura oddłużeniowa ma na celu doprowadzić do częściowego zwrotu wierzytelności wierzycielom oraz do umorzenia pozostałych zobowiązań upadłego. Gdy zakończy się, na dłużniku nie będą już ciążyły żadne zobowiązania w stosunku do dotychczasowych dłużników. Może spokojnie zacząć dorabiać się od nowa majątku, bez obawy przed egzekucją komorniczą.

Gdyby dłużnik nie wykonywał obowiązków określonych w planie spłaty wierzycieli, to sąd może uchylić plan i umorzyć postępowanie upadłościowe. Podobne konsekwencje czekają go wówczas, gdy ukryje majątek, albo będzie działał z pokrzywdzeniem wierzycieli.

Sąd może zmienić plan spłaty na wniosek upadłego, który z powodu przemijającej przeszkody nie może wywiązać się z obowiązków w nim określonych. Zanim jednak sąd orzeknie o zmianie planu spłaty, powinien wysłuchać wierzycieli.

Jeżeli sąd uzna argumenty zawarte we wniosku upadłego za przekonujące, to może przedłużyć termin spłaty albo zmienić wysokość poszczególnych płatności. Łączny okres, o który sąd może przedłużyć termin spłaty wierzytelności, nie powinien przekroczyć dwóch lat. Na postanowienie sądu o zmianie planu spłaty wierzycieli albo o odmowie zmiany tego planu przysługuje zażalenie.

Zdarza się, że w okresie wykonywania planu spłaty wierzycieli w sposób istotny poprawi się sytuacja materialna upadłego, na przykład odziedziczy spadek, otrzyma darowiznę albo wygra na loterii. Wtedy każdy z wierzycieli będzie miał prawo wystąpić z wnioskiem o zmianę planu spłaty wierzycieli przez podwyższenie kwot, jakie przypadają wierzycielom.

O zmianie planu spłaty na wniosek wierzyciela orzeka sąd po przeprowadzeniu rozprawy, o której zawiadamia upadłego oraz wierzycieli objętych planem spłaty. Na postanowienie sądu w tej sprawie przysługuje zażalenie.

Natomiast na zmianę planu spłaty nie ma wpływu poprawa sytuacji majątkowej upadłego spowodowana zwiększeniem się jego wynagrodzenia za pracę lub dochodów, które uzyskuje z osobiście wykonywanej działalności zarobkowej. W takim przypadku sąd nie orzeknie o podwyższeniu kwot, jakie przypadają wierzycielom.

Gdyby upadły nie wywiązywał się z planu spłaty, to wówczas sąd może uchylić ten plan i umorzyć postępowanie upadłościowe. Postanowienie wydaje na wniosek wierzyciela po przeprowadzeniu rozprawy. O rozprawie zawiadamia upadłego i wierzycieli objętych planem spłat. Na postanowienie sądu przysługuje zażalenie.

Sąd na wniosek wierzyciela po przeprowadzeniu rozprawy może uchylić plan spłaty wówczas, gdy upadły w sprawozdaniu z wykonywania planu spłaty zataił swoje przychody bądź dokonywał czynności przekraczających granice zwykłego zarządu. Przyczyną uchylenia planu spłaty może być także ukrywanie majątku przez upadłego lub dokonywanie czynności prawnych uznanych prawomocnie za dokonane z pokrzywdzeniem wierzycieli. We wszystkich tych przypadkach po uchyleniu planu spłaty wierzycieli sąd umorzy postępowanie.

Gdy upadły wykona wszystkie obowiązki określone w planie spłaty wierzycieli, to wówczas sąd wyda postanowienie o umorzeniu niezaspokojonych jego zobowiązań, które zostały objęte planem spłaty. Sąd postanowi wówczas również o zakończeniu postępowania upadłościowego.

Umarzając zobowiązania upadłego, sąd powinien wymienić wierzyciela, tytuł i sumę zobowiązania, które podlegają umorzeniu. Takie umorzenie nie dotyczy zobowiązań upadłego, obejmujących świadczenia okresowe, których tytuł prawny nie wygasł, a także zobowiązań, które powstały już po ogłoszeniu upadłości.

Na wniosek upadłego sąd orzeka o umorzeniu jego niezaspokojonych zobowiązań i o zakończeniu postępowania upadłościowego. Zanim jednak wyda postanowienie w tych sprawach, powinien przeprowadzić rozprawę, a o jej terminie zawiadomić wszystkich wierzycieli objętych planem spłaty wierzycieli. Na postanowienie sądu przysługuje zażalenie.

Kiedy i w jaki sposób można ogłosić upadłość

Z wnioskiem do sądu o upadłość konsumencką kredytobiorcy, który jest osobą fizyczną i nie prowadzi działalności gospodarczej, nie może wystąpić wierzyciel. Taki wniosek może złożyć wyłącznie konsument, który stał się niewypłacalny i nie wykonuje swoich zobowiązań, a jego niewypłacalność powstała na skutek wyjątkowych i niezależnych od niego okoliczności.

Z wnioskiem o swoją upadłość konsument będzie mógł występować raz na dziesięć lat.

Bez względu na to, jak duża jest rodzina upadłego dłużnika oraz ile małoletnich dzieci on posiada, mieszkanie musi zostać włączone do masy upadłości. Stan rodzinny dłużnika, który chce ogłosić upadłość konsumencką, nie zapewnia mu żadnych dodatkowych przywilejów.

Aby mogło być prowadzone postępowanie w sprawie jego upadłości i oddłużenia, musi opróżnić mieszkanie, wyprowadzając się z niego razem z rodziną, a więc również z małoletnimi dziećmi. Musi się wyprowadzić nawet wówczas, gdy nie posiada innego lokalu albo domu jednorodzinnego.

Opróżniony przez niego lokal zostanie włączony do masy upadłości, a następnie sprzedany. Uzyskane pieniądze zostaną podzielone między dłużnika i jego wierzycieli. Dłużnik otrzyma równowartość dwunastomiesięcznego czynszu, aby mógł wynająć lokal i zamieszkać w nim z rodziną. Natomiast nie będzie mógł domagać się przyznania mu lokalu zastępczego, zamiennego albo pomieszczenia socjalnego. Kwota, jaką otrzyma, powinna odpowiadać wysokości przeciętnego czynszu najmu. Jej wysokość ustała sędzia komisarz na wniosek syndyka. Bierze przy tym pod uwagę potrzeby mieszkaniowe upadłego i liczbę osób pozostających z nim we wspólnym gospodarstwie domowym. Dłużnikowi będzie przysługiwało zażalenie na postanowienie sędziego komisarza, co do wysokości tej kwoty.

Sąd oddala wniosek o ogłoszenie upadłości złożony przez konsumenta, który nie spełnia wymogów do jej ogłoszenia. Aby więc uniknąć takiego oddalenia, dłużnik nie może, np. będąc już niewypłacalnym, zaciągać dalszych zobowiązań i tłumaczyć to tym, że upadłość konsumencka jest ogłaszana bez względu na wysokość zadłużenia.

Skoro dłużnik zaciąga zobowiązania, będąc już niewypłacalny, to wówczas nie ma mowy o tym, że jego niewypłacalność powstała na skutek wyjątkowych i niezależnych od niego okoliczności. Dlatego mając świadomość swojej niewypłacalności, nie należy zaciągać następnych zobowiązań, licząc na to, że obejmie je plan spłaty wierzycieli, co spowoduje, że nie będą musiały być w całości uregulowane.

Sąd oddali wniosek, gdy do rozwiązania stosunku pracy z dłużnikiem dojdzie z przyczyn leżących po jego stronie lub za jego zgodą. Przepisy o upadłości konsumenckiej wskazują jeszcze na inne sytuacje, w których sąd oddali wniosek o ogłoszenie upadłości, na przykład wówczas, gdy w okresie dziesięciu lat przed złożeniem wniosku o ogłoszenie upadłości w stosunku do dłużnika było już prowadzone postępowanie upadłościowe, w którym całość lub część jego zobowiązań została umorzona, albo był z nim i wierzycielami zawarty układ.

Inna przyczyna oddalenia wniosku to prowadzenie w ciągu ostatnich dziesięciu lat postępowania upadłościowego, w którym nie zostali zaspokojeni wszyscy wierzyciele, natomiast po jego zakończeniu lub umorzeniu dłużnik wszystkich zobowiązań nie wykonał bądź postępowanie upadłościowe zostało umorzone z innych przyczyn niż na wniosek wszystkich wierzycieli.

Sąd oddala wniosek, gdy czynność prawna dłużnika została prawomocnie uznana za dokonaną z pokrzywdzeniem wierzycieli.

Wierzyciele upadłego konsumenta są spłacani według planu spłaty wierzycieli. Postanowienie o ustaleniu planu spłaty wydaje sąd. Uwzględnia w nim wszystkie zobowiązania upadłego, które powstały, zanim plan został ustalony, a także wskazuje, w jakim zakresie i w jakim czasie - nie dłuższym niż 5 lat - upadły musi spłacić należności niezaspokojone na podstawie planu podziału.

Dlatego upadły konsument nie może sam wybrać, w jakiej kolejności będzie spłacał wierzycieli i do jakiej wysokości zaspokoi ich roszczenia. Przy regulowaniu zaległych zobowiązań wiążą go więc ustalenia zawarte w planie spłaty. Tylko wówczas może liczyć na umorzenie części zobowiązań. Sąd określa również, jaka ich część po wykonaniu planu spłaty zostanie umorzona.

Gdyby dłużnik nie stosował się do wskazań ujętych w planie spłaty i sam ustalał inną kolejność spłaty wierzycieli oraz wysokość zwracanych im kwot, to wówczas sąd uzna, że nie wykonuje obowiązków ustalonych w planie spłaty. Na wniosek wierzyciela może wówczas uchylić plan spłaty i umorzyć postępowanie upadłościowe.

Gdy sytuacja finansowa dłużnika poprawi się w związku z wzrostem jego aktywności zawodowej lub działalności gospodarczej, to nadal będzie obowiązywał plan spłaty ustalony na początku przez sąd.

Plan spłaty nie zmieni się i wysokość rat dla wierzycieli nie wzrośnie, mimo że ustalając go, sąd brał pod uwagę wówczas aktualne, a więc znacznie niższe niż obecnie, zarobki dłużnika i możliwość zaspokojenia przez niego wierzytelności. Wprawdzie poprawa sytuacji materialnej upadłego może spowodować, że sąd ustali na żądanie wierzyciela albo wierzycieli bardziej korzystne dla nich warunki spłaty, ale tylko wówczas, gdyby nastąpiło to dzięki darowiźnie, wygranej w grach losowych albo spadkowi. Natomiast poprawa spowodowana wzrostem aktywności zawodowej dłużnika nie doprowadzi do tego, że na poczet większego zaspokojenia wierzycieli niż przewidziane w planie spłaty zostaną dłużnikowi zabrane pieniądze, które chciałby przeznaczyć na utrzymanie rodziny. Nie będzie mu więc groziło podniesienie wysokości kwot przeznaczonych na spłatę długów.

Sąd może oddalić wniosek o ogłoszenie upadłości, jeżeli niewypłacalność dłużnika nie powstała na skutek wyjątkowych i niezależnych od niego okoliczności, bo na przykład zaciągnął on zobowiązanie, będąc już niewypłacalnym, albo nie ma pieniędzy na pokrycie długów, bo stracił pracę, a do rozwiązania umowy o pracę z nim doszło z przyczyn leżących po jego stronie albo za jego zgodą. Na przykład dłużnik został zwolniony dyscyplinarnie z powodu nadużywania alkoholu lub kradzieży w firmie.

Sąd ma prawo oddalić wniosek wówczas, gdy w stosunku do dłużnika w ciągu ostatnich dziesięciu lat przed złożeniem wniosku o ogłoszenie upadłości było prowadzone postępowanie upadłościowe lub inne, podczas którego umorzono całość albo część jego zadłużenia, czy też zawarto układ lub nie zaspokojono wszystkich wierzycieli, a dłużnik po zakończeniu lub umorzeniu postępowania nie wykonał wszystkich swoich zobowiązań. Wniosek może też zostać oddalony z powodu dopuszczenia się przez dłużnika czynności prawnej uznanej za dokonania z pokrzywdzeniem wszystkich wierzycieli bądź umorzenia przeciwko niemu postępowania z innych przyczyn niż na wniosek wszystkich wierzycieli.

Aby skorzystać z procedury oddłużeniowej, dłużnik powinien wydać syndykowi cały swój majątek, zarówno ruchomości, jak i nieruchomości. Nie może też skutecznie domagać się, aby sąd zezwolił wyłączyć z masy upadłości pamiątki rodzinne, które mają taką wartość, że mogłyby zostać sprzedane w ramach likwidacji masy upadłości, a uzyskane pieniądze przeznaczone na spłatę wierzycieli.

Gdyby jednak dłużnik chciał sprzedać tylko niektóre składniki majątku i z uzyskanych pieniędzy spłacić wierzycieli, to wówczas nie powinien decydować się na przeprowadzenie upadłości konsumenckiej, ale spłacić wierzycieli na zasadach ogólnych.

Aby skutecznie wszcząć postępowanie o upadłość konsumencką i skorzystać z możliwości oddłużenia się, dłużnik musi więc przeprowadzić likwidację masy upadłościowej, postępując ściśle według procedury przewidzianej w znowelizowanym prawie upadłościowym i naprawczym. Będzie mógł to zrobić sam pod nadzorem syndyka i za zgodą sądu.

Sędzia komisarz przyznaje upadłemu zaliczkę na poczet czynszu, a wysokość określa, biorąc pod uwagę potrzeby mieszkaniowe upadłego oraz liczbę osób pozostających we wspólnym gospodarstwie domowym.

Aby mógł zostać opracowany plan spłaty wierzycieli, konsument musi bowiem opuścić zajmowane mieszkanie lub dom jednorodzinny, które wejdą do masy upadłości. Po sprzedaniu masy upadłości upadły otrzyma równowartość czynszu, aby mógł wynająć mieszkanie dla siebie i rodziny. Na wniosek syndyka wysokość tej kwoty określi sędzia komisarz, uwzględniając potrzeby mieszkaniowe upadłego i liczbę osób pozostających razem z nim we wspólnym gospodarstwie domowym.

Na wniosek dłużnika i po wysłuchaniu wierzycieli sąd będzie mógł zmienić plan spłaty. Może to jednak zrobić tylko wówczas, gdy dłużnik z powodu przemijającej przeszkody nie będzie wywiązywał się z obowiązków ujętych w planie spłaty. Zmieniając plan, sąd przedłuży wówczas termin spłaty (ale nie na dłużej niż dwa lata) lub obniży wysokość poszczególnych płatności.

Z wnioskiem o zmianę planu spłaty może wystąpić też wierzyciel wówczas, gdy istotnie poprawiła się sytuacja majątkowa upadłego, ale z powodu innych przyczyn niż wzrost wynagrodzenia za pracę lub dochodów z osobiście wykonywanej działalności zarobkowej. We wniosku ma prawo domagać się podwyższenia kwot przypadających wierzycielom.

Upadły nie może w tym czasie wykonywać czynności prawnych, które przekraczają granice zwykłego zarządu. Natomiast ma prawo zaciągać zobowiązania niezbędne dla utrzymania środków dla utrzymania swojego oraz najbliższych krewnych. Nie wolno mu kupować na raty i z odroczoną płatnością.

Kolejnym jego obowiązkiem jest składanie sądowi sprawozdania o tym, jak spłaca wierzycieli. Za każdy poprzedni rok kalendarzowy do końca kwietnia kolejnego roku. W sprawozdaniu wskazuje osiągnięte przychody, podaje spłacone kwoty oraz określa, jakie nabył składniki majątku o wartości przekraczającej dwukrotność minimalnego wynagrodzenia za pracę. Do sprawozdania dołącza kopię rocznego zeznania podatkowego.

Na wniosek dłużnika i po wysłuchaniu wierzycieli sąd może zmienić plan spłaty, na przykład wówczas gdy dłużnik z powodu przemijającej przeszkody nie może wywiązać się z obowiązków ujętych w planie spłaty. Zmieniając plan, sąd przedłuża wówczas termin spłaty (ale nie na dłużej niż dwa lata) lub wysokość poszczególnych płatności.

Z wnioskiem o zmianę tego planu może wystąpić także każdy wierzyciel. W razie gdy sytuacja majątkowa upadłego poprawiła się w sposób istotny z powodu innych przyczyn niż wzrost wynagrodzenia za pracę lub dochodów z osobiście wykonywanej działalności zarobkowej. We wniosku wierzyciel może domagać się podwyższenia kwot przypadających wierzycielom.

Tylko dłużnik, który jest osobą fizyczną nieprowadzącą działalności gospodarczej, może zgłosić do sądu wniosek o ogłoszenie upadłości, jeżeli jego niewypłacalność powstała na skutek wyjątkowych i niezależnych od niego okoliczności.

Nie może przed wniesieniem wniosku zaciągać dalszych zobowiązań, mimo że jest już niewypłacalny. Nie powinien zwolnić się z pracy, wyrazić zgodę na rozwiązanie umowy albo w taki sposób naruszać obowiązki pracownicze, że do rozwiązania stosunku pracy dojdzie z przyczyn leżących po jego stronie. Wniosek o ogłoszenie upadłości dłużnik powinien sporządzić w sposób właściwy, aby z powodu braków sąd go nie zwrócił.

Dłużnik powinien podać w nim swoje dane i wskazać okoliczności, które uzasadniają go, oraz uprawdopodobnić swoją niewypłacalność. Składa też oświadczenie na piśmie o tym, że podane informacje są prawdziwe. Oświadczenie dołącza do wniosku. Gdyby takiego oświadczenia nie złożył, to sąd zwróci mu wniosek bez wzywania do uzupełnienia braków. Postanowienie w sprawie ogłoszenia upadłości konsumenta sąd powinien wydać w ciągu dwóch miesięcy od daty złożenia wniosku.