Trudne zabezpieczenia

Oto przykłady regulacji znajdowanych w umowach zabezpieczeń, które mogą stanowić źródło utrudnień w funkcjonowaniu przedsiębiorstwa.

O ile strony umowy bezwarunkowego przelewu wierzytelności nie postanowią inaczej, z chwilą zawarcia umowy nastąpi przejście przelewanej wierzytelności z cedenta (kredytobiorcy) na cesjonariusza (bank). W rezultacie wierzycielem dłużnika stanie się w miejsce cedenta cesjonariusz i tylko on będzie mógł żądać od dłużnika spełnienia świadczenia, a w braku tegoż, tylko on będzie mógł dochodzić przymusowego spełnienia świadczenia na drodze sądowej. Podjęcie tych czynności przez cedenta będzie nieskuteczne, a dłużnik w razie wytoczenia powództwa będzie mógł skutecznie kwestionować legitymację cedenta do dochodzenia zapłaty.

Równie istotną konsekwencją zawarcia przez kredytobiorcę-cedenta umowy przelewu wierzytelności będzie brak możliwości sprzedaży przelanych na zabezpieczenie wierzytelności. Ma to szczególne znaczenie, jeśli przedsiębiorca chciałby finansować swoją działalność z wykorzystaniem faktoringu. Podstawowa jest bowiem wtedy możliwość skutecznego nabycia wierzytelności podlegających faktoringowi przez faktora, co nie będzie możliwe, jeśli wierzytelności te nie będą przysługiwać faktorantowi (przedsiębiorcy).

Do wejścia w życie ustawy z 6 grudnia 1996 r. o zastawie rejestrowym i rejestrze zastawów (ustawa o zastawie) nie było możliwe ustanowienie zabezpieczenia rzeczowego na zbiorze rzeczy lub praw. Zasadą było i jest ustanawianie praw rzeczowych na poszczególnych rzeczach lub prawach, a nie na ich zbiorach.

Podobnie ma się rzecz ze sposobami pozaegzekucyjnego zaspokojenia zastawnika. Oprócz możliwości przejęcia zbioru na własność w trybie art. 22 lub sprzedaży w drodze przetargu publicznego w trybie art. 24 ustawy o zastawie ustawodawca przyznał zastawnikowi również możliwość zaspokojenia się z dochodów przedsiębiorstwa zastawcy lub z czynszu z tytułu dzierżawy tego przedsiębiorstwa (art. 27 ustawy o zastawie).

Wspomniane uprawnienia, o ile przewidywać je będzie umowa zastawnicza, mogą być wykonywane przez zastawnika niezależnie od tego, czy przedmiotem zastawu jest całe przedsiębiorstwo, czy tylko pewna jego część stanowiąca całość gospodarczą. Może się okazać, że zastawca, ustanawiając zastaw, na przykład linii produkcyjnej, umożliwił zastawnikowi zaspokojenie się z dochodów całego przedsiębiorstwa zastawcy, a nawet przejęcie go w zarząd przez zastawnika (lub inny podmiot), albo też wydzierżawienie tego przedsiębiorstwa na rzecz osoby trzeciej.

Borys D. Sawicki

radca prawny, wspólnik w kancelarii Sołtysiński, Kawecki & Szlęzak