Przejęcia firm - dopuszczalne formy

Gdy trwa dekoniunktura dotychczasowi właściciele są bardziej skłonni do daleko idących ustępstw na rzecz potencjalnych nabywców.

W chwili, gdy strony dojdą do porozumienia co do ceny, pozostaje podjąć, tylko z pozoru mało istotną i dotyczącą technicznych aspektów decyzję co do sposobu przeprowadzenia samej transakcji. W zależności od wybranego ostatecznie wariantu mogą jednak wystąpić diametralnie różne ryzyka prawno-podatkowe. Zastanówmy się zatem nad alternatywami dostępnymi na gruncie obecnie obowiązujących przepisów.

Najbardziej oczywistą możliwością otwierającą się przed stronami transakcji jest nabycie udziałów/akcji w spółkach kapitałowych lub też spółce komandytowo-akcyjnej, dokonane w formach i trybach przewidzianych w kodeksie spółek handlowych (dalej: k.s.h.). Co istotne, w tym rozwiązaniu bieżąca działalność operacyjna przejmowanego podmiotu nie ulega w żaden sposób zakłóceniu. Zmianie ulega jedynie inwestor angażujący swój kapitał.

Kolejny sposób przejęcia działającej na rynku firmy polega na nabyciu przedsiębiorstwa lub zorganizowanej części przedsiębiorstwa (dalej: ZCP). W obu przypadkach z podmiotu gospodarczego zostaje wytransferowana do nabywcy całość lub część wnętrza przedsiębiorstwa funkcjonującego w określonej formie prawnej. Co istotne, ten sposób przejęcia działalności operacyjnej może być stosowany niezależnie od przyjętego przez dotychczasowego właściciela modelu prowadzenia biznesu i dotyczy zarówno jednoosobowej działalności gospodarczej prowadzonej przez osoby fizyczne, spółek osobowych, jak i spółek kapitałowych. W przypadku zbycia przedsiębiorstwa dochodzi do przeniesienia własności określonego w art. 551 kodeksu cywilnego zorganizowanego zespołu składników niematerialnych i materialnych przeznaczonego do prowadzenia działalności gospodarczej. Przedsiębiorstwo obejmuje m.in.: nazwę przedsiębiorstwa, własność składników majątkowych, prawa wynikające z umów najmu i dzierżawy nieruchomości lub ruchomości, wierzytelności, koncesje, patenty, tajemnice przedsiębiorstwa, księgi i dokumenty związane z prowadzeniem działalności gospodarczej. Zbycie przedsiębiorstwa nie oznacza automatycznego przejęcia zobowiązań zbywcy związanych z funkcjonowaniem przedsiębiorstwa. Gdyby nabywca i zbywca doszli do porozumienia również w tej materii, konieczne jest podpisanie osobnych umów oraz uzyskanie zgody wierzycieli.

Druga z przywołanych form zbycia wnętrza przedsiębiorstwa polega na transakcji dotyczącej jego zorganizowanej części. Pojęcie to ma swe korzenie nie w k.s.h. czy k.c., ale w ustawach podatkowych. Zgodnie z zawartymi tam definicjami ZCP to organizacyjnie i finansowo wyodrębniony w istniejącym przedsiębiorstwie zespół składników materialnych i niematerialnych, w tym zobowiązania, przeznaczony do realizacji określonych zadań gospodarczych, który zarazem mógłby stanowić niezależne przedsiębiorstwo samodzielnie realizujące te zadania. W przypadku zorganizowanej części przedsiębiorstwa zwrócić należy szczególną uwagę na fakt, że zobowiązania stanowią integralny jej składnik i muszą przejść na nabywcę.

Ostatnią z form przejęcia przedsiębiorstwa jest nabycie przez inwestora udziału w spółce osobowej, czyli przeniesienie na niego ogółu praw i obowiązków dotychczasowego wspólnika. Jest to sytuacja wyjątkowa, nietypowa, stąd też możliwość przeprowadzenia takiej transakcji musi być wyraźnie dopuszczona w umowie spółki. W tym przypadku warto jednak gruntowanie przemyśleć, czy bieżąca działalność spółki nie ulegnie zakłóceniu - na skutek transakcji zmienia się bowiem jeden ze wspólników (co w przypadku spółek osobowych, w których czynnik ludzki odgrywa znaczącą rolę, może decydować o dalszym powodzeniu przedsięwzięcia). Transakcja w tym przypadku sprowadza się do przeniesienia praw majątkowych przysługujących wspólnikowi i jego obowiązków związanych z udziałem w spółce na nowy podmiot (osobę fizyczną lub prawną).

Tomasz Beger

doradca podatkowy w KZWS - RSM International