Określając pozycję dominującą, trzeba wyznaczyć rynek właściwy

Prawidłowe zdefiniowanie rynku właściwego przesądza często o wszczęciu i o wynikach postępowania antymonopolowego. Rynek ten wyznacza bowiem płaszczyznę współzawodnictwa przedsiębiorców w zakresie danego towaru na określonym terytorium geograficznym.

Dwoje producentów prowadzących działalność wytwórczą w rolnictwie domagało się od prezesa Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów stwierdzenia w decyzji, że Grupa Kupców sp. z o.o. stosuje praktyki ograniczające konkurencję. Polegały one na nadużywaniu pozycji dominującej na lokalnym rynku dzierżawy (najmu) stanowisk handlowych w określonej hali targowej, poprzez narzucenie w umowie poddzierżawy stanowiska handlowego uciążliwych postanowień umownych, przynoszących Grupie Kupców sp. z o.o. nieuzasadnione korzyści. Producenci domagali się też nałożenia na Grupę Kupców sp. z o.o. kary pieniężnej.

Prezes UOKiK umorzył postępowanie antymonopolowe jako bezprzedmiotowe, stwierdzając brak (ustanie w trakcie tego postępowania) pozycji dominującej Grupy Kupców sp. z o.o. na rynku właściwym. Od decyzji producenci (powodowie) wnieśli odwołanie. Sąd Ochrony Konkurencji i Konsumentów uchylił zaskarżoną decyzję wskazując, że prezes UOKiK nie dołożył należytej staranności przy wyznaczaniu rynku właściwego, a postępowanie antymonopolowe przeprowadzone zostało nieprawidłowo. Od wyroku apelację wniósł pozwany prezes UOKiK.

Sąd apelacyjny oddalił apelację. Możliwość stwierdzenia naruszenia przez przedsiębiorcę zakazu stosowania praktyk ograniczających konkurencję przez nadużywanie pozycji dominującej uzależniona jest od uprzedniego stwierdzenia, że przedsiębiorca ten posiada na rynku właściwym pozycję dominującą. Rozumie się przez nią pozycję przedsiębiorcy, która umożliwia mu zapobieganie skutecznej konkurencji na rynku właściwym przez stworzenie mu możliwości działania w znacznym zakresie niezależnie od konkurentów, kontrahentów oraz konsumentów (art. 4 pkt 9 ustawy z 15 grudnia 2000 r. o ochronie konkurencji i konsumentów, poprzednio obowiązującej, a stosowanej w tej sprawie). W przepisie tym określone też zostało ustawowe domniemanie, że przedsiębiorca ma pozycję dominującą, jeżeli jego udział w rynku przekracza 40 proc.

Określenie pozycji dominującej przedsiębiorcy nie jest możliwe bez prawidłowego wyznaczenia rynku właściwego, o którym mowa w art. 4 pkt 8 ustawy, przez który rozumie się rynek towarów, które ze względu na ich przeznaczenie, cenę oraz właściwości, w tym jakość, są uznawane przez ich nabywców za substytuty oraz są oferowane na obszarze, na którym ze względu na ich rodzaj i właściwości, istnienie barier dostępu do rynku, preferencje konsumentów, znaczące różnice cen i koszty transportu, panują zbliżone warunki konkurencji.

Koniecznym jest wąskie wyznaczanie rynku właściwego, gdyż w przeciwnym przypadku trudno byłoby znaleźć podmioty gospodarcze dominujące na rynku. Zgodnie z przyjętą tendencją do wąskiego definiowania rynku w każdej analizowanej sytuacji organ antymonopolowy powinien dążyć do wyodrębniania rynku właściwego w sprawie - zarówno w wymiarze produktowym, jak i geograficznym.

Sąd okręgowy zasadnie zwrócił uwagę na to, że prezes UOKiK nie dołożył należytej staranności przy wyznaczaniu rynku właściwego i nie wyizolował tego rynku w sposób jak najbardziej wąski, w związku z czym nie dokonał prawidłowo miarodajnych ustaleń w tej kwestii. Dla zdefiniowania i wyznaczenia rynku właściwego decydujące znaczenie ma materiał dowodowy zebrany w postępowaniu administracyjnym. Wprawdzie rynek właściwy jest kategorią prawną, to jednak musi on być wyznaczany w kategoriach ekonomicznych i przy pomocy metodologii oraz instrumentów ekonomicznych. Komentatorzy wskazują, że ponieważ wyznaczanie rynku właściwego w istocie należy do subsumcji stanu faktycznego do zespołu norm prawnych, według których wyznacza się rynek właściwy, podstawową dyrektywą prawidłowości w wyznaczeniu rynku właściwego jest przeprowadzenie pełnej analizy ekonomicznej przynamniej dwóch podstawowych wymiarów (produktowego i geograficznego) rynku właściwego oraz narzędzi pomiarów kryteriów właściwości wskazanych w odpowiednim przepisie ustawy. Uchylając decyzję prezesa UOKiK, sąd okręgowy w istocie uznał, że została ona wydana przedwcześnie i na podstawie niepełnego materiału dowodowego. Sąd apelacyjny przychylił się do stawianych decyzji zarzutów. Nie można uznać za uzasadnione wyrażanego w decyzji stanowiska o nieposiadaniu przez zainteresowanego pozycji dominującej na określonym rynku właściwym. Jako że decyzja nie odpowiadała wymogom wnikliwego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz powołania właściwej podstawy prawnej jej wydania, koniecznym było jej uchylenie, co prawidłowo uczynił sąd okręgowy.

sędzia Sądu Apelacyjnego w Warszawie

Organem właściwym w sprawach ochrony konkurencji i konsumentów jest Prezes Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów, który wydaje decyzje o uznaniu praktyki za ograniczającej konkurencję i nakazuje zaniechanie jej stosowania, o ile zachowania rynkowe przedsiębiorcy albo związku przedsiębiorców naruszają zakazy określone ustawą. Postępowanie przed Prezesem UOKiK jest postępowaniem administracyjnym. Jest ono oparte na zasadzie oficjalności. Z uwagi na specyfikę postępowania w sprawach ochrony konkurencji ciężar dowodu jak i obowiązek przeprowadzenia postępowania co do wszystkich okoliczności zasadniczo spoczywa na Prezesie UOKiK. Prezes UOKiK powinien wyczerpująco zebrać i rozpatrzyć materiał dowodowy w zakresie niezbędnym do wydania decyzji.