Obowiązujące przepisy ograniczają swobodę umieszczania zakazów w umowie z franczyzobiorcą

Zakaz konkurencji to zobowiązanie franczyzobiorcy do nieangażowania się w działalność handlową bądź usługową, która byłaby podobna do działalności prowadzonej w ramach systemu franczyzowego. Franczyzobiorca nie może prowadzić działalności konkurencyjnej bezpośrednio, ale również nie może związać się nawet pośrednio z inną firmą, która konkuruje na rynku z franczyzodawcą, np. przez nabywanie jej akcji. Taka klauzula jest standardową częścią umowy franczyzowej. Dlatego nie powinna podlegać negocjacjom. Należy jednak przeanalizować, czy zapisy umowne o zakazie konkurencji są zgodne z przepisami prawa.

Wprowadzanie do umowy franczyzowej klauzuli dotyczącej zakazu konkurencji, który obowiązuje w trakcie trwania umowy, nie jest dla franczyzodawców źródłem problemów. Jest nim natomiast zakaz konkurencji, który ma obowiązywać franczyzobiorcę po rozwiązaniu umowy. Zdarza się, że franczyzodawcy nie określają terminu, w jakim ten zakaz umowny ma obowiązywać, albo wprowadzają terminy zbyt długie. Tymczasem kwestia okresu obowiązywania zakazu konkurencji, także w umowach franczyzowych, jest uregulowana w rozporządzeniu w sprawie wyłączenia określonych porozumień wertykalnych spod zakazu porozumień ograniczających konkurencję. Zostało ono wydane na podstawie ustawy o ochronie konkurencji i konsumenta.

Dozwolone jest formułowanie uregulowań zobowiązujących franczyzobiorcę do nieangażowania się bezpośrednio lub pośrednio w podobną działalność handlową nawet po ustaniu stosunku umownego. Zakaz ten nie może obowiązywać dłużej niż przez 1 rok i powinien obowiązywać wyłącznie na obszarze, na którym franczyzobiorca posługiwał się pakietem franczyzowym.

Przepis ten dowodzi, że umieszczenie w umowie klauzuli wskazującej na nieokreślony czas zakazu konkurencji lub na okres dłuższy niż 1 rok od rozwiązania umowy jest zapisem bezprawnym. Istotne jest też określenie terenu, na którym franczyzobiorca nie może prowadzić działalności konkurencyjnej. Z przytoczonego przepisu rozporządzenia wynika, że obszar ten powinien się ograniczać do obszaru wyłączności terytorialnej przyznanej w umowie franczyzobiorcy.

Z praktyki wynika, że umowny zakaz prowadzenia działalności konkurencyjnej może dotyczyć nie tylko samego franczyzobiorcy. Często umowy zobowiązują do nieangażowania się w działalność konkurencyjną także jego małżonka, a nawet najbliższą rodzinę. Wprawdzie przepisy nie dają podstawy do precyzyjnego uregulowania tej kwestii w umowie, jednak zbyt szerokie stosowanie zakazu zostanie na pewno podważone przez sąd w przypadku sporu, np. w jednej z umów franczyzowej sieci usługowej zakazem konkurencji objęto krewnych franczyzobiorcy aż do trzeciego stopnia pokrewieństwa.

Od zakazu prowadzenia działalności konkurencyjnej, należy odróżnić zakaz ujawniania informacji poufnych, które stanowią tajemnicę przedsiębiorstwa. Ustawa o zwalczaniu nieuczciwej konkurencji przez tajemnicę przedsiębiorstwa rozumie nieujawnione do wiadomości publicznej informacje techniczne, technologiczne, organizacyjne przedsiębiorstwa lub inne informacje posiadające wartość gospodarczą, co do których przedsiębiorca podjął niezbędne działania w celu zachowania ich poufności. Jako informacje poufne traktuje się też informacje zawarte w podręczniku operacyjnym, cennikach oraz wszelkich dokumentach mających związek z systemem franczyzowym.

Dopuszczalność zawierania w umowie franczyzowej zakazu ujawniania informacji poufnych wynika z rozporządzenia Rady Ministrów w sprawie wyłączenia określonych porozumień wertykalnych spod zakazu porozumień ograniczających konkurencję. Przepis ten dopuszcza zobowiązanie franczyzobiorcy do nieujawniania osobom trzecim know-how przekazanego przez franczyzodawcę. Nie określa jednak ram czasowych obowiązywania zakazu. Dlatego też franczyzodawca może nawet zapisać w umowie bezterminowy zakaz ujawniania informacji poufnych. Wtedy wiąże on franczyzobiorcę i jego pracowników, którzy mają dostęp do tych informacji.

Piotr Samoraj