Czy osoba fizyczna może mieć prokurenta

Zgodnie z art. 109¹ par. 1 kodeksu cywilnego prokury mogą udzielać tylko przedsiębiorcy podlegający obowiązkowi wpisu do rejestru przedsiębiorców. Spółki handlowe wpisują się do rejestru przedsiębiorców Krajowego Rejestru Sądowego obowiązkowo. Natomiast osoby fizyczne prowadzące działalność gospodarczą muszą uzyskać wpis w Centralnej Ewidencji i Informacji o Działalności Gospodarczej (CEIDG).

Pytanie o to, czy jednoosobowy przedsiębiorca może wyznaczyć prokurenta, jest więc w praktyce pytaniem o to, czy CEIDG także stanowi rejestr przedsiębiorców. Opinie specjalistów są w tej kwestii podzielone. Jedni przywołują uzasadnienie do nowelizacji kodeksu cywilnego z 14 lutego 2003 r. stwierdzające wprost, iż: "Projekt [ustawy nowelizującej kodeks cywilny] rezygnuje z formuły, zgodnie z którą prokury może udzielić tylko spółka handlowa, przyjmując w art. 109¹ par. 1 - że prokurentów mogą powoływać przedsiębiorcy podlegający obowiązkowi wpisu do rejestru przedsiębiorców. [...] Przede wszystkim zrywa [...] z nieuzasadnionym uprzywilejowaniem spółek handlowych, dozwalając, aby także inni przedsiębiorcy mogli korzystać z nader poręcznego instrumentu, jakim jest prokura". Przypomina się przy tym również, iż pierwotnie KRS miał obejmować wszystkich przedsiębiorców, a więc również indywidualnych, wpisywanych obecnie do CEIDG.

Z drugiej jednak strony podnosi się, iż artykuł 109¹ par. 1 oraz 109⁸ par. 1 kodeksu cywilnego wyraźnie doprecyzowują, iż udzielenie i wygaśnięcie prokury przedsiębiorca powinien zgłosić do rejestru przedsiębiorców. Co więcej, również artykuł 14 ustawy z 2 lipca 2004 r. o swobodzie działalności gospodarczej (t.j. Dz.U. z 2010 r. nr 220, poz. 1447) dokonuje wyraźnego rozróżnienia pomiędzy CEIDG a rejestrem przedsiębiorców KRS. Stąd powszechnie przyjmuje się, iż rejestrem w rozumieniu artykułu 109¹ par. 1 kodeksu cywilnego jest wyłącznie ten wchodzący w skład Krajowego Rejestru Sądowego, ale już nie ewidencja działalności gospodarczej.

Rozbieżności interpretacyjne pogłębia dodatkowo fakt, iż wspomniana nowelizacja z 2003 roku wprowadziła do kodeksu cywilnego artykuł 109⁷ par. 4, zgodnie z którym śmierć przedsiębiorcy czy utrata przez niego zdolności do czynności prawnych nie powoduje wygaśnięcia prokury. Oczywiste jest, że śmierć przedsiębiorcy dotyczyć może wyłącznie osób fizycznych. Zatem zakładając racjonalność ustawodawcy, należałoby uznać, iż konsekwentnie również przedsiębiorcy to osoby fizyczne wpisane do CEIDG miałyby prawo udzielać prokury.

Tymczasem w odróżnieniu od odpisu z rejestru przedsiębiorców KRS, zawierającego odrębną rubrykę na ujawnianie udzielonej prokury, wypis z CEIDG przewiduje jedynie ujawnienie danych pełnomocnika upoważnionego do prowadzenia spraw przedsiębiorcy ze wskazaniem zakresu spraw objętych danym pełnomocnictwem. Pojęciem prokury wypis ten nie posługuje się w ogóle. Skoro zaś, jak wspomniano na wstępie, prokura jest pełnomocnictwem udzielanym przez przedsiębiorcę podlegającego obowiązkowi wpisu do rejestru przedsiębiorców, to gdyby CEIDG za taki rejestr uznać, należałoby i tu ujawniać prokurę lub inne udzielone pełnomocnictwa o węższym zakresie umocowania. Tymczasem racjonalny ustawodawca używa pojęcia "pełnomocnik upoważniony do prowadzenia spraw przedsiębiorcy" zamiast pojęcia "prokurent". W świetle przytoczonych przepisów prawa należałoby zatem raczej przychylić się do zdania, że osoba fizyczna prowadząca działalność gospodarczą, czyli indywidualny przedsiębiorca, prokury udzielić nie może.

@RY1@i02/2012/196/i02.2012.196.21500070c.802.jpg@RY2@

Anna Wietrzyńska, radca prawny w kancelarii DLA Piper Wiater

Anna Wietrzyńska

radca prawny w kancelarii DLA Piper Wiater