Przyznanie majątku spółki jawnej jednemu z udziałowców pozwala kontynuować działalność

Przepis art. 66 kodeksu spółek handlowych (k.s.h.) stanowi, że w sytuacji gdy w spółce jawnej składającej się z dwóch wspólników po stronie jednego z nich zaistnieje powód jej rozwiązania, sąd może przyznać drugiemu prawo do przejęcia majątku spółki z obowiązkiem rozliczenia się. Wówczas, w następstwie prawomocnego wyroku o rozwiązaniu spółki, następuje przejście jej majątku na wspólnika wskazanego w orzeczeniu. W efekcie staje się on przedsiębiorcą jednoosobowym. Rozwiązanie dwuosobowej sp.j. w trybie art. 66 k.s.h. podlega - na wniosek któregokolwiek z dotychczasowych wspólników - zgłoszeniu do Krajowego Rejestru Sądowego. Przy czym sąd nie może przyznać prawa do majątku wspólnikowi, po stronie którego zaistniała przyczyna jej rozwiązania. Tak też uznał Sąd Najwyższy w wyroku z 26 września 2007 r. (sygn. IV CSK 165/07). Z kolei w postanowieniu z 19 grudnia 2007 r. (sygn. V CSK 343/07) - dotyczącym wprawdzie spółki komandytowej, ale nie ma przeszkód, aby znalazł on zastosowanie również do spółki jawnej - SN wyraził pogląd, że wspólnik spółki komandytowej, któremu sąd przyznał prawo do przejęcia majątku spółki (art. 66 w zw. z art. 103 k.s.h.), wstępuje do sprawy w miejsce wykreślonej z rejestru spółki jako jej ogólny następca prawny.

Przejście majątku sp.j. na jednego ze wspólników skutkuje obligiem rozliczenia się z drugim. W tym celu na podstawie osobnego bilansu określa się wartość jego udziału kapitałowego (można się tu posiłkować opinią biegłego np. rewidenta), który powinien uwzględniać wartość zbywczą majątku podmiotu. Jako dzień bilansowy przyjmuje się datę wniesienia pozwu o rozwiązanie spółki. Udział kapitałowy wspólnika odpowiada wartości rzeczywiście wniesionego przezeń wkładu. Powinien być wypłacony w pieniądzu (choć umowa spółki może dopuszczać inne rozwiązanie). Jeśli wykazuje wartość ujemną, były wspólnik ma obowiązek wyrównać spółce przypadający na niego niedobór, chyba że umową spółki został wyłączony od udziału w stratach. Zgodnie z wyrokiem Sądu Najwyższego z 5 marca 2009 r. (sygn. III CSK 290/08) nawet jeżeli wartość zbywcza majątku spółki jest dodatnia, udział kapitałowy ustępującego wspólnika może mieć wartość ujemną w rozumieniu art. 65 par. 4 k.s.h. Wystarczy np., że za zgodą pozostałych wspólników pobrał on z kasy spółki zaliczki na poczet przyszłego udziału w zyskach, których wartość kwotowa przewyższa sumę, jaką trzeba mu wypłacić w związku z wystąpieniem ze spółki. Wówczas jego udział kapitałowy ma wartość ujemną, a wyrównanie wartości brakującej polega na wpłaceniu do kasy spółki odpowiedniej kwoty stanowiącej różnicę pomiędzy sumą pobranych przez niego zaliczek na poczet zysku a kwotą mającą mu przypaść na podstawie art. 65 par. 3 w zw. z par. 1 k.s.h. Dotyczy to jedynie sytuacji, gdy wspólnik pobierał z kasy spółki, za zgodą wszystkich wspólników, zaliczki na poczet zysku, a nie sumy z innych tytułów. Kwoty pobierane przez wspólnika z innych tytułów są bowiem jego długiem wobec spółki i podlegają rozliczeniu na ogólnych zasadach. Rzeczy wniesione do spółki przez byłego wspólnika tylko do używania, co do zasady, zwraca się mu w naturze. Jeżeli jednak uległy one zniszczeniu, uszkodzeniu czy zaginięciu, dokonuje się rozliczenia finansowego. W przypadku gdy spółka poczyniła nakłady na te rzeczy, również one podlegają odpowiedniemu rozliczeniu.

Wyeksponować nadto należy, iż były wspólnik uczestniczy w zysku i stracie ze spraw jeszcze niezakończonych (w dacie uprawomocnienia się wyroku o rozwiązaniu spółki, ale zainicjowanych, gdy przysługiwał mu jeszcze status wspólnika), nie ma on jednak wpływu na ich prowadzenie. Może tylko żądać - co do tych niezakończonych spraw - wyjaśnień, rachunków oraz podziału zysku i straty z końcem każdego roku obrotowego.

Wypłata udziału kapitałowego powinna nastąpić niezwłocznie po sporządzeniu bilansu. Na przygotowanie tego ostatniego ustawodawca przewiduje maksymalnie 3 miesiące od dnia wniesienia pozwu o rozwiązanie spółki. Odsetki również należą się od daty sporządzenia bilansu.

Czytelnik może zatem w pozwie o rozwiązanie sp.j. zażądać przyznania mu prawa do przejęcia majątku. Powinien uzasadnić to wolą kontynuowania działalności spółki, podkreślając, że w jej skład wchodzi tylko dwóch wspólników (na dzień zaistnienia powodu jej rozwiązania), ale to wyłącznie po stronie tego drugiego zachodzi przyczyna rozwiązania podmiotu (tę ostatnią należy wskazać i udowodnić). Jeżeli przedmiotowy pozew zostanie uwzględniony przez sąd, wówczas czytelnik zobligowany będzie do rozliczenia się z kolegą według wyżej przytoczonych zasad.

@RY1@i02/2012/152/i02.2012.152.21500060i.802.jpg@RY2@

Anna Borysewicz, adwokat prowadzący kancelarię w Płocku

Anna Borysewicz

adwokat prowadzący kancelarię w Płocku

Podstawa prawna

Art. 50 par. 1, 51 par. 3 oraz art. 65 - 66 ustawy z 15 września 2000 r. - Kodeks spółek handlowych (Dz.U. z 2000 r. nr 94, poz. 1037 ze zm.).

Art. 52 ust. 1 ustawy z 29 września 1994 r. o rachunkowości (t.j. Dz.U. z 2009 r. nr 152, poz. 1223).