Kiedy umowa spółki jawnej dopuszcza przejście udziału na spadkobiercę

Czytelnik jest jednym z dwóch wspólników spółki jawnej i ma wątpliwości dotyczące dziedziczenia udziałów w takiej spółce. Chciałby wiedzieć, czy także w przypadku gdyby udział miał być odziedziczony, konieczny jest zapis w umowie spółki zezwalający na przejście udziałów na osobę trzecią? A może taka zgoda wyrażona w umowie spółki dotyczy tylko czynności zbycia dokonanej przez żyjącego wspólnika?

Jedną z przyczyn rozwiązania spółki jawnej, którą przewiduje kodeks spółek handlowych (k.s.h.), jest śmierć wspólnika lub ogłoszenie jego upadłości (art. 58 pkt 4 k.s.h.). Śmierć wspólnika w spółce jawnej powoduje więc, co do zasady, z mocy samego prawa jej rozwiązanie. Oznacza to konieczność zakończenia działalności spółki i jej likwidację. Spółka taka przestanie istnieć po zakończeniu postępowania likwidacyjnego i po wykreśleniu jej z rejestru przedsiębiorców w Krajowym Rejestrze Sądowym. Dwuosobowa spółka jawna nie zawsze jednak ulega rozwiązaniu z powodu śmierci jednego ze wspólników. Takiemu rozwiązaniu zapobiega zamieszczenie w umowie spółki postanowienia o dalszym istnieniu spółki z jego spadkobiercami. A zatem przepis art. 58 pkt 4 k.s.h. nie ma charakteru bezwzględnie obowiązującego. Umowa spółki jawnej może bowiem przewidywać, że w miejsce zmarłego wspólnika może wstąpić do spółki jego spadkobierca. W razie wstąpienia spadkobiercy do spółki skutek w postaci rozwiązania tej spółki nie nastąpi. Jeżeli jednak umowa spółki nie zawiera żadnych postanowień odnośnie do praw spadkobierców, to śmierć wspólnika stanowi przyczynę rozwiązania spółki. Stosowny zapis zezwalający na wstąpienie do spółki spadkobierców zmarłego wspólnika może znaleźć się w umowie spółki od razu, tzn. już na etapie sporządzania tej umowy i powstawania spółki. Może jednak zostać w niej umieszczony także później - w drodze zmiany umowy spółki.

Wprowadzenia w umowie spółki jawnej klauzuli o wstąpieniu do spółki w miejsce zmarłego wspólnika jego spadkobierców dotyczy art. 60 k.s.h. Przepis ten mówi, że jeżeli umowa spółki stanowi, że prawa, jakie miał zmarły wspólnik, służą wszystkim spadkobiercom wspólnie, a nie zawiera w tym względzie szczególnych postanowień, wówczas do wykonywania tych praw spadkobiercy powinni wskazać spółce jedną osobę. Czynności dokonane przez pozostałych wspólników przed takim wskazaniem wiążą spadkobierców wspólnika.

Wstąpienie spadkobiercy zmarłego wspólnika do spółki jawnej musi zostać zgłoszone do rejestru przedsiębiorców w KRS. Podstawą wniosku o zmianę wpisu w rejestrze jest postanowienie o stwierdzeniu nabycia spadku po zmarłym wspólniku oraz oświadczenie spadkobiercy o wstąpieniu do spółki w miejsce zmarłego wspólnika.

Na możliwość wprowadzenia w umowie spółki takich zapisów, które wyłączają skutek w postaci rozwiązania dwuosobowej spółki jawnej w razie śmierci jednego ze wspólników, zwrócił uwagę także Sąd Apelacyjny w Warszawie w wyroku z 26 października 2006 r., VI ACa 394/06.

Julita Karaś-Gasparska

julita.karas@infor.pl

Podstawa prawna

Art. 58 pkt 4 i art. 60 ustawy z 15 września 2000 r. - Kodeks spółek handlowych (Dz.U. nr 94, poz. 1037 z późn. zm.).