ZUS na pozycji uprzywilejowanej

Należności Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z tytułu składek ubezpieczeniowych są wyłączone z postępowania układowego. Spółka musi zatem spłacić zakładowi cały dług, chyba, że zostanie on jej umorzony. Wymaga to jednak spełnienia przesłanek określonych w ustawie o systemie ubezpieczeń społecznych.

W ramach postępowania upadłościowego zawarła w 2001 roku z wierzycielami oraz z ZUS-em układ. Sędzia komisarz zatwierdził listę wierzytelności, zaliczając długi z tytułu składek na Fundusz Pracy i Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych do szóstej kategorii, czyli nieuprzywilejowanej. Wierzytelności zaliczone do tej grupy podlegają redukcji w ramach układu. Po niemal roku od jego zawarcia syndyk spółki i ZUS podpisali porozumienie, na podstawie którego zobowiązała się ona do zapłaty całego zadłużenia z tytułu niezapłaconych składek. W zamian za to Zakład zgodził się na zakończenie postępowania upadłościowego. Po dwóch latach firma wystąpiła do ZUS o zaświadczenie stwierdzające jej zaległość z tytułu składek na FP i FGŚP zmniejszoną stosownie do postanowień układu. ZUS odmówił, twierdząc, że spółka ma oddać cały dług.

Firma wniosła od tej decyzji odwołanie do sądu okręgowego pracy i ubezpieczeń społecznych. Sąd uznał, iż zakład jest wierzycielem uprzywilejowanym, który na podstawie wspomnianego porozumienia miał - do czego zobowiązała się spółka - otrzymać od niej całość należnej mu wierzytelności. Od wyroku firma złożyła apelację do sądu apelacyjnego, ale także w II instancji przegrała. Sąd apelacyjny powtórzył argument sądu okręgowego, uznając, że sporne wierzytelności nie mogły zostać zakwalifikowane do szóstej kategorii, jednakże nie podał podstaw faktycznych i prawnych takiej oceny.

Po wniesieniu przez spółkę skargi kasacyjnej sprawa trafiła do SN, który uznał, że jest ona zasadna, uchylił wyrok sądu apelacyjnego i przekazał sprawę do ponownego rozpoznania. Wskazał przy tym, iż porozumienie zawarte przez ZUS i syndyka spółki nie było skuteczne wobec postanowień układu zawartego i i zatwierdzonego przez sąd upadłościowy. ZUS zatem był związany układem. To oznaczało, iż jego wierzytelność zaliczona do szóstej kategorii podlegała redukcji. SN stwierdził, że sąd apelacyjny powinien określić, do której kategorii wierzytelności należą składki na dwa wspomniane fundusze - do uprzywilejowanej czy nieuprzywilejowanej. Zdaniem sędziów SN - do tej pierwszej. Orzekający podnieśli, że należności ZUS są wyłączone z postępowania układowego. Tak wynika z art. 4 par. 1 pkt 2 rozporządzenia Prezydenta RP z 24 października 1934 r. - Prawo o postępowaniu układowym (Dz.U. nr 93, poz. 836 z późn. zm. - w brzmieniu sprzed wejścia w życie ustawy z 2003 r.) oraz art. 25 ustawy z 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (t.j. Dz.U z 2009 r. nr 205, poz. 1585 z późn. zm.).

Paweł Jakubczak

pawel.jakubczak@infor.pl

Podstawa

Wyrok Sądu Najwyższego z 19 stycznia 2012 r., sygn. akt I UK 242/11.