Wielkie sprzątanie rejestrów zwiększy pewność obrotu prawnego

Nikt nie wie dokładnie, ile wpisów w Krajowym Rejestrze Sądowym odnosi się do spółek, których istnienie sprowadza się do rubryki w rejestrze. Tymczasem im większa liczba wpisów odnosi się do faktycznie martwych podmiotów i z drugiej strony, im więcej jest nieaktualnych informacji na temat działających spółek, tym większe ryzyko dla pewności obrotu prawnego.

Powoduje to konkretne zagrożenia, np. podmioty, które de facto nie istnieją, a tylko widnieją w rejestrze sądowym, mogą zaciągać zobowiązania, z których nie będą się w stanie wywiązać.

- Figurowanie w rejestrze martwych podmiotów może stanowić pewne zagrożenie dla obrotu, jeżeli zainteresowany kontrahent poprzestanie na informacji o samym fakcie istnienia podmiotu, a nie zainteresuje się datą dokonania ostatniego wpisu, chociażby w zakresie złożenia sprawozdania finansowego - wyjaśnia Wioletta Olszewska z Ministerstwa Sprawiedliwości.

- Może się to też wiązać z problemami w dochodzeniu roszczeń na drodze sądowej. Wytoczenie powództwa przeciwko takiemu podmiotowi wiąże się z ryzykiem nieważności postępowania, ponieważ jeśli nie ma już organów spółki, to nie ma jak skutecznie doręczać korespondencji. Jeśli rejestry sądowe zawierają zbyt dużo nieaktualnych wpisów, to przestają pełnić swoją funkcję, bo dostarczają fałszywych informacji - mówi Mikołaj Wild, radca prawny z Prokuratorii Generalnej.

Przygotował on na zlecenie Instytutu Wymiaru Sprawiedliwości analizę regulacji obowiązujących w innych porządkach prawnych, które umożliwiają mniej lub bardziej automatyczne wykreślanie nieaktywnych podmiotów z rejestrów sądowych. Na podstawie opracowania resort przymierzy się do opracowania założeń zmian w ustawie o Krajowym Rejestrze Sądowym (Dz.U. z 1997 r. nr 121, poz. 769 z późn. zm.).

Jak to robią inni

I tak np. w Wielkiej Brytanii przesłanką do wykreślenia przez sąd spółki z rejestru jest ustalenie, że nie prowadzi ona działalności. Uznaje się, że skoro spółka nie jest aktywna, to należy usunąć ją ze spisu podmiotów gospodarczych, a jej majątek przechodzi na własność Korony. Z kolei w austriackim i niemieckim prawie impulsem dla działań zmierzających do wykreślenia z rejestru jest brak majątku spółki, przy czym (szczególnie w prawie niemieckim) pojęcie to nie jest tożsame z jej niewypłacalnością.

Austriacy ujmują te kwestie jeszcze bardziej precyzyjnie - każda spółka ulega rozwiązaniu na mocy postanowienia o odmowie wszczęcia postępowania upadłościowego lub jego umorzeniu ze względu na brak majątku potrzebnego na pokrycie kosztów z nim związanych.

Logiczne więc byłoby zastosowanie takiego rozwiązania na gruncie naszych przepisów, które również przewidują możliwość umorzenia postępowania upadłościowego w takich przypadkach (art. 361 pkt 1 prawa upadłościowego i naprawczego - Dz.U. z 2003 r. nr 60, poz. 535 z późn. zm.). Zwykle oznacza to, że spółka nie posiada majątku, jest obciążona długami i nie prowadzi działalności.

Jak pisze sędzia Stanisław Gurgul, autor "Komentarza do prawa upadłościowego i naprawczego" (wyd. C.H. Beck, 2011), nie można uznać, że celem racjonalnego ustawodawcy jest dopuszczenie takich podmiotów do normalnego obrotu prawnego. Tym bardziej że zazwyczaj nie spełniają one warunków wpisu do rejestru handlowego dla nowo powstających podmiotów. "Skoro zaś podmiot, w stosunku do którego postępowanie upadłościowe zostało w pełni przeprowadzone, musi ulec wykreśleniu z rejestru handlowego, to zupełnie niezrozumiała jest występująca obecnie »premia« w postaci uchylenia wszelkich ograniczeń przy funkcjonowaniu w obrocie prawnym w stosunku do podmiotu, który nie ma nawet środków na pokrycie kosztów upadłości".

Mec. Katarzyna Stabińska z Kancelarii Prawnej Ślązak Zapiór i Wspólnicy, która prowadzi blog "Spółki z górnej półki", przypomina, że wykreślenie takiego podmiotu jest jednak możliwe na gruncie obecnie obowiązujących przepisów.

- Praktyka ta budziła wątpliwości, ale po wyroku Sądu Najwyższego kilka lat temu uzyskała akceptację. Sąd rejestrowy nie może działać jednak z urzędu. Z wnioskiem o wykreślenie może wystąpić tylko spółka - zaznacza mec. Stabińska.

- Wymóg kumulatywnego spełnienia obu przesłanek, a więc braku prowadzenia działalności i braku majątku, przewiduje prawo szwajcarskie. Z tym że wykreślenie może dotyczyć wszystkich jednostek organizacyjnych, a nie jedynie spółek prawa handlowego - zaznacza mec. Wild.

Nie zawsze upadłość

Prawnicy specjalizujący się w prawie gospodarczym są zgodni co do tego, że nie w każdym przypadku jest sens przeprowadzania pełnego postępowania likwidacyjnego, jakie przewiduje kodeks spółek handlowych.

- Z reguły jest ono czasochłonne i kosztowne. Uproszczenie byłoby wskazane, ale nie bez choćby skróconego postępowania likwidacyjnego - mówi mec. Monika Strus-Wołos, specjalizująca się w prawie upadłościowym i naprawczym. - Mam tu na myśli zabezpieczenie interesu wierzycieli: to powinien być priorytet - akcentuje.

Pomysł wyczyszczenia KRS-u z martwych spółek podoba się też mec. Katarzynie Stabińskiej. Jej zdaniem procedura powinna być ułożona w ten sposób, aby zapewniać odpowiednie gwarancje zarówno wspólnikom, jak i wierzycielom.

- Spółka (jej zarząd, a w przypadku jego braku wspólnicy) musi mieć zapewnioną możliwość wypowiedzenia się i podjęcia kroków zmierzających bądź to do wznowienia działalności, bądź przeprowadzenia postępowania likwidacyjnego. W przypadku braku zainteresowania ze strony organów spółki lub jej wspólników nad takim procesem powinien czuwać kurator. Wierzyciele musieliby mieć też prawo do dochodzenia roszczeń od członków zarządów i wspólników - podkreśla mec. Stabińska.

Inna sprawa, że problem martwych spółek bierze się nie tylko z ignorancji czy zaniechania organów wpisanych do KRS.

- Myślę, że konsekwentne egzekwowanie istniejących przepisów załatwiłoby problem przynajmniej połowy takich podmiotów. Sąd może przymuszać organy podmiotów wpisanych do KRS grzywnami, które w dodatku można ponawiać. Jeśli to okazuje się bezskuteczne, to ustawa o KRS daje możliwość powołania kuratora, który może wnieść o postępowanie likwidacyjne lub upadłościowe - przypomina mec. Strus-Wołos.

@RY1@i02/2013/246/i02.2013.246.183001800.802.jpg@RY2@

Zasady wpisów do Krajowego Rejestru Sądowego

Umorzenie postępowania upadłościowego

Art. 361 prawa upadłościowego i naprawczego każe umarzać postępowanie, jeżeli:

● majątek pozostały po wyłączeniu z niego przedmiotów majątkowych dłużnika obciążonych hipoteką, zastawem, zastawem rejestrowym, zastawem skarbowym lub hipoteką morską nie wystarcza na zaspokojenie kosztów postępowania;

● wierzyciele zobowiązani uchwałą zgromadzenia wierzycieli albo postanowieniem sędziego komisarza nie złożyli w wyznaczonym terminie zaliczki na koszty postępowania, a brak jest płynnych funduszów na te koszty;

● wszyscy wierzyciele, którzy zgłosili swoje wierzytelności, żądają umorzenia postępowania.

Piotr Szymaniak

piotr.szymaniak@infor.pl